به گزارش جماران، شفقنا به نقل از دی تسایت نوشت: گاه به نظر می آید که تاریخ تکراری متفاوت را تجربه می کند. شب هنگام دهم سپتامبر یعنی یک روز قبل از سیزدهمین سالگرد حملات به نیویورک و واشنگتن بود که باراک اوباما رییس جمهور آمریکا یعنی همان رییس جمهوری که می خواست همه سربازان آمریکایی را به خانه بازگرداند، از ماموریتی جدید علیه تروریسم گفت: "هدف ما روشن است یعنی تضعیف و در نهایت نابودی داعش از طریق یک اقدام ضد تروریستی و گسترده". و اوباما روشن کرد که چگونه می خواهد به این هدف برسد:" به صورتی سیستماتیک حملات هوایی علیه تروریست ها انجام خواهد گرفت". به گفته اوباما این "اقدام" علیه گروه دولت اسلامی سال ها طول خواهد کشید اما رییس جمهور آمریکا از به کارگیری واژه "جنگ" خودداری کرد.
این که چرا اوباما از گفتن این واژه ابا دارد کاملا روشن است زیرا او در طول این شش سال ریاست جمهوری خود همه تلاشش را به کار گرفت که به وعده اش یعنی پایان دادن به آن جنگ هایی که میراث سلفش بود وفا کند. و حال نمی خواهد در کمتر از دو سال به پایان عمر ریاست جمهوری خود ایالات متحده را به جنگی جدید بکشاند. با این حال این جنگ جدید کاملا متفاوت است و از قرار معلوم جنگی خواهد بود که از مرگ فاصله داشته و صد البته به وسیله هواپیماها و مهم تر از آن با مشارکت همپیمانان انجام خواهد گرفت.
اما آیا این کار اصولا ممکن است؟ آیا می توان داعش را در یک جنگ به اصطلاح "بهداشتی" مغلوب کرد؟ و آیا در جنگی که حضور با تمام قدرت در آن لازم است و با توجه به این که آمریکا تنها ابرقدرتی است که چنین امکانی دارد آیا این محافظه کاری نشانه ای از ناتوانی نیست؟
اگرچه که تصاویر هر روزه از به صلیب کشیدن ها و سر زدن ها و تیرباران های مردم توسط عوامل داعش بی اندازه وحشتناک و تاثر برانگیز می نماید اما خاطرات آن مداخله نظامی یک دهه اخیر نیز چه بسا نگران کننده تر است. همه آن ماموریت ها اعم از افغانستان و عراق و لیبی، با توجه به اهداف اعلام شده نه تنها به فاجعه ختم شدند بلکه پیامدهایی ناگوار داشته و دارند. به گزارش نشریه نیویورک تایمز باراک اوباما به تازگی در جمع شماری از نزدیک ترین یاران خود گفته است:" از این که در این عرصه تا این اندازه محتاط هستم به هیچ عنوان متاسف نیستم". بر پایه همین گزارش اوباما در همین جمع گفته است که اگرچه اپوزیسیون از وی با عناوین ضعیف و بزدل یاد می کند اما این مساله موجب آن نخواهد شد که مانند سلفش یعنی جورج دبلیو.بوش گرفتار یک "تب واشنگتنی" شود و یگان های زمینی آمریکا را برای نبرد علیه تروریسم به عراق اعزام کند.
اما پرسش این جاست که اقدام همه جانبه علیه داعش واقعا یک "تب" است؟ یا متوقف ساختن پیشروی های داعش بر اساس یک منطق خشک و عقل سلیم صورت می گیرد؟ آن 5000 مرد قدرتمند القاعده در سال 2001 و در افغانستان در مقایسه با داعش یک ارتش بسیار کوچک بود. این در حالی است که بر پایه برآوردهای نهادهای اطلاعاتی شمار نفرات جهادی داعش در عراق و سوریه بالغ بر 45 هزار نفر می شوند و این گروه مساحتی 750 کیلومتری از مناطق نفت خیز حومه بغداد گرفته تا دروازه های شهر حلب سوریه را در اشغال خود دارد.
کشورهای عضو ناتو هنوز هم از امکان یا عدم امکان خطرآفرینی داعش در حوزه این پیمان می گویند و در پایتخت های مهم اروپایی مانند واشنگتن اتمسفری از تردید و درنگ در این مورد حکمفرماست. نمایندگان مجلس بریتانیا که تا همین یک سال پیش دیوید کامرون نخست وزیر را برای حمله هوایی علیه نیروهای بشار اسد تحت فشار گذاشته بودند امروزه با لحنی کاملا محتاطانه دولت این کشور را به کنار کشیدن از ائتلافی احتمالی علیه داعش تشویق می کنند.
