به گزارش جماران، تنی چند از فعالان سیاسی و اجتماعی در صفحه احزاب امروز روزنامه اعتماد از آیت الله مهدوی کنی گفتند:
روحانی تاثیرگذار/ سید محمود دعایی
آیتالله مهدویکنی از شخصیتهای برجسته انقلاب بودند که در مسیر مبارزات سالها رنج زندان و مرارتهای زیادی را تحمل کردند. در ابتدای انقلاب هم مسوولیتهای مهمی را بر عهده داشتند. ایشان در شورای انقلاب مسوولیت سنگینی را بر عهده گرفتند و همراه با برادر دانشمند و بزرگوارشان جناب آقای باقریکنی به سامان دادن کمیتههای انقلاب اسلامی مشغول بودند. ایشان در مقطع حساسی که انقلاب نیاز به افرادی داشت تا امور اجرایی را بر عهده بگیرند به دلیل شایستگیهایی که ایشان داشتند مسوولیتهای مهمی را پذیرفتند. مدتی هم که به عنوان وزیر کشور و نخستوزیر فعالیت میکردند و منشأ خدمات بسیار ارزشمندی بودند. بعد از آن برای قوام نظام و تثبیت انقلاب به انجام فعالیتهای فرهنگی رو آوردند و به همین منظور آیتالله مهدویکنی یکی از تاثیرگذارترین و حساسترین مراکز آکادمیک را در کشور یعنی دانشگاه امام صادق را تاسیس کردند. آیتالله مهدویکنی در دانشگاه امام صادق شاگردان برجستهیی تربیت کردند و تحویل جامعه دادند. ایشان همچنین از بنیانگذاران نهاد جامعه روحانیت مبارز بودند و سالها مسوولیت دبیری آن را هم بر عهده داشتند. نبود ایشان فقدان بزرگی برای کشور است و من فقدان این روحانی بزرگ را به مقام معظم رهبری و سایر فرهیختگان بزرگ کشور و خصوصا برادر بزرگوار ایشان تسلیت میگویم.
شیخوخیت قابل پذیرش/ سید محمد غروی
آیت الله مهدویکنی عالمی بودند که تا روزهای آخر هم در مسیر امام و انقلاب حرکت کردند. مرحوم آیتالله مهدویکنی یکی از علمای مبارز تهران بودند. ایشان تحصیلاتشان را در قم و نزد اساتیدی مثل آقای بروجردی و حضرت امام گذراندند و نزدیک به 50 سال در تهران به ارشاد مردم و تبیین معارف الهی و تربیت نسل جوان اشتغال داشتند. آیتالله مهدویکنی از مبارزین انقلاب بودند و از ابتدا هم در نهضت امام خمینی پیشگام شدند و به همین دلیل هم قبل از انقلاب مورد توجه مردم و امام و بزرگان تهران بودند و هم پس از انقلاب. ایشان از سرانی بودند که امام به ایشان اطمینان کامل داشت و لذا جزو شورای انقلاب هم شدند. آیتالله مهدویکنی همواره در مورد بسیاری از مسائل کلان مورد مشورت بودند و مسوولیتهای مختلفی هم بر دوش ایشان بود. بعد از آن هم در زمان مقام معظم رهبری این قبول مسوولیت در خبرگان رهبری و در زمینههای دیگر ادامه داشت. نکته مهمی که در مورد ایشان وجود دارد این است که آیتالله مهدویکنی نیاز به تشکیلات عالی مبتنی بر دیدگاه خودشان را که هم بر محوریت معارف الهی در کنار معارف دانشگاهی باشد احساس میکردند به همین دلیل دست به تاسیس دانشگاه امام صادق زدند تا نیروهایی که میخواهند وارد نظام شوند را برای خدمت آماده کنند که در این رابطه هم انصافا موفق عمل کردند. فارغالتحصیلان این دانشگاه همواره جزو بهترینها بودهاند. در مسائل مختلف انقلاب آیتالله مهدویکنی فرد معتدلی بودند. غیر از مسائل و جنبههای اخلاقی مهم، ایشان از تیزبینی و نگرش خوبی هم برخوردار بودند و به همین دلیل تحت تاثیر جریانهای مختلف قرار نمیگرفتند. میتوان گفت آیتالله مهدویکنی از بزرگان فعال نظام و حوزه بودند که همواره برای مسیر اعتلای فرهنگ انقلابی و اسلامی کمک کردند. ایشان همچنین به خاطر اینکه دبیرکل جامعه روحانیت مبارز بودند مورد توجه جریانهای اصولگرایی قرار داشتند که در پارهیی از موارد اصولگرایان حاضر بودند شیخوخیت ایشان را بپذیرند.
مجاهد همهجانبه/ حمیدرضا ترقی
فقدان شخصیتهایی همچون آیتالله مهدویکنی برای اصولگرایان بسیار سنگین است. آیتالله مهدوی کنی از معدود شخصیتهای روحانی بود که به لحاظ سابقه مبارزاتی و ثبات قدم فکری و سیاسی و توانمندیهای اجرایی و تیزهوشی در عرصه سیاسی قرار داشت و مورد اتکای بسیاری از افراد قرار داشت و در هر جمعی که وارد میشد یا هدایت آن جمع را به عهده میگرفت آن جریان به وزنه سنگینی برای اتکای جامعه تبدیل میشد. فقدان وی در چند ماه گذشته در جریان اصولگرایی بسیار آشکار بود و این خلأ در حال حاضر نیز احساس میشود. برای پر کردن فقدان چنین شخصیتهایی باید چند نفر دست به دست هم دهند تا فقدان این شخصیتها را جبران کند. با توجه به اینکه بر اساس نظام آفرینش که افراد رفتنی هستند بنابراین با چنین دیدگاهی اصولگرایی از مرحله اتکا به افراد خارج شده و تلاش میکند تا جریان اصولگرایی به سمت تکیه بر خرد جمعی حرکت کند. آیتالله مهدویکنی مصداق بارز جهاد همهجانبه در خط اصیل اسلام ناب بود.
