جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

مریم صانع پور : ازدواج های سفید فریاد معترضانه جوانان به شرایط ناهنجار اجتماعی و فرهنگی است

کد خبر: ۶۲۲۵۹
مریم صانع پور : ازدواج های سفید فریاد معترضانه جوانان به شرایط ناهنجار اجتماعی و فرهنگی است

دکتر مریم صانع پور، عضو هیات علمی گروه غرب شناسی پژوهشگاه علوم انسانی، با توضیح درباره دلایل افزایش همخانگی که برخی به آن نام ازدواج سفید را داده اند، برخی از تبعات و آسیب های این نوع از همباشی ها را برشمرده و می گوید: اگر مرد و زنی بدون تبعیت از قانون جامعه با یکدیگر پیوند زناشویی برقرار کنند در واقع خودشان را از تابعیت قوانینی که حافظ منافعشان است، خارج کرده اند و این به معنای نوعی خود آزاری است. این خود آزاری بیش از همه به زیان زنان تمام می شود چون در جامعه دینی ما زنی که با یک مردی بدون رعایت هنجارهای شرعی و مدنی زیر یک سقف قرار می گیرد مصداق زنی است که نمی توانیم از او با نام شایسته ای یاد کنیم.

او می گوید: درصورتی که زن مورد آزار کسی که با وی دوست است قرار گیرد نمی تواند به هیچ مرجع قانونی شکایت کند، زیرا درصورت شکایت، خودش را به عنوان یک زن زناکار در معرض مجازات قرار داده است.

به گزارش جماران، گفت و گوی شفقنا با دکتر صانع پور را می خوانید:

مدتی است برخی کارشناسان، نسبت به رواج نوعی از سبک زندگی ابراز نگرانی کرده اند، به این طریق که طرفین در هیچ محضری نسبت و نوع رابطه خود را با یکدیگر به صورت رسمی تعریف و ثبت نکرده‌اند و زن و شوهر محسوب نمی‌شوند، اما در یک خانه با یکدیگر زندگی می‌کنند. چه عوامل و مسایلی موجب شده جامعه ما به چنین سبکی از زندگی تن دهد؟

این زندگی ها یک نوع هنجارشکنی و سیر قهقرایی از قانونمندی به طرف بی قانونی است. در ازدواج های سفید خبری از شرع و قانون نیست و این خطر مهلکی است که بیش از همه به زنان آسیب می رساند. در این مورد سخنی از شرع نمی آورم چون کسانی که تن به چنین ازدواج هایی می دهند، مذهبی نیستند، اما می توان از هنجارهای اجتماعی و قوانین با این گروه صحبت کرد.

از اولین روزهای شکل گیری زندگی جمعی در تاریخ بشریت، قوانینی برای معاملات بین افراد جامعه انسانی وضع شده است تا هر معامله ای از یک اعتبار اجتماعی برخوردار باشد که عدم رعایت آن قوانین همواره موجب بطلان آن معامله شده است. برقراری رابطه زناشویی همیشه از مهم ترین عقود بشری بوده که براساس هر عرفی مستلزم رعایت برخی اعتبارات است. در جوامع دینی این اعتبارات تابع شرع هستند، اما در جوامع سکولار هم برقراری پیوند زوجیت، تابع برخی لوازم قانونی است تا زن، شوهر و فرزندان بتوانند تحت حمایت قانون مدنی قرار بگیرند و آن قوانین حافظ منافعشان باشد. حال اگر مرد و زنی بدون تبعیت از قانون جامعه خواه شرعی و خواه قوانین غیر شرعی با یکدیگر پیوند زناشویی برقرار کنند در واقع خودشان را از تابعیت قوانینی که حافظ منافعشان است، خارج کرده اند و این به معنای نوعی خود آزاری است.

