|
حسن روحانی رییسجمهوری اسلامی ایران در یک مصاحبه اختصاصی با شبکه خبری «ان بی سی» آمریکا گفت که او هنوز امیدوار است که مذاکرات هسته ای نتیجه بخش باشد. روحانی گفت شاید زمان مورد نیاز برای رسیدن به تفاهم قابل مذاکره و تمدید باشد اما از نظر او و دولتش در این مساله تردیدی وجود ندارد که تنها راه حل مساله هستهای مذاکره است.به گزارش جماران به نقل از روزنامه مردم سالاری، مواضع ریاست محترم جمهوری در واقع فصل مهمی از رابطه ایران و غرب و به ویژه با آمریکا را بازگشایی مینماید. از سوی دیگر چندی پیش رییس جمهور ایران در اثنای نشست رسانهای خود اعلام نمود که مسوولیت مذاکرات هستهای را شخصاً بر عهده میگیرد. این مهم به همراه حمایتهای قابل ملاحظه مقام معظم رهبری از تیم مذاکره کننده همه و همه نشان دهنده آن است که از ایران صدای واحد برای حل موضوع هستهای بر محور دیپلماتیک بر میخیزد. فرآیند دیپلماتیکی که در چندین دور مذاکرات هستهای ایران خود را نشان داده است و آن اینکه ایران مصمم فعالیت مبتنی بر مذاکره و چانه زنی است. توجه به این نمای نزدیک و فهم آن البته بر طرفهای غربی و به ویژه
آمریکاییها به سبب وجود تعارضات منافع و لایحههای متعارض بسیار سنگین و تا حدی غیر قابل تامل است. به طوری که همین عدم تفاهم درونی باعث گردیده است تا سطح برخوردهای هر دو طرف از موضوعات متعدد و منافع مشترک از جمله داعش به حاشیه رانده شود.تئوری پردازان سازه انگاری در روابط بینالملل که یکی از گفتمانهای نسبتا جدید در عرصه روابط بینالملل میباشند نیز در واقع پایه تحلیل روابط بین دولتها را برپایه نظریه بین الاذهانی بازیگران قرار میدهند. از دیدگاه سازه انگاران لازم است هنجارهای جمعی را به درون ساخت نظام بینالملل وارد کرد و طرحهای سیاسی به مثابه کنشگران اصلی روابط بینالملل باید از طریق گسترش ارتباطلات و تعامل خود را با این هنجارهای حاکم بر روابط بینالملل تطبیق دهند. این در حالی است که ساخت ارزشهای منطبق برمنافع طرفینی هیچگاه در محور تعاملات دو دولت ایران و ایالات متحده قرار نگرفته و هر بار با لایهای از بدبینی و محورسازی خشونت و شرارت بر عمق نگرشهای واگرایانه دو دولت افزوده است. دورنمای چنین رویکرد سنتی البته برای هر دو کشور زیانبار خواهد بود اما به نظر میرسد طرفهای غربی را
با مشکلات بیشتری مواجه ساخته است. ساختمان تحریمهای ظالمانه و غیر انسانی بر علیه ایران از یک سو و از سوی دیگر مداخلات نظام ارزشسازی آمریکایی در معادلات بینالمللی برای قدرتهای اروپایی و جهانی همواره مشکل آفرین است و از آمریکا مدل یک پلیس بد را ساخته است که دائما در حال تفسیر به رای و منطبق بر منافع خویش از ابزارهای سیاسی و حقوقی است و این دور نمای منفی نمیتواند همواره برای سایر بازیگران همگرا با ایالات متحده قابل تحمل باشد چه اینکه برخی از این بازیگران از جمله روسیه و چین بدلیل اختلافات متعدد با این کشور همیشه بدنبال گریز از نظم آمریکایی شده در روابط بینالملل میباشند. بنابراین به نظر میرسد دو فرصت اساسی در نمای نزدیک مذاکرات برای حل و فصل مناقشه هستهای ایران فرا روی غرب قرار گرفته است. ابتدا حضور تیم مذاکره کننده هستهای ایران که قایل به مذاکره به منظور مذاکره نیست بلکه در پی محورسازی مذاکره به منظور کاهش سطح مخاصمه و حل و فصل موضوعات خود با غرب میباشد از سوی دیگر یکصدایی موثر و انسجام ساختاری در جمهوری اسلامی ایران میتواند غرب را به عزم جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر مذاکره بر محور