فقیه عارف و روشن اندیش/اسدالله بادامچیان
رحلت آیت بزرگ خدا، مجتهد مجاهد فی سبیلالله فقیه عارف و روشناندیش و عالم به زمان حضرت آیتالله مهدویکنی ضایعهیی جبرانناپذیر است. ایشان عالمی آیندهنگر و ارزشگرا و واقع بین بود، مصداق بارز استقامت مکتبی و جهاد همهجانبه، در خط اصیل اسلام ناب نبوی و علوی و عاشورایی بود. در انقلاب اسلامی نقشی محوری داشت و در نظام جمهوری اسلامی پایگاهی معتبر داشت و مورد اعتماد ویژه امامخمینی (ره) و امام خامنهای و مراجع عظام تقلید و روحانیت اصیل و مردم شریف بود. در مقاومت در برابر فشارهای رژیم طاغوت در زیر شکنجههای هولناک و سفاکانه ساواک و در برابر خطوط التقاط و انحراف و عافیتطلبی و دنیادوستان اسطورهیی مثالزدنی بود. ثابت قدمی ایشان در حدی بود که حضرت امامخمینی (ره) فرمودند ما به آیتالله مهدوی ارادت داشتیم، داریم و خواهیم داشت. خدمات او در جامعه روحانیت مبارز و در حوزه و دانشگاه و سیاست اسلام محور فراموشناشدنی است.
مرد اخلاق/ حسن بیادی
آیتالله مهدوی کنی گذشته از تمام درجات علمی، تجربیات و مسوولیتهایی که از ابتدای انقلاب داشت و هر کدام در جایگاه خود قابل بررسی است، یک معلم اخلاق برجسته بود. دغدغه اصلی ایشان مسائل اخلاقی بود که در جامعه اجرا نمیشد و کتابهایی که از ایشان منتشر شده هم حاکی از این مساله است که موضوع اخلاق در نگاه ایشان جایگاه خاصی داشت. در میان مسوولان انقلاب و مخصوصا در خبرگان چند نفر بیشتر مثل آقای کنی نداشتیم مثل مرحوم مشکینی که در مورد ایشان هم باید گفت دغدغه اصلیشان رشد مسائل اخلاقی در جامعه بود. حتی به مبارزات ایشان در دوران پیش از انقلاب هم که نگاه میکنیم، در مییابیم که در این موضوع نیز اولویت مرحوم مهدوی کنی اخلاق بود. در سیاست و ریاست هم همیشه شیوههای اخلاقی را در پیش میگرفت. مقامات اجرایی و حاکمیتی ایران به خوبی میدانند که او برای گرفتن پست سبقت نداشت و همیشه پست به او تحمیل میشد. خود ایشان علاقهاش نوعا به مسائل حوزوی بود. یکی دیگر از شاخصههایشان تربیت نیروی انسانی بود. به همین دلیل هم از روزهای اول در شکلگیری دانشگاه امام صادق نقش داشتند که حاصلش امروز میدرخشد. نیروهایی که زیر دست ایشان رشد کردند در جامعه جایگاه والایی دارند.
دغدغه مردم را داشت/ محمد غرضی
آیتالله مهدویکنی از چهرههای برجسته این نظام بودند. زمانی که ایشان نخست وزیر موقت کشور پس از حادثه شهادت هفتاد و دو تن بودند، بنده این افتخار را داشتم تا در خدمت ایشان وظیفه وزارت نفت را بر عهده داشته باشم. آن دولت البته عمرش یک ماه بیشتر نبود و از آنجایی که کشور دچار مسائل و مشکلاتی همچون ترور بود، در نبود آرامش و ثبات خیلی کار متفاوت و جدایی به عرصه ظهور نگذاشت. فضای جنگ و ترور در کشور تا آنجایی حاکم شده بود که در آن دوران همه هواس و دغدغه دولت و مردم، متمرکز بر حفظ جان مسوولان کشور بود. بنابراین در چنین شرایطی طبیعی است که بگویم چه به لحاظ زمان و چه به لحاظ شرایط وقت، سی روز کفایت نمیکرد که یک فرد آنچه در توان مدیریتی خود دارد را اجرایی کند. مهمترین مسالهیی که در دوران نخستوزیری ایشان مطرح میشد اداره و برونرفت از مشکلات داخلی بود که شخص آیتالله مهدویکنی دغدغه همین مساله را داشتند و همواره بر حفظ آرمانهای امام(ره) و انقلاب اسلامی تاکید داشتند. آیتالله مهدویکنی، یک شخصیت محترم، ارزشمند و یک مرد مبارز فعال در تهران بودند. البته بخش اعظم فعالیت و مبارزات این مجتهد بزرگوار مربوط به دوران قبل از انقلاب میشود که اعتبار ویژهیی به ایشان بخشید. دستگیری مکرر و زندانی شدن ایشان در زمان شاه نشاندهنده فعالیتهای ایشان در جهت به ثمر رسیدن انقلاب اسلامی است. به خاطرم میآید آن زمانی که استانداری خوزستان را بر عهده داشتم ایشان از جمله افرادی بودند که به خوزستان آمدند تا از وضعیت شهرهای مرزی به ویژه خرمشهر و آبادان بازدیدی داشته باشند. آن هم در شرایطی که وضعیت خطیر منطقه هر لحظه جان انسان را تهدید و به خطر میانداخت، آیتالله مهدویکنی بدون توجه به همین تهدیدها و با دغدغه رفع مطالبات مردمی و کمک به آنها چگونه از مناطق بازدید میکردند. در حالیکه ایشان میتوانستند در تهران بمانند و اخبار را دورادور و تلفنی دنبال کنند.