این خود آزاری بیش از همه به زیان زنان تمام می شود چون به عنوان مثال در جامعه ما که یک جامعه دینی است، زنی که با یک مردی بدون رعایت هنجارهای شرعی و مدنی زیر یک سقف قرار می گیرد متاسفانه مصداق زنی است که نمی توانیم از او با نام شایسته ای یاد کنیم؛ اگر این ازدواج منجر به فرزند شود برای این فرزند حتی شناسنامه هم نمی توانند تهیه کنند و اصولا هویت چنین فرزندی در جامعه به رسمیت شناخته نمی شود.

درصورتی که زن مورد آزار دوست پسرش قرار گیرد نمی تواند به هیچ مرجع قانونی شکایت کند، زیرا درصورت شکایت، در واقع خودش را به عنوان یک زن زناکار در معرض مجازات قرار داده است.

در شرایطی که معضل طلاق در جامعه ما متاسفانه رو به ازدیاد است و زنان مطلقه بیشتر از مردان در معرض آسیب های روان شناختی و جامعه شناختی قرار دارند، زنانی را تصور کنید که مدتی پس از ازدواج سفید، با دوست پسرشان قطع رابطه کرده اند؛ این افراد علاوه بر مشکلات زنان مطلقه در زمره زنان بدنام نیز قرار می گیرند.

مقایسه امروز با گذشته نشان می دهد، در قدیم این نوع از سبک زندگی وجود نداشته است، چرا در این برهه زمانی، جوانان یا حتی میانسالان جامعه دینی ایران به سمت چنین رابطه هایی سوق پیدا کرده اند؟

تمایل به این نوع ازدواج متأثر از برخی رسانه های غربی به وجود آمده است به عنوان مثال فلان هنرپیشه بدون ثبت قانونی چند سال با دوست پسرش در زیر یک سقف زندگی و نهایتا با هم ازدواج کرده اند، اما آیا می توان تصور کرد پسری که بدون تن دادن به هیچ قانونی، با دختری رابطه زناشویی برقرار می کند، نهایتا به ازدواج قانونی سر بنهد؟!به طور کلی پایه گذاری این هنجارشکنی را می توانیم به ژان پل سارتر و سیمون دوبوار ‎نسبت دهیم. در تاریخ فلسفه فرانسه آمده است که سارتر و سیمون دوبوار ‎در سال 1929 در یک اقدام هنجارشکنانه با یکدیگر پیوند زناشویی غیر قانونی برقرار کردند اما هیچ یک از آنها خودش را به وفاداری به همسر و تک همسری مقید نمی کرد. در هر صورت مشکلات این ازدواج آنقدر زیاد است که نمی توان آن را شمرد.

مسایل دینی درجوامع غربی به شکل جوامع اسلامی پر رنگ نیست و در حال حاضر در جوامع غربی همباشی بدون ثبت به یک پدیده عادی تبدیل شده است. اما چرا در ایران که یک کشور اسلامی با معیارهای دینی است، شاهد همباشی یا همخانگی به صورت فعلی هستیم؟

متأسفانه می توان گفت بد عرضه کردن دین از سوی برخی دینداران منجر به نوعی دین گریزی از جانب برخی جوانان شده است. حضرت علی(ع) می فرمایند: دین را به صورت پوستین وارونه عرضه نکنید زیرا این کار موجب می شود ظاهر دین وحشتناک نمایش داده شود و باطن آن گرما و خاصیتی نداشته باشد. راهی که ما دینداران رفته ایم، اشتباه بوده که چنین فرزندانی در جامعه رشد کرده اند و به چنین بن بستی رسیده اند.

