برخی از کارشناسان می گویندنشست نیویورک، فرصتی برای تصمیم گیری دو طرف مذاکره است. آیا این تحلیل از روند کنونی مذاکرات صحیح است؟ دو طرف تصمیم نهایی را در نیویورک میگیرند به چه معناست؟
البته من نشست نیویورک را مفید ارزیابی میکنم. حسنی که نشست نیویورک دارد این است که وزرای خارجه و تصمیم گیران ارشد سیاسی کشورهای عضو 1+5 در این نشست حضور دارند. هیات ایرانی به مدت طولانی در این نشست حضور دارد. اینها خودش عوامل مثبتی است برای اینکه کارشناسان فضای مذاکرات را آماده تصمیمگیری نهایی به تصویر بکشند. ولی با قاطعیت و قطعیت نمیشود گفت ما در نیویورک نفیا یا اثباتا به نتیجهای در خور دست خواهیم یافت. از امروزی که من دارم با شما صحبت میکنم زمان کمی تا پایان مهلت آذرماه ادامه دارد. اکنون دو طرف به این نتیجه رسیدهاند که فرصت اجلاس نیویورک را باید استفاده کرد تا دو طرف به نتیجه دلخواه خود برسند. تحلیل شخصی من این است که در نشست نیویورک ما نمیتوانیم به یک توافق کلی در همه موضوعات برسیم. دستیابی به یک توافق کلی در نیویورک به عقیده من کاملا دور از ذهن است ولی میتوانیم انتظار داشته باشیم در برخی از زمینهها با یکدیگر گفت و گو کنیم و اختلافات را برطرف کنیم. طی چند روز گذشته هیأت ایرانی و طرف مقابل فضای مذاکرات را مفید و سازنده دانستند که به تعبیر دیپلماتها این خبر خوبی است، از سوی دیگر ما شاهد
بودیم که طرف مذاکره کننده آمریکایی و آلمانی اظهارات تندی را مطرح کردند که بسیاری خوشبینیها را به بدبینی تبدیل کرد. با وجود تمام اظهارات و مسائل مختلفی که این روزها مطرح میشود باید به یک جمله تکیه کرد و آن این است که زود است ما نیویورک را ایستگاه آخر بدانیم. تحلیل من این است که نیویورک ایستگاه آخر نیست.
شما چطور می گویید که نیویورک ایستگاه آخر نیست! در حالی که در کلیات و جزییات اختلافات جدی میان طرفین وجود دارد؟ برخی می گویند اگر زمزمه توافقی در نیویورک شنیده نشود تا آذر ماه بعید است توافقی صورت بگیرد؟
هیچ اتفاقی در سیاست خارجی به معنای پایان دیپلماسی نیست، دو طرف تا آذر ماه میتوانند با یکدیگر گفت وگو کنند. پس از آن هم دیپلماسی پایانی نمیپذیرد. بالاخره به توافق نرسیدن بهتر از آن است که ما به یک توافق بد برسیم. غربیها و بیش از همه آمریکاییها نشان دادهاند که چندان همراه با منطق گفت و گوها نیستند. این پرونده از حالت حقوقی خود خارج شده است، وقتی پروندهای مانند پرونده هستهای کشورمان از چارچوب فنی و هستهای خود خارج می شود، ابتکار در گفت و گوها تنها راه حل مذاکرات است. تا امروز تیم هسته ای کشورمان از ایدهها و ابتکارهای مختلفی بهره جسته است. همین ابتکارها بود که تاکنون حیات گفت و گوهای هستهای و توافق اقدام مشترک(توافق ژنو) را زنده نگه داشته است. البته نباید فراموش کنیم اراده برای یک توافق خوب است که بر مذاکرات هستهای حکم میراند. اراده برای حصول یک توافق خوب در تیم ایرانی و مذاکره کنندگان کشورمان کاملا وجود دارد اگر غیر از این بود دو طرف؛ در راهی گام بر میداشتند که ده سال پیش گام برداشته بودند. وقتی موضوعی از حالت فنی، حقوقی و تکنیکی خارج می شود راه حل هایش فنی حقوقی و تکنیکی نیست، ابتکار و
اراده را برای حل موضوع میطلبد. راه حل های سیاسی و تصمیمگیریهای سیاسی است که مذاکرات را به سمت مقصد نهایی که خواسته دو طرف است هدایت میکند. من معتقدم اگر در موعد مقرر به نتیجه دلخواه نرسیدیم کار تمام نشده است ما قبلا یک دور وقت اضافه داشتهایم؛ امروز هم میتوانیم از وقت اضافه بهره بگیریم. اما در شرایط حاضر باید از فرصت نیویورک و زمان باقی مانده پس از آن بهره بگیریم تمام اینها بستگی به اراده طرف مقابل ما دارد. استفاده دوباره از وقت اضافه ما را با مشکل روبهرو نمیکند. اگر طرفین بخواهند در آینده، دومین وقت اضافه را تجربه میکنیم.
