حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی بیان کرد: بر حجاج واجب است که گوشت قربانی را به سه قسمت تقسیم کنند، بخشی برای خودشان، بخشی برای فقرا و بخشی را نیز به برادران مومن خود هدیه کنند.
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، حضرت آیتالله العظمی مکارم شیرازی در ادامه سلسله جلسات درس خارج فقه خود با موضوع« قربانی در حج» روز دوشنبه، 24 شهریورماه، بیان کرد: بحث ما پیرامون قربانی در حج بود که میتوان آن را به صورت پرسشی مطرح کرد که آیا میتوان گوشتهای قربانی را از منا خارج کرد در حالی که در آنجا نیازمند موجود باشد یا خیر؟ روز گذشته بیان شد که در این رابطه دو قول وجود دارد، یک قول این بود که اخراج گوشتها حرام است و قول دیگر قائل به کراهت آن شده بود، اشاره شد که عجیب در این دو قول این است که با توجه به نزدیک بودن زمان هر دو قول در هر دو ادعای شهرت و اجماع وجود دارد.
وی افزود: در باب 42 و 43 از ابواب ذبح در جلد دهم از کتاب وسایل الشیعه 6 روایت وجود دارد، 5 روایت از این روایات از نظر سند و دلالت با مشکل مواجه هستند و فقط به یکی از آنها میتوان استناد کرد. مرحوم صاحب جواهر قائل است که هیچ روایتی در این باره وجود ندارد گویا ایشان به یکی از این روایات توجهی نداشتهاند. روایت اول صحیحه محمد ابن مسلم است که میفرماید:« محمد بن الحسن باسناده عن فضالة، عن العلاء، عن محمد بن مسلم، عن أحدهما قال: سألته عن اللحم أیخرج به من الحرم؟ فقال: لا یخرج منه بشئ إلا السنام(کوهان شتر) بعد ثلاثة أیام» این روایت در بحث ما دلالت ندارد چرا که بحث در ما نحن فیه حرم نیست بلکه بحث ما منا است، اگرچه این روایت از نظر سند قوی است اما از نظر دلالت با مشکل مواجه است. حدیث دوم صحیحه معاویه ابن عمار است که در آن بیان شده است «وباسناده عن موسى بن القاسم، عن فضالة، عن معاویة بن عمار، قال: قال أبو عبد الله علیه السلام: لا تخرجن شیئا من لحم الهدی» این روایت نیز صحیح السند است اما از نظر دلالت با مشکل مواجه است به این دلیل که در آن تصریح نشده که گوشت را از کجا خارج نکنیم، پس این روایت هم دلالت بر بحث
ندارد.
آیتالله مکارم شیرازی تصریح کرد: حدیث سوم نیز هم در دلالت مشکل دارد و هم در سند، دلیل ضعف سند این حدیث وجود علی ابن ابی حمزه است در سند حدیث است «وعنه (موسی ابن قاسم)، عن حماد، عن علی بن أبی حمزة، عن أحدهما قال: لا یتزود الحاج من أضحیته، وله أن یأکل منها بمنى أیامها، قال: وهذه مسألة شهاب کتب إلیه فیها. وباسناده عن الحسین بن سعید، عن حماد مثله. وعنه، عن فضالة وذکر الحدیثین الأولین» از آنجا که تزود به معنای ذخیره کردن و اخص از اخراج است چرا که ممکن است گوشتها را خارج بکنند اما جنبه ذخیره کردن نداشته باشند این سند از لحاظ دلالت ضعیف است و دلالت بر مدعا ندارد. حدیث چهارم نیز از نظر دلالت با مشکل مواجه است، چرا که در این روایت نیز بحث از تزود است، و همان گونه که گذشت تزود اخص از مدعای ما است «عنه (موسی ابن قاسم) عن أحمد بن محمد، عن علی (اگر این علی، علی ابن یقطین باشد روایت معتبر است، که گویا به همین صورت است)، عن أبی إبراهیم علیه السلام قال: سمعته یقول: لا یتزود الحاج من أضحیته، وله أن یأکل منها أیامها إلا السنام، فإنه دواء، قال أحمد: وقال: لا بأس أن یشتری الحاج من لحم منى ویتزوده».