فقیه محترم نظام و جناحها/ رسول منتجب نیا
مرحوم آیتالله مهدویکنی، یکی از علمای مبارز و خدمتگزار جامعه بودند. ایشان هم مردی فاضل و تحصیلکرده و هم متدین و اخلاقمدار بودند که در انقلاب سهم موثری داشتند. پس از پیروزی انقلاب هم در مسوولیتهای مختلف کلان کشور انجام وظیفه کردند و در مجموع عمر پربرکتی داشتند. قبل از انقلاب مسجد ایشان در میدان بروجردی محل تجمع گروههای انقلابی و برگزاری مراسم مبارزه با رژیم بود. از آغاز تاسیس جامعه روحانیت مبارز هم ایشان حضور موثری در این تشکل داشتند و بخش زیادی از عمر جامعه روحانیت را آیتالله مهدویکنی به عنوان دبیرکل اداره کردند. ایشان نقش موثری هم در پیروزی انقلاب و هم بعد از آن ایفا کردند و تا حد زیادی در امور سیاسی کشور موثر بودند. آیتالله مهدویکنی از آغاز پیروزی انقلاب از سوی حضرت امام مسوولیتهای مختلفی را بر عهده گرفتند از جمله این مسوولیتهای مهمترین فرماندهی کمیته انقلاب اسلامی بود و به دنبال آن مسوولیتهایی مثل وزارت کشور، نخستوزیری و عضویت شورای نگهبان و مسوولیتهای مختلفی که در زمان حضرت امام و بعد از رحلت بر عهده ایشان بود. سرانجام ریاست مجلس خبرگان را برعهده گرفتند تا زمانی که کسالت عارض ایشان شد و چندین ماه در بستر آرمیده بودند و دیروز به لقاالله پیوستند. آیتالله مهدویکنی در اداره دانشگاه امام صادق هم در زمان حضرت امام و بعد از ریاست آیتالله منتظری نقش مهمی ایفا کردند و مدیریت آنجا را هم تا آخر عهدهدار بودند. در حال حاضر هم که جمع کثیری از فارغالتحصیلان این دانشگاه تحصیلات عالیه و مسوولیتهای مهمی را در کشور عهدهدار شدهاند. من به خاطر میآورم که در دوران دفاع مقدس و اوایل جنگ که مردم کمکهای خود را به جبهههای جنوب و غرب کشور ارسال میکردند و من از طرف امام در دزفول بودم هیچ سازماندهی وجود نداشت که کمکرسانی را با برنامهریزی انجام دهد. ما هم این کار را به صورت داوطلبانه و بدون داشتن امکانات و داشتن مسوول این کار انجام میدادیم. آقای مهدویکنی یک روز به دزفول آمدند و مهمان ما بودند. با ایشان به جبههها سر زدیم و با رزمندگان ملاقات کردیم. از انبارهای جبهه دیدن کردند و ما به ایشان گفتیم که چنین مشکلی وجود دارد و سازمان دهی درستی وجود ندارد. ایشان هم بعد از مراجعت به تهران موضوع را با امام درمیان گذاشتند و امام هم دستور دادند که ایشان ستاد پشتیبانی جبههها را تشکیل داده و برنامهریزی کنند. بعد از آن بود که کمکها به صورت سازمان یافته جمعآوری و ارسال میشد. به هر حال ایشان نقش بسیار مهم و موثری داشتند و آثار مهمی از ایشان در کشور باقی مانده. امیدوارم خداوند روح ایشان را با اولیای خود محشور کند و راه ایشان مستدام و برقرار باشد. از سویی ایشان در کسوت دبیرکلی جامعه روحانیت مبارز شیخوخیت اصولگرایان را نیز عهدهدار بودند و در دورههای مختلف و البته قبل از دهه اخیر جامعه روحانیت مبارز نقش محوری در میان احزاب اصولگرا ایفا میکرد. طبیعتا آقای مهدویکنی هم نقش موثری در میان اصولگرایان داشتند و گاهی هم ائتلافهایی با محوریت ایشان صورت میگرفت، کاندیداهایی هم به مردم معرفی میشد تا این اواخر که گروههای دیگری از دل اصولگرایان استخراج شدند و کوس استقلال زدند و جامعه روحانیت مبارز محوریت سابق را از دست داد. البته شیخوخیت ایشان فراتر از اصولگرایان بود اما عملا ایشان به عنوان پیر اصولگرایان سنتی مطرح بود و به عنوان شیخ قبول داشتند اما اصولگرایان جدید و احزاب و تشکلهایی که در دهه اخیر متولد شدند چنین اعتقادی نداشتند اما اصولگرایان اصیل همچنان به ایشان احترام میگذاشتند و حول محور جامعتین حرکت میکردند.
فقیه جامعالشرایط/محسن غرویان
چند نکته در مورد شخصیت آیتالله مهدویکنی بسیار حایز اهمیت است. این نکات، مواردی است که در حال حاضر ما در فضای سیاسی کشور به آنها نیازمندیم و برای رسیدن به فضای سالم و اعتدالی در صحنه سیاست نیاز به این ویژگیها داریم. نخستین ویژگی مهم ایشان جامعیت آیتالله مهدویکنی بود که از لحاظ فقهی، اخلاقی و بینش و مشی سیاسی ویژگیهای برجستهیی داشتند. آیتالله مهدویکنی فقیهی معتدل و روشن بودند. مسائل زمان را به خوبی درک میکردند و مصداق روایت امام صادق بودند که میفرمایند کسی که عالم به زمان خود باشد شبهات بر او هجوم نمیآورد. همچنین ایشان از تواضع بسیار بالایی برخوردار بودند و استبداد در رای نداشتند و قایل به عقل و خرد جمعی بودند. به رای اکثریت احترام میگذاشتند و به نظرات دیگران بها میدادند. همچنین ایشان از سعه صدر خوبی برخوردار بودند. ایشان به هیچوجه انحصار طلب و انحصارگرا در حقانیت نبودند و اینچنین نبود که بگویند فقط من بر حق هستم. آیتالله مهدویکنی بسیار اهل تعامل، وحدت و همگرایی بودند. نکته مهم دیگر مردمداری ایشان بود. چنین نبود که مردم را از خدا دور بداند بلکه خواست مردم را خواست خدا میدانستند و بین خدا و خلق خدا جدایی نمیانداختند، به مسائل و نیازمندیهای مردم مثل اقتصاد و اشتغال و ازدواج جوانان و اینگونه نیازمندیهای مردم توجه داشتند و این نیازها را هم ذیل دین میدانستند و اینگونه نبود که دین را از زندگی دنیای مردم جدا بکنند. ایشان از یک جایگاه و احترام خاصی میان اصولگرایان معتدل و نه افراطی برخوردار بود و برای اصولگرایان محوریت داشتند. آیتالله مهدویکنی رفاقت بسیار نزدیکی با مقام معظم رهبری و آیتالله هاشمیرفسنجانی داشتند و سعی میکردند که وفاق را به جای نفاق میان این دو برقرار بکنند. بر دوستی بین رهبری و آیتالله هاشمیرفسنجانی همیشه تاکید داشتند و در برابر کسانی که سعی میکرد بین رهبری و هاشمیرفسنجانی تفرقه بیندازند مقاومت میکرد و سعی میکردند که از تفرقه جلوگیری بکند. همین طور که دیدیم در انتخاب ریاست مجلس خبرگان هم آیتالله هاشمیرفسنجانی عنایت خاصی به مهدویکنی داشتند و ریاست را به ایشان واگذار کرد. این حرکت تاثیر مثبت اخلاقی و معنوی در جامعه گذاشت. آیتالله مهدویکنی هم از ایشان تشکر کردند. من به خاطر دارم که ایشان در سخنانی فرمودند مردم در مورد آیتالله هاشمیرفسنجانی خیالاتی دارند اما ایشان بعضی شبها نان و پنیر میخورند که تمجیدی از زهد و سادهزیستی آیتالله هاشمیرفسنجانی بود. همین مواضع آیتالله مهدویکنی در تلطیف فضای عاطفی و معنوی و رفاقت در بین مسوولان بسیار مهم بود.