و آلمان یعنی همان کشوری که از ماه ها پیش درگیر بحثی در مورد مسوولیت پذیری بیشتر و لزوم افزایش نفوذ بین المللی بیشتر است و با وجود آن که از افزایش ناگهانی تهدیدهای داعش وحشت زده می نماید، همچنان همان سیاست خارجی و امنیتی گذشته را دنبال می کند یعنی "همه کارها را به آمریکایی ها واگذار کن". کاملا مشخص است که آلمان موافق عملیات علیه داعش و البته بدون حضور نیروهای آلمانی است. هنوز هم آنگلا مرکل صدراعظم آلمان در پاسخ به این پرسش که چرا آلمان در این اقدام مشارکتی ندارد به ارسال اسلحه برای کردها در شمال عراق اشاره می کند و می گوید:" ما به هیچ عنوان نیروهایمان را به عراق اعزام نمی کنیم". و فرانک والتر اشتاین مایر وزیر خارجه آلمان نیز در مورد حملات هوایی احتمالی این کشور علیه مواضع داعش می گوید:" ما هرگز دست به چنین اقدامی نخواهیم زد". این پاسخ منفی در حالی ارائه می شود که دولت آلمان بر لزوم حملات هوایی علیه نیروهای داعش تاکید دارد و در حالی آلمان از اعزام نیروهای خود ابا دارد که نیروی هوایی این کشور با در اختیار داشتن جنگنده های تورنادو و هواپیماهای تجسسی می تواند نقشی بسیار موثر در ائتلاف بین المللی علیه داعش ایفا کند.
در این میان ظاهرا تنها فرانسوا اولاند رییس جمهور فرانسه است که قصد دارد از این موقعیت استفاده کرده و خود را مردی قدرتمند نشان دهد. او نه تنها مشارکت کشورش در اقدام علیه داعش را امری حتمی می داند بلکه اعلام می کند که برای اعزام هواپیماهای جنگنده خود به عراق نیازی به اجازه و موافقت نمایندگان پارلمان فرانسه ندارد.
وضعیت روحی روانی غرب به صورت کامل از زمان جنگ عراق در سال 2003 تغییر کرده و مهم ترین و قدرتمندترین مرد جهان نیز که می خواست تغییری در این وضعیت بدهد خود به تجلی این احساس ناامنی و تردید بدل شده است. بر اساس آن گزارش نیویورک تایمز اوباما در آن جلسه خصوصی گفته است:" تردیدی ندارم که من هزینه های سیاسی این وضعیت را باید بپردازم".
اما آیا این گفته اوباما حقیقت دارد؟ آیا او است که باید همه این هزینه ها را تقبل کند؟ دوران ریاست جمهوری اوباما دو سال دیگر به پایان می رسد و از دوره سوم هم خبری نخواهد بود. اما هزینه مشارکت نصفه و نیمه آمریکا در این بحران را دیگران خواهند پرداخت. از دیدگاه قربانیان داعش همه سخن های گفته شده در روزهای اخیر حکایت از آن دارد که در نهایت آنها قربانی خواهند ماند و هیچ نیروی بزرگی آنها را از این وضعیت رهایی نخواهد بخشید.
جان کری وزیر خارجه اوباما به مدت یک هفته به کشورهای خاورمیانه و آسیای مرکزی سفر کرد و این پیام آشکار را به همسایگان عراق و سوریه رساند که این جنگ دوم و اعلام نشده علیه تروریسم از اساس با دیگر جنگ ها و به ویژه با جنگ قبلی در عراق متفاوت خواهد بود. بر این اساس این جنگ جنگی مشترک است که غرب و جهان اسلام رهبری آن را بر عهده دارند و باید ریشه داعش و شبه نظامیان آن را خشک کنند. و این جنگ در بهترین حالت به نظم منطقه ای جدیدی منجر می شود که باید عاری از خطاهای گذشته باشد. به عبارت بهتر این بار آمریکا به هیچ عنوان حاضر نیست که به تنهایی بار و هزینه سیاسی این جنگ را تقبل کند.