وی ادامه داد: حدیث پنجم از میان این شش حدیث بهترین حدیثی است که در این بحث میتوان از نظر دلالت به آن تمسک کرد. متن این روایت از این قرار است: «محمد بن یعقوب، عن علی بن إبراهیم، عن أبیه، عن ابن أبی عمیر، عن جمیل، عن محمد بن مسلم، عن أبی عبد الله علیه السلام قال: سألته عن اخراج لحوم الأضاحی من منى، فقال: کنا نقول: لا یخرج منها بشئ لحاجة الناس إلیه، فأما الیوم فقد کثر الناس فلا باس باخراجه. ورواه الشیخ بإسناده عن محمد بن یعقوب». این روایات به ترتیب روایات 1 تا 5 از باب 42 بودند اما روایت ششم (موثقه اسحاق ابن عمار)، ششمین روایت از باب 43 است که متن آن به این شرح است «عن إسحاق بن عمار، عن أبی إبراهیم قال: سألته عن الهدی أیخرج شئ منه عن الحرم؟ فقال: بالجلد والسنام والشئ ینتفع به، قلت: انه بلغنا عن أبیک أنه قال: لا یخرج من الهدی المضمون شیئا، قال بل یخرج بالشئ ینتفع به، وزاد فیه أحمد: ولا یخرج بشئ من اللحم من الحرم» همان گونه که مشاهده میشود در این روایت نیز بحث از حرم است، در حالی که بحث ما در رابطه با منا است، پس بهترین حدیث همان حدیث پنجم خواهد بود.
این مرجع تقلید بیان کرد: از آنجا که ظاهر روایت پنجم وجوب نهی است، حمل کردن روایت بر کراهت قرینه میخواهد، در نتیجه، اگر نگوییم اقوا، باید بگوییم احوط وجوبی این است که تا زمانی که نیازمند وجود دارد گوشتها خارج نشوند. امروزه نیز از آنجا که وسایل طبخ در منا وجود ندارد و امکان استفاده از این گوشتها در آنجا نیست، در حکم عدم حاجت است، در نتیجه امروزه بیرون بردن گوشتها بلا مانع است.
وی افزود: نکتهای در اینجا وجود دارد که از نظر ما مهم به نظر میرسد اما امام خمینی (ره) متعرض این نکته نشده است، مشهور بین اصحاب این است که گوشت قربانی تقسیم ثلاثی بشود، بخشی را خودش مصرف کند، بخشی را به فقیر بدهد و بخش سوم را به برادران مومن خود هدیه دهد. صاحب جواهر در این رابطه گفته است روایتی دال بر این مطلب وجود ندارد، ما میگوییم اگر چه روایتی دال بر این مطلب وجود ندارد اما دو آیه از آیات قرآن بر این مطلب دلالت دارند، آیات 28 و 36 از سوره حج. در آیه 28 میفرماید: «لِیَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَّعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُم مِّن بَهِیمَةِ الْأَنْعَامِ فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیرَ» بأس در آیه به معنای فقر میباشد، همان گونه که مشاهده میشود این آیه دلالت بر تقسیم میکند و به علت استفاده از کلمه کلوا ظاهر در وجوب است. و در آیه 36 میفرماید: «وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَکُمْ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ لَکُمْ فیها خَیْرٌ فَاذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَیْها صَوافَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ
الْمُعْتَرَّ (هر دو به معنای فقیر هستند با این تفاوت که یکی بر فقیر قانع و دیگری بر فقیر غیر قانع اطلاق می شود) کَذلِکَ سَخَّرْناها لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ» از آنجا که هر دو کلمه وارده در آیه به معنای فقیر است، می توان نتیجه گرفت که در هر دو آیه تقسیم ثنایی صورت گرفته است. ثلاثی بودن این تقسیم به دلالت التزامی ثابت میشود، چرا که دو قسم از آن در آیات آمده بود و قسم سوم آن به دلالت التزامی زمانی که میگوید خود فرد از گوشت بخورد، شامل همراهان او نیز خواهد بود، چرا که معمولا فردی که به حج میرود خانواده و دوستان او نیز به همراه او هستند. پس با توجه به آنچه در آیات سوره حج آمده استفاده میشود که مسئله ظهور در وجوب دارد.