خلأ دلسوز واقعی نظام/ عماد افروغ
آیتالله مهدوی کنی یک شخصیت معتدل، فراجناحی و دلسوز واقعی انقلاب و نظام و حتی جریانات سیاسی بود. بسیاری از افراد وانمود میکنند که دلسوز یا فراجناحی هستند اما عملکرد و مواضع آنها در مقاطع حساس این موضوع را تایید نمیکند. آیتالله مهدوی کنی در تمام مقاطع مختلف انقلاب نشان دادند که با خون دل دلسوزی نظام را عهدهدار هستند. اگر حضور ایشان چه در عرصه سیاسی رسمی و چه غیررسمی دنبال شود، متوجه میشویم که ایشان هیچگاه از مسیر اعتدال، انصاف و دلسوزی نظام دور نشده است. ایشان به معنای واقعی دلسوز نظام بودند و چه در زمانی که در قدرت اجرایی حضور داشتند و چه در زمانی که صرفا به عنوان عضو مجلس خبرگان رهبری ادای وظیفه میکرد و ترجیح میداد که در عرصههای علمی نقشآفرینی کند یکی از استوانههای نظام بودند. جامعه ما نیازمند چنین شخصیتهای مستقلی است. عده زیادی هستند که وارد کارهای سیاسی میشوند اما تفکر و منافع عام و توجه به انسجام و پیوستگی را مورد توجه قرار نمیدهند اما آیتالله مهدوی کنی در تمام سالهایی که برای این کشور تلاش میکردند توجه خود را معطوف به همین انسجام و پیوستگی میکردند. ما مشکلی با حضور و رقابت جریانهای سیاسی نداریم اما مانور دادن روی فرآیند تفکیک موجب میشود که حتی نتوان یک مبارزه قاعدهمند را سیاسی کرد. در عرصه مبارزات سیاسی باید با حضور افرادی روبهرو باشیم که در حین مبارزات سیاسی به وحدت نیز توجه داشته باشند. این همان بحثی است که همواره از آن رنج میبریم. باید در مبارزات سیاسی همواره عدهیی عنصر انسجامبخش وجود داشته باشند. من نیز مقداری نگران هستم چراکه نگاه معطوف به وحدت، عشق، فرهنگ، الفت و انس میان گروهها و اقشار سیاسی در کشور ما کمرنگ شده است و حتی زمانی که جریان سیاسی مختلف میخواهند مواضع فرهنگی بگیرند بازهم به جای آنکه بوی مواضع فرهنگی به مشام برسد بازهم بوی سیاست به مشام میرسد. متاسفانه این روزها درد بدی به جان جریانات سیاسی ما افتاده است و نشت کرده که این درد «سیاستزدگی» است که با هر رویکردی، از سوی هر جناح یا موضعی قابل قبول نیست. این درد هم برای اداره سالم جامعه آن هم جامعهیی که به دنبال هویت ایرانی و ارزشهای اسلامی است بهشدت زیانبار است. ما به عناصر وحدت بهشدت نیاز داریم و هرچقدر که این عناصر وجود داشته باشند فضای رقابتی سیاسی سالمتر میشود. بدون شک با فقدان آیتالله مهدوی کنی آسیب زیادی متوجه مبارزان سیاسی میشود و آنان بیش از گذشته در غلظت رقابتهای سیاسی غرق میشوند. بدون شک اگر کشور به صورت تمرکزگرایانه اداره نمیشد و به نفت متکی نبود این حجم غلظت آن هم به نام ارزشهای اسلامی وجود نداشت. در همین راستا ما نیاز داریم تا افراد متعادلتر و بزرگتری حضور داشته باشند که به وحدت توجه بیشتری داشته باشند تا آرامش بیشتری در جامعه حاکم شود.
اعتدالگرا بود/ حسین کاشفی
در خصوص مرحوم آیتالله مهدویکنی به اعتقاد من مهمترین نکته در زندگی ایشان پیگیری مشی اعتدال بود. آقای مهدویکنی عمری را در خدمت اسلام و انقلاب گذراند و از همان ابتدای انقلاب در مسوولیتهای مختلفی که به عهده میگرفتند، عمر خود را در تحکیم نظام گذراند و تلاش میکرد تا در تصمیمات جانب اعتدال رعایت شود. آیتالله مهدویکنی همچنین در همه امور اهتمام ورزید تا از جاده انصاف خارج نشود و سعی کرد اعتدال را در تصمیمات رعایت کند. امید است همه مسوولان چنین راهی را در پیش گیرند و مانند ایشان با موضوعات برخورد کنند تا بتوان به اهدف اصلی انقلاب اسلامی نایل شد. به هر حال این راهی است که همه باید طی کنیم و خوب است در زمان حیات بتوانیم از امکانات و نعمات خداوند استفاده مطلوب ببریم و مسوولیت خود را در برابر مردم و آرمانهای انقلاب با تمام توان پیگیری کنیم.