نتیجه اطمینان بخشد.از سوی دیگر علیرغم کاهش سطح اختلافات درونی 1+5 و وحدت نظر بسیاری از قدرتهای جهانی از جمله طرفهای مذاکراتی اروپایی به نظر میرسد در درون ایالات متحده آمریکا تردیدهای جدی در خصوص پارادایم مذاکره مبتنی بر کاهش مخاصمه وجود دارد و آنچه ایران در قبل بدان متهم میشد یعنی مذاکره به منظور مذاکره آفت تصمیمات آمریکاییها شده است. تردید بزرگ آمریکاییها که برای اولین بار این کشور را در برابر ایران در موضع انفعال قرار داده است آنکه در ایالات متحده کسی نمیتواند مسوولیت مذاکرات را برعهده گیرد. و این بار ایرانیها برای خود این حق را قائلند که بپرسند چه کسی در برابر آنان مسوولیت مذاکرات و توافقات را میپذیرد و خود را ملزم به رعایت تمامی جوانب آن میسازد ؟ آنچه تاکنون برای شخصیتی همانند اوباما دردسر ساز شده است آن است که به تنهایی نتوانسته در برابر تردیدهای درونی و ابهامات و منافع متعارض جناح افراطی داخل خود ایستادگی نماید و علیرغم تلاشهای بسیار برای بکارگیری افرادی با نگرشهای دیپلماتیک هنوز نتوانسته است از محور یابی جنگ طلبان داخلی گذر کند.تغییر سیاست خارجی
آمریکا امروز گذار از یک رویه سنتی 35 ساله در رابطه با ایران است. تغییر سیاستهایی که میتواند بسیاری از بازیگران عرصه بینالمللی را از موج فزاینده مخاصمات آمریکا بر علیه ایران برهاند و پنجرههای جدید روابط آنان با ایران را ترسیم کند. بنابراین به نظر میرسد حضور تیم مذاکرات هستهای ایران در نیویورک که با دستور کار قرار دادن مذاکرات هستهای به دنبال راه حل موثر در توافقات قبلی میباشد از یک سو و از سوی دیگر حضور و سخنرانی حسن روحانی رییسجمهوری اسلامی ایران در مجمع عمومی سازمان ملل فرصتهای استثنایی را برای گامهای موثر کاهش مخاصمات و تغییر سیاستهای ایالات متحده فراهم ساخته است. اما چنین زمینهای مشروط به استفاده و توجه مناسب به بستر فرصتهاست. چیزی که حسن روحانی در مصاحبه خود با شبکه آمریکایی بدان صحه مینهد وی اینچنین تصریح میسازد که: رابطه نزدیک بین دو کشور میتواند بسیاری از مشکلات را حل کند. تماس و رابطه نزدیک با ایران میتواند برای شهروندان آمریکا مفید باشد و شهروندان آمریکایی از این طریق راههایی را برای دولت آمریکا باز کنند. به هر جهت ما نگاه مان در این موضوع بیش از اینکه به گذشته
باشد، به آینده است. این پیام روشنی برای آمریکاییهاست. اما باید دید که آیا نگاهها در ایالات متحده نیز به آینده است و یا اینکه روح سیاستهای افراط گرایانه محورسازی شرارت جورج بوش و چیدمان ساختمان تحریم و در یک کلام ماندن در گذشته آنان را از درک تحولات جاری کشورها محروم خواهد ساخت و در گذشته نگاه میدارد. نگاه گذشته ای که میتواند هزینههای بسیاری را بر این کشور و مالیات دهندگان آمریکایی تحمیل نماید.
*عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد همدان
|