برگهایی از تقویم، گاهی انگار تاب ورق خوردن ندارند؛ آنجا که به تاریخی میرسند سرشار از هاشورهای خاطره، خاطرههای ناب تنیده در لحظه لحظه مختصات زندگی یک ملت. آنجا که رد پای حضور رنگین کمانی آدمها از هر قوم و مسلک، حک شده بر تارک دیاری به گستردگی ایران. همان مردمی که روزگاری بی هراس از غم «من» و «ما» با غرور افتخار آفریدند. سخن از بزرگداشت یاد مردمانی است که هشت سال ایستادند و دفاع کردند، اینجا سخن از هشت سال جنگ تحمیلی و هشت سال دفاع از مقدسترین ارزشهای یک ملت است. هر چند که امروز یادآور صحنههای تلخ آغاز جنگ است و نباید در اذهان مردم شایسته بزرگداشت باشد اما نتیجه آن هشت سال دفاع قهرمانانه پاسخ به این پرسش را روشن میکند که چرا امروز و هشت سال دفاع مقدس را گرامی میداریم و به درستی از نکوداشت قهرمانان جنگ، بازماندگان سختکوش دفاع مقدس و مردمان پرافتخار ایران سخن گفته میشود و همگان از دستاوردهای این رویداد تاریخی ارزشمند میگویند. به راستی اما دستاورد هشت سال دفاع مقدس چه بودکه امروز میتواند یک سرمایه ملی باشد. 36 سال پیش با شروع جنگ تحمیلی همه مردم احساس مسوولیت کردند و گروه گروه داوطلبانه
روانه جبههها شدند. آن روزها شکل منحصر به فردی از روابط اجتماعی به وجود آمد. هر چند جنگ فیالنفسه مذموم است اما به عنوان یک تجربه اجباری و تحمیلی گاه پیامدهایی را در بر دارد که میتوان با جهتدهی صحیح این پیامدها، پیامدهای منفی آن را کاهش داد؛ بسته به آنکه جامعه از چنین تجربه تلخی چه بیاموزد و آموختهها را چگونه به کار برد. جنگ تحمیلی با همه مصایب و مشکلات و ویرانیها، سبب شد در بحبوحه تنگناهای اقتصادی، روانی و اجتماعی، شکل خاصی از روابط اجتماعی شکل بگیرد. این شکل خاص از روابط اجتماعی و هنجارها و ارزشهای ناشی از آن، سرمایه اجتماعی برای ایران در حال جنگ به شمار میرفت. در زمان جنگ به دلیل موقعیت بحرانی و بسترهای اجتماعی و فرهنگی و مذهبی جامعه ایران، با نفی گرایشهای فردگرایانه و ترویج روحیه جمعگرایی، مراودات اجتماعی دستخوش تغییر شد. این شکل خاص از روابط اجتماعی سبب افزایش انسجام ملی و فرهنگی، کاهش قوممداری و تضادها و شکافهای مذهبی شد و تکتک افراد جامعه را در یک صف واحد در برابر متجاوز قرار داد. این جنگ یک رخداد کمنظیر در تاریخ معاصر ایران است که با نبردها، ستیزها و رویدادهای دیگر، هم به دلیل وسعت و
شدت و هم به علت اشتیاق مردم جهت شرکت در جبهههای نبرد تفاوت دارد.
مشارکت همهجانبه ایرانیها از تمام اقوام و ادیان در دفع تجاوز، تعاون و همکاری در کارها، حفظ وحدت ملی در رویارویی با تضادها و تعارضهای داخلی، انتقال بدون چشمداشت تجربهها، میهنپرستی، کمکهای مالی و جانی در دفاع، از انسجام ملی، روانی و فرهنگی ایرانیان صرف نظر از هر دین و قومی حکایت دارد. عملکرد مردم ایران در جنگ، نمایش تلاش یک ملت منسجم و دارای مشترکات فرهنگی زیادی است که در این فرهنگ جنبههای عام آن، جنبههای خاص را تحتالشعاع قرار داده است. در آن دوران گرایشهای جمعگرایانه در عرصه عمومی اولویت یافتند و منافع فردگرایانه کمتر مجال بروز پیدا کردند.
روحیه همیاری، اعتماد متقابل، ایثار، مقاومت و مسائلی از این دست در فضای عمومی جامعه به عنوان ارزش شناخته شدند و این فصلی نوین از زندگی اجتماعی یک کشور است که گذشتگان در شکلگیری آن نقش داشتهاند. آنها یا رفتهاند و از خود میراثی به جا گذاشتهاند یا هنوز هستند که باید از تجربه گردهمآوری سرمایه اجتماعی آنها به درستی بهره برد. ما باید آن میراث نیکو را پاس بداریم، آن را شکوفاتر کرده و برای آیندگان، باقی بگذاریم و آنانی که از همان نسل ماندهاند، خود باید در انتقال این سرمایه نقش اساسی را ایفا کنند. در این راه مهمترین لازمه فهم دقیق این نکته است که تجربه گردهمایی سرمایه اجتماعی در جنگ، تجربهیی مشارکتجویانه از آن همه مردم ایران است نه احزاب، گروهها و جناحها؛ هر چه این سرمایه اجتماعی به دست آورده نیز برای تمامی مردم ایران است
نه فرد و گروهی خاص.
آنچه این دستاوردها را قویتر و ماندگارتر میکند، حفاظت از انگیزه مردم برای همراهی با نظام و انقلاب است. رزمندگان شهیدی که امروز همه به آنها افتخار میکنند و نام و نشانشان مایه عزت و اعتبار است، به دلیل اینکه در برابر دشمن همچون شیر غریدند ولی در برابر ملت خود متواضع بودند، به این رتبه و نام و نشان رسیدند و اکنون به ما عزت و اعتبار میبخشند. امروز میتوان از این سرمایه ملی در بزنگاههای مهم کشور استفاده بیشتر کرد، نسل جدید انقلاب و جوان کشور که هرچند جنگ را ندیده اما برای نسلی که جنگیده و کشوری که با دادن خونهای بسیار از مرزهایش حفاظت شده، احترام بسزایی قایل است. خوب است که با رفتار خود، این سرمایه را پربارتر ساخته و از آن چون ثروتی فرانسلی برای پایان دادن به گسستها بهره ببریم.
جواد دلیری: اعتماد