پایبند به اخلاق عملی/ غلامعباس توسلی
نخستین بار مرحوم آیتالله مهدوی کنی را در مسجد جلیلی در میدان فردوسی تهران ملاقات کردم. چند روزی بعد از اینکه مرحوم طالقانی از زندان آزاد شده بودند در این مسجد مراسمی بود که بعد از مراسم به همراه مرحوم مهندس بازرگان و برخی دیگر از دوستان در گوشهیی در خدمت ایشان بودیم. نخستین بار ایشان را آنجا با چهرهیی بسیار روشن و لبخندی شیرین دیدم. بعد هم در انقلاب در کمیته استقبال از امام و جاهای مختلف و مسجد دانشگاه که تحصن بود ایشان را ملاقات میکردم و بعضا مصاحبههایشان با خبرنگاران خارجی را ترجمه میکردم. پس از آن در دانشگاه امام صادق برخی رشتهها را که میخواستند دایر کنند از من خواستند در جلساتی با حضور اساتید و روحانیت شرکت کنم. چند روز متوالی در آنجا گفتوگو داشتیم تا رشته ارتباطات اجتماعی در سطح فوق لیسانس و دکترا دایر شود. در آن جلسات آقای خاتمی، حداد عادل و تعدادی از اساتید دانشگاه حضور داشتند. در دانشگاه امام صادق چند ترم به عنوان مدرس فعالیت داشتم که به فراخور حضور ایشان هم میرسیدم. یک بار هم در مجلس شورای اسلامی خواستند من را ببینند که رفتم. مساله فردی بود که از دانشگاه اخراج شده بود که من هم قول دادم که پیگیری کنم. برخی مواقع مثل ماه رمضان سال بعد از انقلاب که در زمینی در خیابان طالقانی نزدیک میدان فلسطین فعلی مراسم شب قدر داشتند که سخنرانی میکردند و مراسم را اجرا میکردند که با لحنی دلنشین و موثر بود که انسان را میخکوب میکرد. مرحوم کنی در انقلاب هم نقش مهمی داشتند و برای حفظ انقلاب سعی داشتند کمیتهها را هدایت کنند. مساله دیگر این بود که ایشان در پستهایی که مورد نیاز انقلاب بود فعالیت میکردند. در مسجد جلیلی هم محوریت داشتند. آنجا هم مکتبی بود که آموزههای دینی را به جوانان انتقال میداد. از مجموعه پستهایی که داشتند این گونه برمیآید که پست و مقام برایشان ارزشی نداشت و به آسانی آنها را رها میکردند. وقتی دیدند کارهای انقلاب به سامان رسیده در دانشگاه امام صادق مشغول شدند و این نشان میداد او فقط یک سیاستمدار نیست و در مسائل دانشگاهی روشن بین و آینده نگر است. در خصوص آثار هم کتابهای زیادی داشتند از جمله نقطههای آغاز در اخلاق عملی. در این کتاب ایشان مستقیما وارد اخلاق عملی شدند. اخلاقی که ایشان میگفتند چیزی نبود که بگوید و دیگران انجام دهند. خودش متخلق به آن بود. این کتاب یکی از آثار بسیار ارزنده و مفید و درخشانی است که از حوزه بیرون آمد. مهم این است که ایشان تجسم اخلاق عملی بود و در روابط اجتماعی لحن لین و بدون خودخواهی و اغراق فعالیتهایی میکردند که با اخلاص عمل همراه بود. این کتاب بسیار مورد استفاده افراد است که میتوانند عمل کنند و انتقال دهند. این کتاب بسیار خوب نوشته شده و با زیرنویسها و مرجعهای مختلف کاملا اصولی نگاشته شده است. اگر کسی میخواهد بداند چه مقدار مطلب نوشته شده فهرست موضوعی کتاب را ببیند تا متوجه شود تمام زوایا و روابط اجتماعی در این مجموعه دیده شده است.
صداقت در بیان اعتقادات/محمد توسلی
آشنایی بنده با مرحوم آیتالله مهدویکنی به سالهای قبل از انقلاب باز میگردد. سالهای 54 تا 57 که در جریان مبارزه با رژیم پهلوی ایشان در مسجد جاوید تهران پایگاه قابل توجهی داشتند و شهید مفتح نیز در مسجد قبا فعال بودند. این دو مسجد محلی بود برای حضور فعالان سیاسی که بنده هم از همان دوره با ایشان آشنایی داشتم. در سالهای پس از انقلاب که شهردار تهران بودم ایشان هم رییس کمیته مرکزی انقلاب اسلامی بود و ما در مدیریت شهر تهران که عملا نیروی انتظامی و اطلاعاتی نبود برای جلوگیری از تخلفات در موارد ضروری از کمکهای کمیته مرکزی برخوردار میشدیم. در این زمینه هم با مرحوم آیتالله مهدویکنی ارتباط کاری داشتیم. این ارتباط عموما در قالب جلسات و دیدارهایی بود که در دفتر ایشان انجام میشد. آنچه من از دوران ریاست ایشان بر کمیته مرکزی انقلاب فراموش نمیکنم حادثه خاصی بود که در محله خاک سفید تهرانپارس در شرق تهران اتفاق افتاده بود. بر اساس گزارشها و بازدیدهایی که ما داشتیم متوجه شدیم عدهیی که قصدشان اختلال در مدیریت شهر تهران و کارشکنی بود افرادی را از شهرستانها در خاک سفید برای ساخت وساز مستقر کرده بودند. مجموعه اطلاعات
