باراک اوباما مقابله با داعش را یک «جنگ» نخوانده است. کنگره آمریکا هم هیچ قطعنامه و لایحه ای را مبنی بر به کارگیری قوای جنگی تصویب نکرده است. با این حال آمریکا قرار است به طور رسمی آموزش و تجهیز شورشیان سوری را که علیه داعش می جنگند، آغاز کند. در عراق نیز خلبان های آمریکایی در حمایت از نیروهای عراقی، برای نخستین بار از سال 2011 به این سو، مواضع داعش را هدف قرار داده اند. این اقدامات، با هر واژه و عنوانی که توصیف شود، بسیار به یک جنگ شبیه است.
نقشه آمریکا برای جنگ با داعش، دو بخش دارد. روز 17 سپتامبر، کنگره نمایندگان به ضمیمه طرح تامین بودجه دولت فدرال، بودجه ای را نیز برای آموزش و تجهیز شورشیان میانه رو در سوریه که علیه داعش می جنگند، تصویب کرد. این طرح با رای موافق 159 نماینده جمهوریخواه و 114 نماینده دموکرات تصویب شد. مخالفان طرح شامل 85 دموکرات مخالف جنگ و 71 جمهوریخواه جنگ طلب بودند. (این جمهوریخواهان خواستار مداخله مستقیم و پر رنگ تر در سوریه بودند.)
تصویب این طرح، نشان دهنده یک تغییر عمده در افکار عمومی آمریکاست. یک سال پیش، وقتی از تسلیحات شیمیایی در حومه دمشق استفاده شد، اوباما نتوانست حمایت مجلس نمایندگان را برای حملات هوایی علیه مواضع رژیم دمشق جلب کند. اما از زمانی که داعش تصاویر سر بریدن گروگان های غربی خود را منتشر کرد، افکار عمومی به سمت مداخله نظامی در سوریه گرایش پیدا کرده است. (جدول زیر را نگاه کنید.)
اگر این وضعیت به همین منوال پیش برود، آنگاه آمریکا می تواند تسلیحات پیچیده تری را در اختیار شورشیان سوریه قرار دهد. این رویکرد پیشتر در جریان مسلح ساختن پنهانی شورشیان سوری به آزمون گذاشته شده است. بعضی از شورشیان سوری، به این شرط تسلیحات آمریکایی را دریافت کرده اند که از چگونگی استفاده از این تسلیحات تصویربرداری کنند، به گونه ای که ماموران اطلاعاتی و امنیتی آمریکا بتوانند تایید کنند که تسلیحات مذکور به مقصد واقعی خود رسیده است.
استراتژی آمریکا در عراق، جایی که داعش تلاش می کند اراضی تحت تصرف خود را حفظ کند، متفاوت است. آمریکا مشغول افزایش تعداد نیروهای اعزامی به عراق است. چاک هیگل وزیر دفاع آمریکا به کنگره گفت در نهایت 1600 نیروی آمریکایی در عراق حضور می یابند؛ اگرچه قرار نیست آنها ماموریت رزمی داشته باشند و این نکته ای است که باراک اوباما بارها مورد تاکید قرار داده است.
ژنرال مارتین دمپسی، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا هم گفت بخشی از این نیروهای آمریکایی ممکن است تحت بعضی شرایط نیروهای آمریکایی را در عملیات های رزمی همراهی کنند. وی همچنین گفت اگر لازم بداند، اعزام نیروهای زمینی آمریکا به عراق را توصیه خواهد کرد.
تفاوت رویکرد آمریکا در عراق و سوریه، منعکس کننده نحوه صف آرایی نیروها در هر دو کشور است. هر دو رویکرد البته با اصول سیاست خارجی باراک اوباما تطابق دارند. اوباما قصد دارد هنجارهای جدیدی را برای استفاده از زور تعیین کند. یکی از این هنجارها این است که هیچ کشوری قصد ندارد به کشورهای دیگر نیرو اعزام کند، مگر آنکه اعزام نیرو به اقتضای سه موقعیت مشخص اجتناب ناپذیر باشد: در صورتی که امنیت آن کشور مستقیما مورد تهدید واقع شده است، اگر دولت کشور میزبان از آن کشور تقاضای کمک کرده باشد و اگر اقدام آن کشور مورد حمایت و تایید قطعنامه شورای امنیت باشد.
در مورد عراق، باید گفت که دولت این کشور از آمریکا هم برای اعزام نیرو و هم برای حملات هوایی علیه داعش، تقاضای کمک کرده است. در سوریه اما رژیم بشار اسد هیچ کمکی از آمریکا نخواسته است. از این رو سربازهای آمریکایی پای خود را بر روی زمین سوریه نخواهند گذاشت. چاک هیگل البته گفته است که ممکن است بخشی از نیروهای آمریکایی در عراق، از مرز گذشته و وارد سوریه شوند.
دو اصل دیگر در سیاست خارجی باراک اوباما، در جریان سخنرانی وی در دهم سپتامبر نمایان شد: زمانی که او، استراتژی خود را برای حمایت از شورشیان سوریه و تضعیف داعش اعلام کرد. اوباما در زمان تبلیغات انتخابات ریاست جمهوری، چنین استدلال می کرد که نیروهای مسلح نباید بدون اجازه و تایید کنگره به جنگ بروند. اما وقتی پای اوباما به کاخ سفید باز شد، وی هم در مورد سوریه و هم در مورد لیبی مدعی شد که این اختیار را داراست. بخشی از مجادلات حقوقی و قانونی دولت اوباما، بر قطعنامه "استفاده از زور" مصوب دولت جورج بوش استوار بود که سه روز پس از حملات تروریستی یازده سپتامبر 2001 تصویب شده بود. بخشی دیگر، بر اساس یکی دیگر از قطعنامه های دولت بوش مطرح می شد که یک سال پس از حملات 11 سپتامبر، تحت عنوان "حفاظت از شهروندان آمریکایی در خارج از کشور" تصویب شده بود. عملیات اخیر آمریکا برای باز پس گیری سد موصل از اعضای داعش در عراق، صرفا با این استدلال به اجرا گذاشته شد که انفجار یا تخریب سد موصل توسط داعشی ها، ممکن است جان پرسنل آمریکایی را در سفارت آمریکا در بغداد به مخاطره بیاندازد.
تئوری وابستگی
اشاره به یک اصل دیگر سیاست خارجی اوباما، می تواند به درک این موضوع کمک کند که چرا طرح رییس جمهور برای مقابله داعش جمهوریخواهان جنگ طلب کنگره را نامید کرده است. رییس جمهور آمریکا گمان می کند قدرت نظامی نباید به گونه ای استفاده شود که دیگر کشورها از مسوولیت های خود شانه خالی کنند. دولت آمریکا مایل است تا این بار عربستان سعودی، ترکیه، قطر و امارات متحده عربی را نیز به جنگ با داعش ترغیب کند.
به گفته یکی از افراد مطلع از طرح دولت اوباما برای تقویت شورشیان سوری، بودجه پیشنهادی دولت برای این طرح که به تصویب کنگره هم رسیده است، اگرچه برای شکست داعش ناکافی است، اما می تواند کشورهای عربی خلیج فارس را به اقدامات مشابه تشویق کند.
منبع: اکونومیست
ترجمه: شفقنا