دیپلمات ها خودشان میگویند اراده وجود دارد،پس چه چیزهای مانع از رسیدن به توافق است؟
چرخک های سوخت.
منظورتان از چرخک سوخت چیست؟ چه وسعتی از فعالیتهای هسته ای را در برمیگیرد؟
سانتریفیوژها و پروژه غنی سازی به طور خلاصه شدهاش چرخک سوخت خوانده می شود. وسعت چرخک سوخت و میزان و اندازه آن از جمله موارد مهمی است که بر مذاکرات سایه افکنده است. از دیگر مواردی که بر مذاکرات تاثیر دارد بسته تحریمهای ایران است. این بسته اکنون روی میز مذاکرهکنندگان قرار دارد، چگونگی رفع تحریم ها و زمان آن برنتیجهای که ما میخواهیم از مذاکرات داشته باشیم تاثیر دارد هر طرفی قطعا نظرات خود را پیرامون شرایط لغو تحریمها دارد. موضوع دیگر که اکنون مورد بحث است، زمان راستی آزمایی است. اگر زمان یک رقمی یا دورقمی این راستی آزمایی مورد تایید دو طرف قرار بگیرد، میتوان برای حصول یک توافق خوب ابراز امیدواری کرد.
پس اراک و فردو در میز مذاکرات چگونه دیده میشوند؟
من معتقدم اگر مسائل دیگر حل شود میتوانیم در اراک و فردو به راه حل مرضی الطرفین دست پیدا کنیم. ولی موضوع چرخکهای سوخت بحث داغ مذاکرات است که به نظر من سرنوشت مذاکرات به این چرخکها بستگی دارد؛ بالاخره ایران و 1+5 باید به یک راه حل در مورد چرخکها دست یابند. غرب به طور مشخص باید تصمیم بگیرد که از مذاکرات چه میخواهد.به همین دلیل است که من زیاد با خوشبینیهای این روزهای محافل سیاسی و رسانهای همراه نیستم. نه نیویورک ایستگاه پایانی است و نه اینکه میتوان آنقدر بدبین بود که آینده مذاکرات را تیره و تار دید. اگر ارادهای از سوی طرفین وجود داشته باشد میتوان به آینده مذاکرات امیدوار بود.
اینکه شما می گویید میتوان امیدوار بود. یک بحث است. بحث دیگر این است که برخی از رسانه سفر رئیس جمهور به نیویورک را به غلط یا به غرض به مذاکرات پیوند میزنند و در تحلیل هایشان برداشتی را مطرح می کنند که بیشتر خوشبینی است. سفر رئیس جمهور تاثیری بر مذاکرات دارد؟
سفر رئیس جمهور چند وجه مختلف دارد که هیچ ارتباطی با مذاکرات هستهای و محتوای مطرح شده ندارد. حضور در مجمع عمومی و سخنرانی مهمترین دلیل سفر ایشان است. دیدار با روسای جمهور و هیاتهای مختلف و در کنار آنها دیدار با ایرانیان مقیم آمریکا و ارتباط با رسانههاست.ممکن است کنفرانس غیرمتعهدها در حاشیه مجمع عمومی برگزار شود که خوب به دلیل ریاست ایران حضور رئیس جمهور یکی از مهمترین وجوه سفر ایشان را تشکیل میدهد. در کنار همه این ها موضوع هستهای و مذاکرات با 1+5 مطرح می شود. رئیس جمهور کشورمان ممکن است با هر یک از روسای جمهور، نخست وزیران اعضای 1+5 در حاشیه مجمع دیدار کند، ممکن است این دیدارها به روند مذاکرات کمک کند اما مسلما نباید تمام دستاوردهای یک سفر را در یک ظرف گذاشت و آن را پس از سفر به قضاوت نشست. سفر رئیس جمهور فضای بهتری را برای حل و فصل این پرونده میتواند فراهم کند ولی چون موضوع از حالت حقوقی خارج شده است باید به گونهای سیاسی به موضوع پرداخته شود. من تاثیر سفر رئیس جمهور را به نیویورک نامطلوب نمیدانم.