ما نشان میداد این کار سازمان یافته است. پس از طرح موضوع با مرحوم آیتالله مهدویکنی به همراه ایشان از محل بازدید کردیم و ایشان وضعیت را دید. پس از ملاحظه شرایط آن منطقه به کمیته شرق تهران دستور داد که با شهرداری منطقه ما همکاری کنند و در عین حال هم نیروهایی را در اختیار شهرداری تهران گذاشتند تا به وظیفه قانونی خود عمل کنیم. در مراحل بعدی که ایشان وزیر کشور بود بنده همچنان شهردار تهران بودم. شهرداری تهران از اسفند 57 شوراهای محلات را با مشارکت افراد داوطلب راهاندازی و ساماندهی کرد. این شورا متشکل از افراد محلی و داوطلب برای کمک به مدیریت شهری تشکیل میشد که نقش آنها در به سامان کردن امورات شهری بسیار قابل توجه بود. بعد از آغاز جنگ تحمیلی در 30 شهریور سال 59 همه نهادها احساس مسوولیت داشتند که در پشتیبانی جنگ کمک کنند. شوراهای محلی تهران هم هماهنگ با سازمان بسیج سازماندهی شده بود و افراد را به جبهه اعزام میکرد و کمکهای مردمی را در محلات جمعآوری و به جبههها ارسال میکرد. مرحوم آیتالله مهدویکنی میگفت : همه کارها باید زیر نظر سازمان بسیج باشد. این نوع مشکلات و دلایل دیگری از جمله در ارتباط با پروژه
مترو موجب شد که نهایتا نامهیی را به شهید رجایی بنویسم، چون ایشان قول داده بود هماهنگی مدیریت شهرداری را با وزرای خودشان تامین کنند. درخواست استعفای من در چند مرحله پذیرفته نشد تا اینکه در دیماه 59 خدمت رهبر فقید انقلاب رفتم و گزارشی در خصوص مشکلات مدیریت شهرتهران دادم که همان موقع در رسانهها منعکس شد. البته ایشان تاکید فرمودند که با مذاکره مسائل خودتان را حل کنید. اما روز بعد از آن دیدار آیتالله مهدویکنی لطف کرد و ضمن تشکر از خدمات با استعفای من موافقت کرد. نکتهیی هم که به لحاظ شخصیت ایشان میخواهم بگویم این است که ایشان به لحاظ شخصیتی فرد بسیار صادق و شفافی بودند و در بیان اعتقادشان صادقانه رفتار میکردند. صداقت در بیان اعتقادات،ویژگی بارز ایشان بود و بنده در هر حال برای عقیده ایشان احترام قایل بودم. ضمن تسلیت به خانواده محترم ایشان رحمت و غفران الهی برای ایشان مسالت دارم.
روحانی سنتی مداراجوی انقلاب/محمد علی ابطحی
آیتالله مهدوی کنی جوهره مداراجویی سنتیاش را همیشه حفظ کرده بود. چهرههای خشنی که حرف مرد را یکی میدانند و خود یا دیگری را حق مطلق میشمارند و هرگز انعطافی در زندگی سیاسی آنها دیده نمیشود، زیادند. اما در بین روحانیون سنتی و اصیل قبل و بعد انقلاب کسانی بودهاند و هستند که مردم آنها را پشتیبان خود میشناسند و در مسائل مختلف به آنها مراجعه میکنند و مدارا و سعه صدر آنها، عامل دلگرمی مردم بوده است. این روحانیون به معنای تاریخی آن نقش روحانیت واقعی را در میان مردم بر دوش داشتند. خاطرات آیتالله مهدوی کنی را که میخوانیم، ایشان یکی از این چهرههای مطرحی بود که قبل انقلاب رابطه سالم و مهربانانه و پدرانه خوبی با مردم داشت. زندان میرفت، از امام حرف میزد، تجار بازار به دورش حلقه داشتند، مسجدش آباد بود. درسش را خوب خوانده بود. منبر میرفت. همه اینها محمدرضا مهدوی کنی را به یک چهره آخوند واقعی و البته مهربان تبدیل کرده بود. بعد از پیروزی انقلاب همه این خصوصیات، یک مرز متفاوت کمرنگی برای آقای مهدوی با خیلیها ایجاد کرد. تهرانی بودن آیتالله و سروکله زدن با متدینان تهران، خود به خود امتیاز دیگری بود که خواهناخواه اطلاع و اشراف او را بر فضای متوسط جامعه بیشتر میکرد. عدم اطلاع از زندگی جاری بخش عادی جامعه باعث بحرانآفرینیهای زیادی از سوی بخشی از روحانیون بود که در ابتدای انقلاب و بعدها زمام امور مردم را به دست داشتند. کنی بودن آیتالله، که با مسامحه میشود ایشان را تهرانی نامید، دلیل خوبی بود برای اینکه لااقل با واقعیتهای جامعه آن روز تهران و کشور آشنا باشد. بعد از انقلاب همه مساجد کمیته انقلاب اسلامی شد. کادر اساسی انقلاب در آن روزها که زیرنظر امام کارگردان کشور بودند، آیتالله مهدوی کنی را برای ریاست کمیتههای انقلاب اسلامی برگزیدند تا با روحیاتی که دارد بتواند جلوی خشونتهای اولیه انقلاب را بگیرد. همین روحیه مدارا خواهش او را در بحرانهای مختلف در مرزی قرار داد که مورد اعتماد اطراف مختلف جبهه انقلاب باشد. در ماجرای بنیصدر، در ماجرای تسخیر سفارت امریکا، در مورد بگیر و ببندهای بیمنطق، آرامش ویژهیی داشت و اعتدالی بر او حاکم بود. و مرز کمی با قرائت رسمی از این ماجراها داشت. اگرچه در رقابتهای داخلی، وقتی جامعه روحانیت مبارز در برابر مجمع روحانیون مبارز در مصاف سیاسی قرار میگرفتند تا در انتخاباتی شرکت کنند، آیتالله تمام قد وارد میشد و به دفاع از لیست کاندیدای روحانیت مبارز و جبهه اصولگرایی که عملا ایشان دبیرکلی آن را در طیف گسترده اصولگرایی بر عهده داشت، برمیخاست و خیلی مسامحه روا نمیداشت. نقطه مهم دیگر زندگی آیتالله بازگشت سریع به کار آموزش بود. همان دهه اول انقلاب جامعهالصادق را درست کرد. دانشجویان آن دانشگاه، نیمه آخوند