در کجای مسیر هدایت جوانان به سوی دینداری دچار اشتباه شده است؟ از نظر شما دین باید چگونه عرضه شود که تأثیرگذاری مطلوب خود را داشته باشد؟

دین با اصول اعتقادات شروع می شود که اموری تحقیقی است نه تقلیدی، اما ما تا چه حد به فرزندانمان اجازه داده ایم در مورد توحید، نبوت، معاد، عدل و امامت پرسش کنند تا استدلال پذیری اصول اعتقاداتمان برای آنها روشن شود؟! ما تنها از آنها خواسته ایم به صورتی تقلیدی همراه ما اصول دین را تکرار کنند؛ بنابراین ما باید به همان میزان که قوه عقل و استدلال فرزندانمان را فعال کرده ایم، توقع داشته باشیم که امروز در برخورد با مسایل، عقل خود را به کار بیندازند. نکته دوم، دینداری اخلاقی است، دین اسلام سرشار از رحمت و مهربانی است و پیامبر اسلام پیامبر رحمت است، آیا ما اخلاق دینی و چهره مهربان و مداراگر دین را به فرزندانمان عرضه کرده ایم که امروز توقع داشته باشیم یک زندگی اخلاقی داشته باشند.

نکته سوم فروع دین است که آن نیز مبتنی بر اخلاق و اصول اعتقاداتی است که به آن اشاره کردم، یعنی نماز بدون روح قابل قبول نیست. هر زمان که توانستیم همین نکته را به فرزندانمان به درستی آموزش دهیم، می توانیم توقع داشته باشیم که به قوانین دینی سربنهند.

مرحله چهارم دین، آداب و شعائر مستحب مثل زیارت عاشورا، دعای ندبه، عزاداری و روضه خوانی است. ملاحظه می کنیم که ما در پیمودن روند دینداری فقط به مرحله آخر، یعنی گریه و عزاداری و مرحله سوم، یعنی نماز بدون روح اکتفا کرده ایم، اما امروز توقع داریم فرزندانمان دین گریز نباشند، در واقع ارائه غلط ما از دین به فرزندانمان موجب دین گریزی آنها شده است.

مساله بعدی سختی ازدواج است. روز به روز تجملات مربوط به پیوند ازدواج در حال افزایش است.ما امروز شاهد ازدواج هایی هستیم که در سابق فقط در افسانه های شاهانه می توانستیم تصور کنیم، ازدواج هایی که محاسبه قیمت آنها سرسام آور است. در گذشته هم عده ای با تجمل زندگی می کردند، اما دیگران سعی نمی کردند خود را به حد آنان برسانند، اما امروز حتی افرادی از قشر ضعیف جامعه حاضر است وامهایی با بهره های بالا بگیرد تا بتواند اتومبیل گران قیمتی خریداری کند تا شبیه ثروتمندان شود؛ این مساله به بی فرهنگی، کمبودهای شخصیتی، بی اخلاقی، فخر فروشی، حسادت و خود برتربینی افراد باز می گردد که یکی از عوامل رواج این تجملات در زندگی اقشار مختلف، رسانه های جمعی هستند؛ این تجملات چنان خانمان برانداز است که جوانان را از ازدواج های متعارف می ترساند؛ ازدواج های سفید در حقیقت فریاد معترضانه جوانان به شرایط ناهنجار اجتماعی و فرهنگی است، درست مثل کسی که خود را در ملأعام آتش می زند تا صدای اعتراضش به گوش همه برسد.

در این شرایط به نظرم زمان آن رسیده که به جای اینکه فقط جوانان را سرزنش کنیم و آنها را مقصر اصلی و متهم ردیف اول بدانیم، خود ما که مسوول سامان دهی به امور فرهنگی جامعه هستیم بیدار شویم، بیاییم همه متفکران جامعه را جمع کنیم و با ایجاد فضای گفت وگو میان همه صاحبنظران و دردمندان، عزم خود را جزم کنیم تا فرهنگ جامعه از این انحطاط نجات پیدا کند. باید به این نکته توجه داشته باشیم که امر و نهی های مداوم به جز نتیجه عکس، حاصل دیگری به همراه نخواهد داشت. به عنوان مثال با وجود منع موجود، جوانان ما با فیلتر شکن وارد رسانه های جهانی می شوند و درنتیجه با ولع بیشتری فرهنگ های مخرب را می بلعند.

