استیضاح وزیر علوم نشان داد رابطه دولت و مجلس، شکننده است. رابطه شکنندهیی که البته در دو دهه اخیر همواره میان این دو قوه برقرار بوده است. بسیاری از تحلیلگران سیاسی بر این باورند که فشارهای مجلس به دولت با این انگیزه صورت میگیرد که توان دولت گرفته و سیاستهای مورد نظر مجلس به وزارتخانهها تحمیل شود. موضوعی که به نظر میرسید به خصوص در استیضاح وزیر علوم نمود بارزی داشته است. با این وجود بسیاری از فعالان سیاسی معتقدند برای آنکه دولت بتواند در پیشبرد سیاستهای مورد نظرش موفقتر عمل کند علاوه بر تعامل با این مجلس باید در ساماندهی طرفداران خود در انتخابات آتی مجلس فعالتر عمل کند تا مجلسی همسوتر شکل یابد. عملی که نیاز به حضور اصلاحطلبها و اعتدالگرایان در انتخابات مجلس دارد. این مباحث و بررسی واکنش آینده دولت نسبت به استیضاح و فشارهای مجلس موضوعاتی بود که با احمد شیرزاد، نماینده دوره ششم مجلس در میان گذاشتیم. به باور این نماینده مجلس ششم در استیضاح وزیر علوم «بازنده اصلی جریان تندروی مجلس بوده که نتیجه آن را در انتخابات آینده مجلس خواهند دید.»
به نظر شما مجلس از استیضاح وزیر علوم چه انگیزهیی را دنبال میکرد و تاثیر آن بر آینده روابط دولت و مجلس چه خواهد بود؟
برخی نمایندگان مجلس تصور میکنند، وزارت علوم و دانشگاهها باید مثل موم در دست آنها باشد. در هشت سال وزارت علوم دوره آقای احمدینژاد، همه روشها به کار گرفته شد تا به یک شکلی دانشگاهها تحت کنترل درآید که نتیجهاش چیزی جز تسلط فضای امنیتی نبود. هر چند تجربه شکست خورده هشت سال گذشته نشان داد که گرچه ممکن است، صدای جریانها ساکت شود ولی آدمها نمیتوانند خودشان را با منویات یک جناح تندرو سیاسی تطبیق دهند. ولی باز هم میبینیم که جریان تندروی اصولگرا هنوز نتوانسته این موضوع را درک کند.
اما به نظر میرسد با تغییراتی که مثلا در سیستم پذیرش هیات علمیهای دانشگاهها در پیش گرفته شد این جریان توانست تا حدی بر دانشگاهها تسلط پیدا و اساتید جدیدی را جایگزین اساتید سابق و قدیمی کند. با این اوصاف فکر نمیکنید نمایندگان طرفدار سیاستهای گذشته وزارت علوم در مجلس با استیضاح فرجی دانا سعی دارند از موفقیتهای خود پاسداری کنند؟
حتی اگر به استخدامهای آن دوره نگاه کنید میبینید بسیاری از جوانان برای آنکه پذیرفته شوند چند صباحی ریش میگذاشتند و تسبیح دست میگرفتند و بعد از پذیرش دوباره به شکل اولیه خود بازمیگشتند. این گونه رفتارها اعمال سیاست فرهنگی یا سیاسی به حساب نمیآید بلکه نوعی مصداق ضربالمثل مثل کبک سر را در زیر برف پنهان کردن است. هیاتی که برای جذب و گزینش ایجاد شده بود تا به اشکال مختلف سیاستها و افرادی را به دانشگاهها تحمیل کند جز ایجاد فضای مخاطرهآمیز در دانشگاهها و محکوم کردن عدهیی دانشجو به چوب ستاره بودن حتی نتوانست در جهت اهدافی که مدنظر خود آنها بود قدمی موثر بردارد. تلاش این جریان این بود که دانشگاه را با خط و ذهنیت جریان خود هدایت کند اما عملا دانشگاه نسبت به رفتارهای پرفشار آنها بیشتر عقده پیدا کرد. این جریان هنوز از این ناکامی خود درس نگرفته و فکر میکند که وزیر علوم باید سیاستهای فرهنگی خاص مدنظر آنها را در دانشگاهها پیاده کند و با استادها با بخشنامه رفتار کند. وقتی دولت، وزیری را برگزید که حاضر نبود امیال و خواستههای آنها را محقق کند با او از در مخالفت برآمدند و ایرادهای زیادی به آقای فرجیدانا
وارد کردند. ایشان طی چند ماهی که وزیر بودند بیش از نیمی از وقت خود را در راهروهای مجلس گذراند. ای کاش آقای فرجیدانا و دوستانشان گزارشی به مردم ارائه دهند که رفتار مجلس با او چگونه بوده است و چه خواستههایی از او داشتهاند تا حداقل مردم بدانند چرا مجلس به چنین وزیری رای نداده است. و به هر حال وقتی فشارهای مجلس به جایی نرسید، تصمیم گرفتند عقدهگشایی و او را استیضاح کنند.