بودند. دروس حوزوی را تقریبا میخواندند و درعین حال با رشتههای مختلف دانشگاهی به خصوص با زبانهای زنده دنیا آشنا میشدند. فارغالتحصیلان آن دانشگاه در مجموع، موفقترین دانشجویان دانشگاههای غیردولتی بودند. در حقیقت هدف دانشگاه امام صادق کادرسازی برای نظام بود. دانشجویان آن دانشگاه اگرچه همه بر اساس مکتب اصولگرایی آیتالله تربیت نشدند ولی اکثریت آنان با همان گرایشهای اصولگرایانه، در بخشهایی که زیرنظر جریان اصولگرایی بود و به خصوص، در دوران ریاستجمهوری نهم و دهم در بدنه اجرایی کشور جا گرفتند و کادر نظام، در تعریف اصولگرایی آن شدند. هیچ کس و در هیچ مقطعی از شخص آیتالله مهدوی کنی با عنوان افراطی نام نبرده است. او یکی از معیارهای اعتدال بوده است. اما بخشی از دانشجویان داشگاه امام صادق(ع)، با وجود مواضع مهدوی کنی، در موارد زیادی از سردمداران جریانات افراطی بودهاند. آقای مهدویکنی، اعتقاد راسخی به نظام جمهوری اسلامی داشت. در این هم کسی نمیتواند شک کند. در عین حال مبانی سنتی دینیاش را هم بیش از خیلی از همقطارانش عمل میکردو مراقب آن بود. وجود همزمان این دو عنصر را در روحانیون اصرار داشت. هم میخواست ائمه مساجد خیلی پایبند به قرائت رسمی از حمایت نظام باشند و هممشی سنتی خود را در مساجد پاس دارند. کاری که در مواردی بسیار دشوار مینمود و شاید بتوان گفت کاری که برای خود آقای مهدوی هم در مواردی دشوار بود. در مجموع شاید در یک گذر سریع به زندگی آقای آیتالله مهدوی کنی بتوان صادقانه قبول کرد که در هر مقطعی از انقلاب، پست مهم به زمین ماندهیی وجود داشت و او به خاطر مقبولیت عمومی و شخصیت مداراجویش کاندیدای مورد اصرار دیگران میشد و آن شغل را میپذیرفت و گره از کار انقلاب باز میکرد. برهمین اساس رییس کمیتههای انقلاب شد. نخست وزیر شد. وزیر کشور شد و در نهایت وقتی افراطیون به تلاش برای حذف هاشمیرفسنجانی و جایگزینی یک چهره افراطی در مجلس خبرگان دست زدند، دوطرف بر ریاست مهدوی کنی بر خبرگان توافق کردند. خدا رحمتش کند. قطعا نام آیتالله مهدویکنی در لیست سران تلاشگر جمهوری اسلامی ثبت خواهد ماند.
مبارز با اخلاق/قدرت الله علیخانی
آیتالله مهدویکنی از مبارزان انقلاب بودند و از همان زمان مبارزات هم کمکهای مختلفی از جمله کمک مالی به جریانهای مبارزاتی داشتند و به خانوادههای زندانیان مبارزات انقلاب هم کمکهای مالی میکردند. در عین حال ما نیز جداگانه به فعالیت مبارزاتی خود میپرداختیم. البته در آن زمان من آیتالله مهدویکنی را هنوز از نزدیک ندیده بودم. بعد از حادثه فیضیه تعداد زیادی از طلاب دستگیر شدند که من هم در آن زمان دستگیر شدم و همراه دوستان دیگر نظیر آیتالله ربانی شیرازی، آقای هادی خامنهای، حجتالاسلام مهدی کروبی، آیتالله محمدی گیلانی و آقایان بادامچیان و لاجوردی و... همه در زندان بودیم. ما در آنجا شنیدیم که همه بزرگان از جمله آیتالله هاشمیرفسنجانی، آیتالله مهدویکنی، آیتالله طالقانی، آیتالله منتظری و... دستگیر و به اوین منتقل شدهاند. بعد از مدتی ما را هم به اوین منتقل کردند و آنجا بود که من آقای مهدویکنی و دیگر بزرگان را ملاقات کردم و بسیار از اینکه با این بزرگان یکجا هستیم خوشحال بودم چون در نبود امام این افراد بودند که مبارزه را به دوش کشیدند. در آن زمان هم خط و خطوطی مطرح نبود که یکی راست باشد و یکی چپ همه با یک هدف علیه رژیم شاهنشاهی مبارزه میکردیم البته جلسات بحث برقرار بود اما صفا و صمیمیتی هم برقرار بود. در همین زندان بود که من با آیتالله مهدویکنی آشنا شدم. بعد از آن هم که بحث حقوق بشر و سرکشی به زندانها مطرح شد و در نهایت منجر به آزادی تعدادی از ما شد. بعد از پیروزی انقلاب هم کمیتهها یک به یک تشکیل شد. در این مدت آیتالله مهدویکنی با توجه به شناخت و اعتمادی که از من پیدا کرده بودند با حکم ایشان من عنوان رییس کمیتههای استان قزوین انتخاب شدم و در خدمت ایشان بودیم تا قضایای بنیصدر پیش آمد ما آن زمان از یاران امام دفاع میکردیم اما بنیصدر فضایی درست کرده بود که برای برخی بزرگان از جمله شهید بهشتی مزاحمتهایی ایجاد میکردند ما هم از این بزرگان در مقابل بنیصدر حمایت میکردیم که حتی بنیصدر من را تهدید به برکناری کرد. در آن زمان من خدمت آیتالله مهدویکنی رفتم و ایشان هم از من حمایت کرد. ما هم به ایشان ایمان و اعتقاد داشتیم. آیتالله مهدویکنی بسیار برای انقلاب و در این مسیر هزینه کرد و در مسوولیتهایشان بسیار دقیق بودند تا به کسی ظلم نشود و خدمات زیادی به انقلاب کردند. امام هم در ملاقاتی به ایشان گفته بودند ما به شما ارادت داشتیم و داریم و خواهیم داشت.
