دو علت را میتوان برای کسانی که منتقد افزایش ظرفیت دوره دکتری دانشگاه آزاد اسلامی هستند ذکر کرد. برخی از این افراد دغدغه کیفیت در دوره دکتری را دارند، زیرا دوره دکتری عالیترین مقطع آموزش عالی کشور است و نیروهایی که در این دورهها تربیت میشوند عمدتا جذب مراکز آموزشی، علمی، تحقیقاتی و دانشگاهی میشوند، پس ضرورت دارد تا از بالاترین کیفیت و توانمندی برخوردار باشند. بنابراین برخی از منتقدان افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی در دوره دکتری نگران کیفیت این دورهها و هیاتعلمی و همچنین نگران تجهیزات آزمایشگاهی و زیرساختهای پژوهشی برای دورههای دکتری هستند. این نگرانی در حالی است که خود دانشگاه آزاد اسلامی با توجه به گستردگی در واحدهای دانشگاهی میتواند پاسخگوی این نیازها باشد.
علت دوم چیست؟
بخش دیگر از منتقدان نگران بازار کار دانشآموختگان در مقطع دکتری هستند. این منتقدان با توجه به اینکه برخی تجربیات را در سطح جامعه تحت عنوان اشتغال دانشآموختگان بهخصوص در مقاطع تحصیلات تکمیلی مشاهده میکنند از این زاویه نگران موضوع هستند. این منتقدان سوالهایی مبنیبر اینکه دانشآموختگان مقاطع دکتری کجا جذب خواهند شد و آیا مراکز تحقیقاتی و دانشگاههای ما ظرفیت جذب و اشتغالآفرینی برای این دانشآموختگان را دارند یا خیر، مطرح میکنند، چراکه برای دانشآموختگان دوره دکتری فرصتهای شغلی عمدتا در مراکز علمی، دانشگاهها و مراکز پژوهشی است. بخشهای اقتصادی و بنگاههای اقتصادی و صنعتی ممکن است چندان تمایل و رغبتی به جذب دانشآموختگان در مقطع دکتری نداشته باشند، بنابراین بخشی از نگرانیها معطوف به بازار کار و اشتغال دانشآموختگان است. اما نمیتوان این واقعیت را فراموش کرد که فارغالتحصیلان دوره کارشناسی و کارشناسیارشد طبیعتا به داوطلبان ورود به مقاطع دکتری تجمع پیدا میکنند و کشور در هر حال باید به نوعی به این تقاضا پاسخ دهد؛ ضمن اینکه بررسی برخی اطلاعات و آمار در ساختار اشتغال نیز نشان میدهد که فرصت زیادی
برای جذب این دانشآموختگان در مقطع دکتری در دانشگاهها و مراکز پژوهشی وجود دارد، بنابراین اگر دانشگاه آزاد اسلامی بتواند از یک طرف پاسخ منتقدان را بدهد و با جذب اعضای هیاتعلمی در سطح بالا و تجهیز زیرساختهای پژوهشی خود آمادگیهای خود را برای افزایش ظرفیت دورههای دکتری اعلام کند پاسخ محکمی برای منتقدان خواهد بود. ضمن اینکه تاکید میکنم خود دانشگاه آزاد اسلامی با توجه به گستردگی در واحدهای خود و تعداد دانشجویانی که در مقاطع مختلف دارد بازار بسیار گسترده و وسیعی برای جذب دانشآموختگان در مقاطع دکتری است که میتواند از این طریق شاخصهای کیفیت خود را نیز بهبود ببخشد. البته باید به نظرات منتقدان نیز توجه کرد و در مقابل راهحلهایی را اتخاذ کرد که نگرانیها برطرف شود ضمن آنکه تحلیل اطلاعات و آمار نشان میدهد که ما هنوز در تربیت دانشجویان دکتری ظرفیتهای زیادی در کشور داریم و میتوانیم سرمایهگذاریهای بیشتری در این زمینه انجام دهیم.
چرا منتقدان نگرانی خود درباره بازار کار و اشتغال را تنها درمورد دانشگاه آزاد اسلامی مطرح میکنند، در حالی که این نگرانی درباره دانشگاههای دولتی نیز میتواند وجود داشته باشد؟
این دغدغه و نگرانی در دانشگاههای دولتی نیز به مراتب بیشتر از دانشگاه آزاد اسلامی وجود دارد؛ البته واقعیت این است که دانشگاههای دولتی شاید کمتر با مسئله صندلیهای خالی مواجه شدند و منابع تأمین مالی آنها بیشتر از سوی دولت است و مشکلات کمتری نسبت به دانشگاه آزاد اسلامی دارند. دانشگاههای دولتی نیز با مشکلات مالی مواجهاند بنابراین در دانشگاه دولتی نیز تا حدی افزایش تحصیلات تکمیلی داریم اما به میزان دانشگاه آزاد اسلامی نیست پس این نگرانی بازار کار و کیفیت درباره دانشگاههای دولتی نیز وجود دارد.
برخی منتقدان، افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی در دوره دکتری را «فاجعه» می خوانند در حالی که رئیس دانشگاه آزاد اسلامی میگوید فاجعه زمانی رخ خواهد داد که متقاضیان به خارج از کشور رفته و بار مالی زیادی بر کشور تحمیل کنند. فاجعه واقعا کجاست؟
بحث فاجعه تعبیر درستی نیست؛ بالاخره کشور ما در سالهای پس از انقلاب فرصتهای زیادی را برای تحصیل فراهم کرده و آموزش عالی را گسترش داده است و بسیاری از پیشرفتهایی که ما امروز در کشور در حوزه فناوری و ارتباط با صنعت و پژوهش شاهد هستیم و همچنین بسیاری از آمار و اطلاعاتی که کشور به آن افتخار میکند نتیجه توسعه دورههای تحصیلات تکمیلی و نقشی است که دانشجویان ارشد و دکتری در حوزه صنعت و پژوهش و فناروی ایفا کردهاند. بنابراین کسانی که در دوره دکتری تحصیل میکنند جزء سرمایههای بلندمدت کشور هستند و تاکنون نیز کشور از منافع آنها بسیار بهره برده است. البته هم دانشگاههای دولتی و هم دانشگاه آزاد اسلامی در کنار سیاست افزایش ظرفیت تحصیلات تکمیلی باید به صورت جدی به فکر بهبود شاخصهای کیفیت باشند چون درنهایت دانشآموختگانی برای کشور کارساز و موثر هستند که هم تحصیلات بالا و هم باکیفیت داشته باشند. بنابراین کمیت و کیفیت لازم و ملزوم یکدیگر هستند و ما با توجه به شرایط کشور چارهای جز حرکت در این مسیر نداریم. در هر حال افزایش پذیرش در دوره دکتری در دانشگاه آزاد اسلامی را بهعنوان فرصتی برای کشور تلقی میکنم.
منبع: فرهیختگان