ما باید سعی کنیم به باروری عقل جوانان بیندیشیم و این امکان پذیر نیست مگر اینکه روحیه پرسشگری را در آنها تقویت کنیم و دلیل خواهی را در آنها سرکوب نکنیم بلکه به پرسشگریشان پاداش دهیم تا فرزندانمان لذت عقلانی زیستن را بچشند تا غرایز لجام گسیخته، کرامت انسانی آنها را ساقط نکند.

به لزوم باروری عقلی جوانان اشاره کردید، اما کسانی که نوعی از زندگی با عنوان همباشی یا ازدواج سفید را انتخاب کرده اند، اغلب از قشر تحصیلکرده و مرفه جامعه است و خود را عاقل می دانند. برای این گروه چه تمهیدات و برنامه ریزی هایی از سوی چه کسانی باید صورت گیرد؟

این افراد مدعی رسیدن به کمال عقلی هستند چون شرع را به گونه ای نمایش داده ایم که در تقابل با عقل قرار گرفته است. ما به جوانان آموزش نداده ایم که دینداری منطبق با عقلانیت است به همین دلیل نسل جوان گمان می کند هر چه شرعی است غیر عقلی است و هر چه عقلی است غیر شرعی است.

از سوی دیگر رسانه های بیگانه براساس تامین منافع خود به چنین تفکراتی دامن می زنند. امروز در دنیای مجازی مساله تکثر صداها مطرح است و باز هم ابرقدرت هایی که همیشه خواسته اند سیطره قدرت خود را در تمام ابعاد جوامع دیگر بگسترانند، به این آسانی کنار نمی روند و از این روست که آنان از طریق برخی شبکه ها اعتقادات و فرهنگ ما را نشانه گرفته اند و از آنجا که ما کار فرهنگی و اعتقادی ریشه داری نکرده ایم اعتقادات و فرهنگ جوانان در معرض خطر قرار گرفته است زیرا چنانکه گفته شد ما اجازه پرسش به جوانان را نمی دهیم و جوان پاسخ سوالات خود را از غیرمتخصصان غیر صالح دریافت می کند در صورتی که اگر اجازه دهیم جوان پرسش کند حتی اگر موافق سلیقه و عقیده ما نباشد به بسیاری از پاسخ های خود می رسد و با هر پاسخی قانع نمی شود و درصدد دفاع از هویت ملی و دینی خود برخواهدآمد.

ما نباید به احساس کرامت و اعتماد به نفس جوانانمان آسیب وارد کنیم بلکه باید اختیار و آزادی آنان را قدر بنهیم زیرا خداوند از تمام صفات خود در وجود انسان دمیده است؛ همه صفات خداوند ازقبیل مهربانی، علم، رحمت و بصیرت نامحدود است اما این صفات در وجود انسان داری محدودیت است درحالی که تنها صفت نامحدودی که خداوند به بشر اعطا فرموده، اراده است. ما نباید مانع اراده و اختیار جوانان شویم تا با هدایتی مناسب به رشد عقلی و شخصیتی مطلوب برسند که در آن صورت آسیبهایی که هویتشان را نشانه گرفته اند بر ایشان کارگر نخواهند بود.

از سوی بسیاری از صاحب نظران و کارشناسان، عنوان «ازدواج های سفید» بر این نوع زندگی ها گذاشته شده است، چنین نامگذاری چقدر می تواند عامل تشویق افراد به سمت چنین زندگی هایی باشد؟

به نظر من سفید به معنی ثبت نشده است. زوجینی که به صورت رسمی و قانونی با یکدیگر ازدواج می کنند، پیوند و تعهد آنان ثبت می شود، اما در ازدواج های سفید، سند و تعهدی ثبت نمی شود. جوانان ما به دنبال استدلال و ریشه یابی نمی روند چون به آنها یاد نداده ایم در عمق، فکر و حرکت کنند و در سطح مانده اند. در این مورد نیز چون جوانان به خودشان زحمت فکر کردن، علت یابی و ریشه یابی را نمی دهند از این نام دریافت مثبت دارند.

انتهای پیام

دیدگاه شما