البته آن ائتلاف مطلوب اوباما شاید با آن ائتلاف بزرگی که در دوران جورج بوش پدر علیه صدام حسین در سال های 1990 و1991 شکل گرفت شباهت هایی داشته باشد. در آن زمان دیکتاتور عراق با اشغال کویت رویای تفوق بر خلیج فارس را در سر می پروراند و اکثر کشورهای عربی خواهان بیرون کردن این متجاوز از کویت بودند. در آن زمان ناگهان صدام حسین مانند امروزِ "دولت اسلامی" به خطر و تهدیدی مرگبار برای همه اعراب بدل شد. و صدام هم در آن زمان مانند امروزِ داعش خیال تغییر مرزهای منطقه را در سر داشت.
اما در ژانویه 1991 بود که آمریکایی ها همراه با سعودی ها و مصری ها و ترک ها با پنجاه هزار سرباز به عراق حمله بردند و بدین ترتیب صدام در همان سال مغلوب یک ائتلاف تمام عیار آمریکایی عربی شد. با این حال تفاوت های آن روز با امروز نیز بسیار زیاد است. بوش پدر مردی خشمگین و مصمم بود، درست بر خلاف باراک اوباما. اما اوباما حتی در صورت تصمیم به حمله تمام عیار نیز چه تعداد نیرو می تواند به این جنگ گسیل کند؟
جان کری وزیر خارجه اوباما در اولین گام های خود موفقیت هایی کسب کرد و حداقل در ظاهر توانست ائتلافی غیرمحتمل را تشکیل دهد. دوشنبه هفته پیش نمایندگان 24 کشور جهان در پاریس جمع شدند و به این صورت می توان گفت که این تنش و بحران از آمریکا و روسیه تا نروژ و عربستان سعودی را در بر گرفته است. اگرچه که همه این کشورها از داعش به عنوان تهدیدی علیه کلیت نظم جهانی یاد کردند اما هیچ یک از آنها به این که آیا نیرویی به منطقه اعزام خواهد کرد یا نه اشاره ای نکرد. محورهای اصلی این گفتگوها غالبا در مورد آموزش نیروهای ارتش عراق و تشکیل دولتی در بغداد برای برقراری آشتی میان اهل سنت و شیعیان بود. اما دیر یا زود باید سیاستی جامع در مورد این بحران اتخاذ شود و اولین گام آن بی تردید در مجمع عمومی سازمان ملل متحد برداشته خواهد شد.
در جریان مجمع بی تردید کشورهای عضو این ائتلاف تلاش خواهند کرد که قطعنامه ای برای حمله به داعش و البته به سوریه از تصویب شورای امنیت بگذرانند. اما با توجه به گفته های سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه که هر گونه عملیاتی در خاک سوریه را منوط به اجازه دمشق می داند می توان پیش بینی کرد که این قطعنامه با وتوی مسکو روبرو می شود. از سوی دیگر کشورهای عضو ناتو این نگرانی را دارند که هرگونه حمله احتمالی بدون کسب مجوز از سازمان ملل و شورای امنیت در جهت منافع روسیه باشد و مسکو با استفاده از این موضوع، مداخله نظامی خود در اوکراین را توجیه کند.
از سوی دیگر اختلاف های عمیق میان کشورهای عرب عضو این ائتلاف نیز بر مشکلات افزوده است. اما دلیل این اختلاف های گسترده آنهم در بحبوحه ترکتازی های داعش در عراق و سوریه چیست؟ برای پاسخ به این پرسش باید مساله را از دید همین کشورها بررسی کرد. آنها ضرورت حمله به داعش را رد نمی کنند اما در عین حال دلایلی برای خودداری از مشارکت خود نیز دارند، دلایلی که شاید برای غرب توجیه پذیر نباشد اما از دیدگاه اعراب کاملا منطقی می نماید.
در سراسر تاریخ خاورمیانه حتی آن زمان که موضوع مرگ و زندگی در میان بوده است کوچک ترین نشانه ای از یک ائتلاف بزرگ و گسترده یافت نمی شود. امروزه نیز اگرچه ترک ها و اعراب در این مورد که داعش تهدیدی بزرگ است اتفاق نظر دارند اما هیچ یک از آنها نمی خواهد پیشتاز چنین ائتلافی باشد. و بدین ترتیب می توان گفت که حداقل تا آینده دور شاهد چنین ائتلافی نخواهیم بود.