شبهمعصوم بود/جلال الدین فارسی
مرحوم آیتالله مهدویکنی از پیشگامان مبارزه ضد سلطنت، ضد ایالات متحده امریکا و انگلیس بود و در این راه مدت زیادی را در تبعید و بازداشت به سر برد. از افتخارات ایشان هم همین قدمت تاریخ مبارزاتیشان است. بعد از انقلاب هم در راس جامعه روحانیت مبارز تهران بود. در آن زمان رقابتی بین آقایانی که در جامعه روحانیت مبارز حضور داشتند و زیرنظر آیتالله مهدوی کنی فعالیت میکردند با شورای مرکزی 30نفره حزب جمهوری اسلامی وجود داشت. در این شورا مرحوم آیتالله بهشتی، مرحوم باهنر، آیتالله خامنهای و برخی دیگر از دوستان حضور داشتند البته من هم در این شورا حضور داشتم، با اینکه اعضا فکر نمیکردند من عضویت در این شورا را بپذیرم اما من با این تفکر که باید از این مجموعه حمایت کرد وارد حزب شدم، بعد از آن هم همین حزب و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم من را به عنوان کاندیدای نخستین انتخابات ریاستجمهوری اعلام کردند. البته من کنارهگیری کردم و بنی صدر برنده انتخابات شد. ایشان به وسیله آیتالله بهشتی به من پیغام دادند که آیتالله مهدویکنی گفتهاند من به بنیصدر رای دادم و شرمنده شما هستم و باید از شما عذرخواهی کنم. خودشان هم حضورا این موضوع را برای من توضیح داد، چنین شخصیت بزرگی داشتن، البته آیتالله مهدویکنی معتقد بود شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی کل کشور را در اختیار گرفته بنابراین سهمی برای جامعه روحانیت مبارز تهران باقی نمانده است. از سویی مقامی که ایشان در کمیته انقلاب تهران داشتند و اساسا پایتخت به وسیله ایشان اداره میشد که همین موضوع هم نشان میداد چقدر ایشان در اداره امور سیاسی مهارت و توانایی کمنظیری دارند. ایشان کمیته را به خوبی اداره کرد و آرامش پایتخت مدیون آیتالله مهدویکنی بود. یکی دیگر از صفات برجسته ایشان این بود که پاکترین افراد را برای کار انتخاب کرده بودند. این موضوع که افراد پاک و با کفایتی تحت ریاست آیتالله مهدویکنی بودند خود نشاندهنده توانایی ایشان در اداره امور و شخصیت بزرگشان است. در شورای انقلاب فرهنگی هم ما میخواستیم در خدمت ایشان باشیم که فرد دیگری را معرفی کردند. امام من و شش نفره دیگر را برای شورای انقلاب فرهنگی معرفی کرده بودند، من پیشنهاد کردم که آقای مهدویکنی هم به عضویت این شورا در بیایند چون شخصیت فرهنگی برجستهیی بودند. ایشان نپذیرفتند و گفت یکی از همدرسانم را میفرستم که چند جلسهیی هم در ستاد انقلاب فرهنگی هفت نفره در خدمتشان بودیم. ایشان وجودی شبهمعصوم داشت.
جاذبه به حد کمال و دافعه به حد نیاز/سید رضا اکرمی
آشنایی من با آیتالله مهدویکنی از مسجدی در تهران نو شروع شد. مجلس فاتحهیی بود که قرار بود من منبر بروم، ایشان را همان جا دیدم و شناختم و این آشنایی تا این ایام تداوم پیدا کرد. بنابراین من آشنایی حدود 50 ساله با ایشان دارم. در این مدت از مرحوم آیتالله مهدویکنی علم و آگاهی دیدم. اعتدال و معتدل بودن را مشاهده کردم. ایشان چه قبل از پیروزی انقلاب و چه در حین پیروزی از مبارزان بودند تا آنجا که مشاهده کردید تا آخرین روز حیات هم در مرقد امام حضور داشتند و بعد کسالت پیدا کردند و به بیمارستان منتقل شدند. ایشان چهره مبارز و خدومی بود که با فعالیتهای تاثیرگذار خود باقیات و صالحات زیادی برای خود جمعآوری کردند. ایشان چه در حوزه علمیه مروی و چه در تاسیس دانشگاه امام صادق هم بسیار خوب عمل کردند که جمع بین حوزه علمیه و دانشگاه و همچنین نگاه وسیع و همت بالای ایشان را نشان میدهد. دانشگاه امام صادق هم خوشبختانه جزو دانشگاههایی است که میتواند از نظر علمی، انقلابی و سیاسی عرض اندام کند. این دانشگاه توانسته است دانشجویانی تربیت کرده و از اساتیدی بهره بگیرد که هر کدام در جایگاه خودشان برگزیده، برجسته و خدمتگزار
هستند. مرحوم آیتالله مهدویکنی را آنقدر که ما دیدیم و شناختیم همیشه یک خط مستقیم داشتند و آن خط اسلام، تشییع و ارادتمندی به اهل بیت بود. در انقلاب هم خطی مستقیم داشتند. ایشان از سال 40 به بعد که مبارزات شروع شد در خط امام(ره) بودند و همراه دوستانشان آیتالله بهشتی، آیتالله مطهری، شهید باهنر، آیتالله هاشمیرفسنجانی و آیتالله موسوی اردبیلی فعالیت انقلابی میکردند. مسوولیتهایی هم که بعد از انقلاب پذیرفتند چه در شورای انقلاب چه در شورای بازنگری قانونی اساسی یا نخست وزیری و وزارت کشور و بعد از آن مجلس خبرگان نشانگر این بود که ایشان چهره مقبول و محبوب و معتدلی بودند که در عین حال اندیشهیی روشن و شفاف داشتند و البته بر این اندیشه ثابت و استوار بودند. من آنچه از مرحوم مهدویکنی در جامعه روحانیت مبارز دیدم این است که واقعا تلاش میکردند جاذبه داشته باشند نه دافعه. یعنی همان که مقام معظم رهبری هم فرمودهاند «جاذبه به حد کمال و دافعه به حد نیاز» ایشان بسیار اهتمام داشتند که اصولگرایان با هم باشند و به هم احترام بگذارند و کوشش کنند به انقلاب و ایران و مردم خدمت کنند. در مورد فقدان ایشان باید بگویم که هیچ کس
مخصوصا در میان علما نمیتواند جای دیگری را بگیرد. هرکسی برای خودش شخصیت علمی، فکری، تجربی و اخلاقی دارد و قطعا دیگران با هم متفاوتند.
عضو جامعه روحانیت مبارز