آینده دولت پس از این استیضاح چگونه خواهد بود و فکر میکنید چه نوع سیاستی در پیش خواهد گرفت؟
فعلا مدتی آقای نجفی به عنوان سرپرست، مدیریت وزارتخانه را برعهده دارند. همه ایشان را میشناسند و میدانند آدمی نیست که در مقابل فشارها سر خم کند و کم بیاورد. دولت هم بنا ندارد در این مورد خاص کوتاه بیاید و به آن مسیری که مجلس انتظار دارد، قدم بگذارد. با این اوصاف به نظر من مجلس جز از دست رفتن وجهه و خدشهدار شدن چهرهاش از این استیضاح نصیبی نبرد. مغموم کردن وزیر و دست گذاشتن روی زخمهای قدیمی نهتنها نمیتواند چیزی را عاید مجلس کند بلکه باعث خواهد شد چهره مجلس نزد دانشگاهیان، مردم و جامعه خدشهدار شود. آقایان باید بدانند با دست گذاشتن روی سخنان تکراری، خسته و کسلکننده به هیچوجه نمیتوانند وجههیی برای خود ایجاد کنند و از اقناع افکار عمومی هم عاجز خواهند بود. اینکه بسیاری از فعالان اجتماعی در مورد مسائل 88 تن به سکوت دادند، فقط برای این بوده که امور جامعه بگذرد. این دلیلی نمیشود که آقایان قیافه حق به جانب بگیرند و مرتب روی مسائلی که اقناع اجتماعی صورت نگرفته انگشت بگذارند. اینها تصور میکنند باورها و گفتمانهایشان نزد افکار عمومی قابل قبول و همهگیر است در حالی که این طور نیست و جامعه تصوری که
اینها به آن قایل هستند را ندارد. این فعالان اجتماعی سکوت کردهاند تا دولت آقای روحانی بتواند امور کشور را پیش ببرد و ایرادات سیاست خارجی و اقتصاد را که از مهمترین اولویتهای دولت است بتواند حل و فصل کند و سامان دهد. این سکوت جامعه را نباید به این تعبیر کرد که جامعه دیدگاههای آنها را پذیرفته است. آقای فرجیدانا بعد از این استیضاح زندگی فرهنگی شرافتمندانه خود را ادامه خواهد داد و از اینکه وزیر نباشد قطعا دچار هیچ کمبود و عقدهیی نخواهد شد و بسیار هم شخصیت محبوبی نزد دانشگاهیان دارد. بنابراین ایشان هیچ چیزی را از دست نداد و این استیضاح هم مشکلی از مشکلات جناح اصولگرا را حل نمیکند و این نکتهیی است که در مجموع باید به آن توجه داشت. اما به نظر من از این به بعد اگر مجلس رفتار معقولانهیی داشته باشد و از شکست در استیضاح وزیر علوم درس گرفته باشد، فکر نمیکنم استیضاح دیگر وزرا ادامه داشته باشد. ضمن اینکه درون نظام هم خیلیها روی مجلس اثر میگذارند و اگر مجلس درایتی داشته باشد نباید وارد چنین بازیای که برای آنها عایدی ندارد، بشود. هر چند جامعه به این موضوع هم روی خوشی نشان نمیدهد و حتما در انتخابات آینده هم
تاثیر خود را خواهد داشت.
اگر اصلاحطلبها و جریانهای میانهرو نخواهند یا نتوانند در انتخابات مجلس آینده فعالیت کنند این جریان به زعم شما تندرو چگونه تاثیر خواهند پذیرفت؟
این جریان حداکثر کاری که میتواند انجام دهد این است که با اعمال نظارتهای استصوابی از حضور افراد تاثیرگذار اصلاحطلب جلوگیری کند. اما با این وجود افرادی که در مجلس رفتارهای کارشکنانه و ماجراجویانه انجام میدهند حتما در دور آینده از چشم مردم خواهند افتاد. یعنی مردم شاید از روی اجبار به کسانی که هیچ گونه کارایی ندارند رای دهند اما به نظر من نخواهند گذاشت چهرههای تندرو دوباره در مجلس حضور یابند و دست به این گونه اعمال بزنند. گرچه این موضوع - رد صلاحیت احتمالی اصلاحطلبهای موثر و ورود احتمالی افراد با کارایی پایین - مجلسی ضعیف در دور آینده شکل خواهد داد ولی در نهایت به نظر من دود این تندرویها در چشم خود نمایندگان مجلس خواهد رفت.
