جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

سامی عنقاوی معمار مشهور سعودی از تخریب مکه می گوید

کد خبر: ۶۱۲۵۱
سامی عنقاوی معمار مشهور سعودی از تخریب مکه می گوید

"تامس لیپمن" روزنامه نگار و نویسنده پیش کسوت آمریکایی است که سالها در حوزه خاورمیانه به نگارش مشغول بوده است. او در یادداشتی که وبسایت "لوبلاگ" منتشر کرده است به معرفی "سامی عنقاوی" و نگاه او به تخریب اماکن تاریخی شهر مکه پرداخته است.

به گزارش جماران، شفقنا در بخشی از این یادداشت آمده است:

یکی از لذت های بازدید از "جده"، این بندر تاریخی در کرانه ی "دریای سرخ"، بازدید از خانه ی شگفت انگیز "سامی عنقاوی" مشهورترین معمار عربستان سعودی است.

همه چیز این خانه با ذوق و سلیقه ساخته شده است و جذاب است، و کاملا هماهنگ با تاریخ و محیط پیرامون خود است. خانه به صورت یک چهارگوش حول یک استخر داخلی در مرکز آن ساخته شده است، و کف آن با کاشی های سرامیک به گونه ای تزئین شده است که به یک فرش ایرانی می ماند. اثاثیه ی راحت و دار و درخت فراوان آن، سنت های عربستان را منعکس می کند. آخرین باری که آنجا بودم، مهمان دیگر خانه "جیمی کارتر" بود.

هر چقدر هم که این خانه معروف باشد، دلیل اصلی شهرت "عنقاوی" بیرون از مرزهای عربستان سعودی نیست. حدود سه دهه است که او الهام بخش و پیشروی کسانی بوده است که تخریب بیرحمانه ی شهر قدیمی مکه و جایگزینی اماکن و ساختارهای تاریخی با ساختمان ها و هتل های عظیم و زشت را محکوم می کنند، که در رأس این ساختمان های جدید التاسیس، "برج سلطنتی ساعت مکه" است که تقلید 1972 پایی از ساعت "بیگ بن" [در لندن] است. رفعت این برج بر مقدس ترین مکان در اسلام یعنی "مسجد الحرام" و "کعبه" و نیز بر میلیون ها مسلمان معتقدی که هر سال با زیارت این مکان تکلیف دینی خود را ادا می کنند سایه انداخته است.

دولت عربستان سعودی مدعی است نوسازی و ساخت و سازهای گسترده و جدید، از جمله توسعه ی خود مسجدالحرام، برای پذیرایی از تعداد فزاینده ی زائران و کسب و کار خدمات رسان این زائران ضروری است. به گمان "عنقاوی" و متحدانش انگیزه ی اصلی چیز دیگری است. آنها معتقدند خانه های قدیمی و مقابری که مرتبط با پیامبر و اصحاب او بوده است به این دلیل تخریب شده اند که رهبران مذهبی و محافظه کار سعودی نمی خواهند مردم در این اماکن مشغول عبادت شوند. در نگاه آنها، عبادت در چنین مکان هایی به مثابه پرستش بنی بشر است و بنابراین نمایانگر شرک است که قطعا از نگاه اسلام سنتی ممنوع است. "لا اله الا الله" اولین اصل این دین است.

از نگاه "عنقاوی" و دیگر منتقدان، این خصومت مذهبی با اماکن دینی نوعی بربریت فرهنگی است. "عنقاوی" این کار را "در تضاد مطلق با طبیعت مکه و قداست خانه ی خدا" می داند.

"عنقاوی" نمایش اسلایدی برای مشاهده ی مهمانان خود ساخته است که صحنه های تخریب اماکن تاریخی مکه را نشان می دهد، صحنه هایی مانند تصویر کارگران که با پتک در حال تخریب خانه هایی چند صد ساله هستند که گمان می رفت خانه ی اصحاب پیامبر بوده است. به نظر "عنقاوی" این اقدامات بیش از آنکه اقامه ی سنت دینی باشد، نمایانگر وحشیگری مخرب است، که سودجویی حاصل از کسب و کار املاک آن را تقویت می کند.

"عنقاوی" که آدمی دوست داشتنی با ریشه های خانوادگی قدیمی در جده است، چهره ی آشنایی در این شهر است و او را با دستار مدل عمانی اش می شناسند که معمولا به جای سرپوش سنتی سعودی بر سر می گذارد. در کشوری که عموما انتقاد از تصمیمات سلطنتی را بر نمی تابد، او به طرز شگفت انگیزی سالهاست که رک و راست حرفهایش را می زند. در سال 2012 در گفتگو با نویسنده نشریه "نیویورکر" گفت که بازسازی منطقه مرکزی مکه در تضاد با آمال خود پیامبر است، که اگر از او می پرسیدند، خواهان حفظ "هرچیز قدیمی، مقدس و زیبا" می بود. پیامبر گفته است شما نمی توانید بوته ی خاری را در مکه قطع کنید، نمی توانید در مکه شکار کنید. او گفته است، "حتی اگر قاتل پدرتان را ببینید، نمی توانید دست روی او بلند کنید." "در مکه همه چیز باید در مقابل خانه ی خدا خوار و ذلیل باشد. اکنون سیره ی پیامبر، و چشم اندازی که در آن زیسته است در حال ویرانی است. بدون آن، زندگی پیامبر به افسانه تبدیل می شود."

"بشارت پیر" نویسنده ی نیویورکر "عنقاوی" را "احتمالا جدی ترین منتقد بازسازی شهر مکه" توصیف می کند. هیچ وقت مشخص نبوده است که چرا مسئولان با انتقادات او کنار می آیند، اما او در سال 2010 به نشریه "میدل ایست آرکیتکت" گفت فشار دولت باعث شده است که زمان بیشتر و بیشتری را خارج از عربستان سعودی به سر برد.

او طی مصاحبه ای که با این مجله در قاهره داشته است می گوید: "کارهایی هست که دوست داشتم در کشورم انجام دهم اما به من اجازه نمی دهند. احساس کردم باید آنجا را ترک کنم. حرف هایم به گوش عموم خوشایند نبود. به همین دلیل الان در مصر هستم. اینجا برای تعطیلات نیامده ام. سعی می کنم پروژه ها را دور از کشورم به انجام برسانم."

در هر حال، دیگر خیلی دیر شده است؛ او مبارزه را باخته است. مکه هم اکنون کلانشهر مدرنی شده است پر از ساختمان های آسمان خراش و هتل های گران قیمت؛ چیز چندانی از شهر تاریخی باقی نمانده است. تصاویری که اخیرا آژانس خبری سعودی منتشر کرد، خط متروی جدیدی را نمایش می دهد که برای جابجایی زائران از مکانی به مکان دیگر ساخته شده است، تصاویر بزرگراه ها، ازدحام جرثقیل ها ، و برج های جدید همجوار مسجدالحرام، که سردسته شان به قول "عنقاوی" "برج بی خاصیت ساعت" است.

او در گفتگو با نشریه ی بریتانیایی "ایندپندنت" این سوال را مطرح می کند: "آیا به شما اجازه چنین کاری در شهر "رم" را می دهند؟ یا وسط لندن؟ حتی اگر کسی بخواهد بنای "بیگ بن" را بزرگتر کند، می بینید که همه ی لندنی ها جمع می شوند و به آن اعتراض می کنند. حالا ما مثل میمون تقلید می کنیم، برج "بیگ بن" خودمان را جوری در مکه ساخته ایم که بزرگترین برج جهان باشد. این خون من را به جوش می آورد."

انتهای پیام

دیدگاه شما