این مساله البته ارتباطی با بحران داعش ندارد اما علت اصلی آن همان انقلاب ها یا بهار عربی است. ظهور و سقوط اخوان المسلمین که در سال های 2011 به بعد اتفاق افتاد در واقع جهان اسلام را دچار نوعی گسست بزرگ کرد. عربستان سعودی و امارات متحده عربی و کویت بر این باور خود پافشاری دارند که همزمان با داعش باید علیه اخوان المسلمین که به عقیده آنها دشمنان شماره یک پادشاهی های خلیج فارس به شمار می آیند وارد عمل شد. علت اصلی حمایت های مالی این کشورها از کودتا علیه دولت اخوان المسلمین در سال 2013 در قاهره نیز همین بود. و امروز نیز رییس جمهور برآمده از آن کودتا یعنی پرزیدنت السیسی خزانه پر از دلار خود را مدیون سعودی هاست.
در همین حال قطر و دولت محافظه کار ترکیه از اخوان المسلمین پشتیبانی می کنند و به همین خاطر از سال 2011 با یکی از قدرت های اصلی منطقه یعنی عربستان سعودی به شدت اختلاف دارند. از نظر این دو کشور اخیر بهار عربی پدیده ای خوب و مثبت به شمار می آید و در همین حال ریاض از بهار عرب به عنوان فعلی شیطانی یاد می کند. جلوه ها و عمق قابل توجه این اختلاف ها را می توان در منطقه بحرانی دیگری به نام لیبی مشاهده کرد. در آن کشور قطر از اخوان المسلمین حمایت می کند و در همان حال جنگنده های امارات مواضع اخوان را بمباران می کنند.
و حال آمریکا می خواهد در کنار چنین خانواده ای با مناسبات به شدت خصمانه علیه گروه دولت اسلامی بجنگد. بی تردید این ائتلاف اگر نگوییم در خلال جنگ اما بی تردید پس از این جنگ دوامی نخواهد داشت. و نباید تعجب کرد اگر هر یک از این کشورها بر اساس تاکتیک ها و منافع خاص خود تن به چنین ائتلافی داده باشد. سعودی ها با جنگ علیه داعش موافقند اما به هیچ عنوان نمی خواهند مانند سال 1991 نیروهای زمینی خود را وارد جنگ کنند زیرا از این هراس دارند که این اقدام موجب تقویت دیگر رقبای منطقه ای یعنی ایران شیعه و هم مسلکان آنها در عراق شود. از نظر ریاض جنگ رودرو علیه داعش سنی مذهب می تواند وجهه عربستان را در میان اهل سنت خدشه دار کند. عربستان اعلام کرده است که هرگز نیروی هوایی شیعیان نخواهد شد و به همین دلیل ترجیح می دهد که بیش از هر چیز دیگر روی آموزش یگان های خارجی تمرکز کند. قطر و ترکیه نیز مانند عربستان قصد ندارند که جنگ علیه داعش به دیگر گروه هایی مشابه در سوریه به عنوان مثال به جبهه نصرت که متحد این دو کشور در سوریه به شمار می آید تسری یابد.
اما در این میان ترکیه بیش از دیگر کشورها در باتلاق سوریه و عراق فرو رفته است. وجود آن 50 شهروند ترک که در موصل به اسارت داعش درآمدند امکان هر گونه تحرکی را از آنکارا سلب کرده و چنانچه جان این گروگان ها با خطر روبرو شود بی تردید تاثیراتی منفی برای حزب حاکم عدالت و توسعه به ویژه در انتخابات پارلمانی سال آینده خواهد داشت. افزون بر آن پرزیدنت اردوغان نیز مانند سعودی ها از این که بابت همراهی با ایران و آمریکا در جنگ علیه داعشی های سنی از سوی جهان عرب مورد ملامت قرار گیرد وحشت دارد.
و به این صورت است که آن ائتلاف ساخته و پرداخته غرب در جبهه های مختلفی سرگرم است و علاوه بر آن که علیه داعش و جهادی های خارجی می جنگد باید همزمان بر اختلافات درونی نیز غلبه کند. ظاهرا اختلاف ها بر سر اخوان المسلمین تضعیف و سرکوب شده فراموش شده است و عربستان و قطر در مورد آتش بسی موقت در این مورد به توافق رسیده اند. اما ترک ها به نوعی گرفتار آتشی هستند که خود در افروختن آن نقشی بی بدیل داشته اند.
و در نهایت این آمریکا و اروپا هستند که باید جام تلخ زهر را بنوشند. آمریکا و اروپا قصد دارند در کنار آن رژیم های عربی علیه داعش بجنگند که خود سرکوب و مرگ بهار عربی را رقم زدند. اما ظاهرا در حال حاضر مساله ای مهم تر از آرمان ها و آرزوهای ملت ها در میان است و اعراب باید تحقق آرزوهای خود را تا پایان این جنگ به تعویق اندازند.