بحران اوکراین تا چه حد به تصمیم گیری روسیه و مواضع این کشور اثر گذاشته است؟ آیا روسیه زیر میز توافق میزند. این کشور تحریم شده است چرا باید در گفت و گویی شرکت کند که یکی از رقبای آینده این کشور در حوزه انرژی قرار است رفع تحریم شود؟
مواضع اخیر ریابکوف ادعای شما را تایید میکند. اما بارها روسها به طرف ایرانی و دیگر طرف از علاقه به توافق هستهای سخن گفتهاند. به هر حال ما در موقعیتی نیستیم که نیت خوانی کنیم. اما با این تحلیل که روسیه شرایط جدیدی را تجربه میکند می شود به سوال شما پاسخ مثبت داد که روسها چندان مایل نباشند یک رقیب دیگر را در کنار خود ببینند.
اکنون باید چه کسانی تصمیم بگیرند که جهت حرکت مذاکرات به کدامین سو حرکت کند؟
ما تصمیم خود را گرفتهایم، این طرف آمریکایی است که باید تصمیم بگیرد.
چه تصمیمی گرفته است؟
ایران با اراده برای رسیدن به توافق پای در مذاکرات گذاشته است و تاکنون هم اقدامی نکرده است که خلاف آن ثابت شود.
غرب حرف دیگری دارد، ابعاد نظامی و میزان غنی سازی نکته مهم مذاکرات است، نمی توان از آن عبور کرد؟
ما از این پرسشها عبور نکردیم، پاسخ دادیم. گزارشهای آژانس ثابت میکند پاسخ دادیم. ایران با اراده به مذاکرات گام نهاد. طرح های ابتکاری زیادی هم داد. در اراک ما تمام توان خود را برای جلب نظر غرب به کار بردیم. متاسفانه غرب و به خصوص آمریکا هنوز تصمیم نگرفته است.
آمریکا میگوید، ایران باید از بخشی از توانایی هستهای اش دست بکشد تا توافق را بپذیریم، به طور مشخص میزان غنی سازی، سانتریفیوژها را مطرح میکنند. تحلیل شما از این رفتار چیست؟
مشکل ما این است که بایک دولت فریبکار، مغلطه کن روبهرو هستیم. شاهد برای عرض بنده موضوع داعش است. آمریکاییها در سطوح مختلف از ما درخواست کمک کردند. اما بعدا اعلام کردند ایران در ائتلاف مبارزه با داعش نقشی ندارد و دعوتش نمیکنیم. رهبری هم چندی پیش موضع خوبی را در قبال رفتار آمریکا داشت. با این موضعگیری رهبری میخواستند ابتکار عمل را از دست آمریکایی ها بگیرند. چون آمریکاییها میخواستند با این کارشان به کشورهای منطقه بفهمانندکه ایران نقشی در مبارزه با تروریستها ندارد. از جو رسانهای و تبلیغاتی علیه ایران بهره بگیرند این یک دلیل خیلی مهم بود. دومین دلیل موضعگیری رهبری؛ این بود که ایشان به طور مشخص گفتند که آنها نمیتوانند با ایران در منطقه بازی کنند. رفتار دوگانه و ریاکارانه آمریکا باعث شده است که ما به آنها اعتماد نکنیم.
آقای ظریف دیروز گفتند که قول آقای اوباما برای توافق مورد قبول است؟
چون آمریکا هنوز تصمیمی نگرفته است، گامی برنداشته است.همه میگویند که آمریکا باید گام نهایی را بردارد. گام نهایی تنها با خواست و تصمیم اوباما و وفادار ماندش به اصل مذاکرات تداوم مییابد. ما گام نهایی را برداشتهایم. اما آمریکا هنوز برنداشته است. ما به قول خود عمل کردیم، چنانکه آقای ظریف میگوید قول آقای اوباما مورد قبول است. اما واشنگتن تا حالا کاری نکرده است که ما آن را عمل یا قول یا حتی گامی در جهت توافق بدانیم.آمریکا به خوبی میداند که در داخل ایران چه خبر است، فقط میخواهد با دغلکاری خواستههای خودش را به پیش ببرد. باید ببینیم تا کی میخواهند سیاست ریاکارانه خود را به پیش ببرد.لذا ما که شفاف، مسئول و پاسخگو بودیم و در جهت رفع نگرانیها گام برداشته و برمیداریم. حالا نوبت آمریکاست.
آمریکا چه کاری باید انجام دهد که تا کنون انجام نداده است؟