استیضاح وزیر علوم چه تاثیری بر جامعه و به خصوص جامعه دانشگاهی ایران خواهد داشت به عبارتی چه تاثیری بر پایگاه اجتماعی دولت در دانشگاهها خواهد داشت؟
در یک سال گذشته جنبش دانشجویی خیلی دست به عصا راه رفته و تلاش میکند فضایی ایجاد نکند که عرصه بر دولت روحانی تنگ شود و به اصطلاح کاری نکند که جناح اصولگرا به تلافی ناتوانیهای خودش با تحریک جنبشهای دانشجویی پشت دولت را خالی کند. دانشجویان ما در این زمینه بسیار فهیم و عاقلانه عمل کردهاند و مسوولان دانشگاهی هم که در این مدت چه توسط آقای توفیقی و چه فرجیدانا به مدیریت امور گمارده شدهاند با تدبیر و حوصله عمل کردهاند تا جایی که ما اصلا شاهد هیچ حرکت تند سیاسی و فرهنگی از این طرف نبودهایم ولی به نظر میرسد طلبکاری جناح تندرو اصولگرا تمامی ندارد.
دولت برای آنکه در مقابل فشارهای رقیب سیاسی خود کم نیاورد و محبوبیت و مقبولیت خود را در جامعه از دست ندهد چه باید بکند؟
دولت باید روی حرف و برنامه خودش بایستد. دولت باید به همین صورتی که تاکنون عمل کرده بر سیاستهای مدنظر خود اصرار بورزد و آن را تغییر ندهد. خدا را شکر دست آقای روحانی برای انتخاب مدیر هم باز است و حداقل برای وزارت علوم گزینههای متعددی دارد. وزارت علوم جایی نیست که بگوییم فقط یکی دو نفر بتوانند آن را اداره کنند. وزارت علوم ساختارهای مشخصی دارد که حتی وزیر هم نمیتواند در تغییر آن چندان انقلابی عمل کند و آن را به هم بزند. آییننامهها و روالهای آموزشی و پژوهشی وضعیت پایداری به این وزارتخانه بخشیده است. ضمن اینکه بسیاری از چهرههای توانمند مدیریتی در دانشگاهها میتوانند وزیران خوبی باشند. بنابراین دست آقای روحانی برای انتخاب وزیر باز است و در بسیاری از وزارتخانههای دیگر هم همین طور است. حتی اگر مجلس 10 نفر را هم استیضاح کرد دولت میتواند نفر یازدهم را دوباره معرفی کند و اگر سه نفر را مثلا از وزارت ورزش استیضاح کردند گزینههای دیگری هماهنگ با سیاستها و عملکرد دولت وجود دارند که میتوان از آنها استفاده کرد. هر چند رد شدن وزیران بهتر نوعی محروم کردن جامعه از خدمات آنهاست ولی مدیران خوشسابقه و خوش رفتار
چنان زیاد است که میتوان با اطمینان گفت که خوشبختانه مجموعه اعتدالگرایان و اصلاحطلبانی که با آقای روحانی همکاری میکنند دستشان برای انتخاب چهرههای کارآمد کاملا باز است و جای هیچ نگرانی نیست.
صراحت کلامی که رییسجمهور در سخنرانیهای اخیر خود در پیش گرفته تا چه اندازه با این مواردی که جنابعالی به آن تاکید دارید، همسو است؟ و در اقناع افکار عمومی موثر خواهد بود؟
من فکر میکنم این روشی را که آقای دکتر روحانی در یکی، دو ماه اخیر در پیش گرفتهاند و به صراحت صحبت میکنند و صراحت کلام دارند اگر با قاطعیت در عمل هم توام باشد قطعا در محبوبیت آقای روحانی نزد افکار عمومی نهتنها بیاثر نخواهد بود بلکه به آن هم افزوده خواهد کرد. منتها آقای روحانی باید کاملا مراقب باشد که از موضع گلایه و ضعف صحبت نکند و از موضع اقتدار سخن بگوید و روی حرفهایش ایستادگی کند. جامعه هم این اقتدار را میپسندد و میتوانند بفهمد که اختیارات رییسجمهور محدود است و هر کاری از دست او ساخته نیست. گرچه در حوزه مسائلی که مربوط به قوه مقننه و قضاییه است دست دولت بسته است اما جامعه این محدودیتها را درک میکند ولی از رییسجمهور میخواهد در چارچوب وظایف خود کوتاه نیاید و در مقابل خواستههای نامشروع و خلاف قانون ایستادگی کند.
منبع: اعتماد