از جمله شاهدیم که هنوز بخش قابل ملاحظهای از صنعت کشور وابسته به خارج است و در زمینههایی که بهخاطر تحریم به شدت نیازمند توسعه علمی و صنعتی بودهایم نتوانستیم ضعفهای خود را برطرف کنیم.
از جمله اینکه در بسیاری از حوزههای تکنولوژیکی و مثلاً توسعه صنعت هوایی به جای خوبی نرسیدیم و حتی صنعت خودروی کشور که آنرا مادر صنعت ملی فرض میکردیم چنان در کشاکش تحریم آسیب دید که برخی خطوط تولید به دلیل نرسیدن CKD یا قطعات منفصله وارداتی کاملاً تعطیل شد. همه اینها نشاندهنده این نکته بود که رشد کمّی تولید مقالات علمی نسبت چندانی با توسعه علم و رشد علمی و صنعتی کشور نداشته و گره چندانی را از کشور باز نکرده است.
در نقطة مقابل اما اتفاقاً در مواردی که توسعه علمی و فناوری را با این نسبت ناصحیح ارزیابی نکردهایم (از جمله در تکنولوژی نانو، بخشی از صنعت تولید دارو، صنایع دفاعی و بهویژه در صنعت هستهای) وقتی به میدان واقعیت و عمل (و نه صرفاً ارائه آمار) مسئولانه و مردانه وارد عمل شدیم بهتر نتیجه گرفتیم و پیشرفت علمی خوبی داشتهایم. به هرحال تب ارائه مقالات و افزایش و رشد کمّی مقالات ISI در موارد بسیاری چنان داغ شد، که به جای تلاش برای رشد علمی واقعی و حل مشکلات اساسی کشور (بهویژه در بخش صنعت و تولید) نشست. درست به همین خاطر است که اشاره دکتر روحانی اشاره درستی است:
…هرچند دانشگاه در کشور از لحاظ کمیّت توسعه خوبی پیدا کرده و از نظر تعداد مقالات هم در منطقه در رتبه اول یا دوم قرار داریم اما باید این را روشن کنیم که برای چه مقالات ISI و ISC مینویسیم؟ متأسفانه برخی سعی و اصرارشان به مقاله نوشتن، برای ارتقای رتبه علمی خودشان است تا از رتبه استادیاری به دانشیاری و از دانشیاری به استادتمامی ارتقا پیدا کنند… البته هر ایرانی خوشحال می شود که خبر برتری ایرانی از نظر تعداد مقالات علمی در دنیا را بشنود و خود مقاله نوشتن هم یک تفوّق علمی است اما مقاله نوشتن برای گرفتن امتیاز و اخذ رتبه علمی نباید به هدف ما تبدیل شود… آیا برای استادشدن و درس دادن و بورسیه شدن هم تقلب لازم است؟…
نکته مهمی که رئیس جمهور بر آن انگشت گذاشت میتواند در صورت اصلاح روش، هم به کمک دانشگاه و فضای علمی کشور و هم به کمک صنعت و تولید و کشاورزی بیاید و هم به توسعه علمی واقعی کشور کمک کند. یعنی تب مقاله نوشتن و مقاله ارائه دادن و مقاله چاپ کردن به شکل معقول و مطلوبی اصلاح شود. همه ما میدانیم و متأسفانه خبرهای ناامیدکنندهای هم شنیدهایم که گروههایی شغل خود را نوشتن پایاننامه قرار دادهاند و از این راه امرار معاش میکنند و متأسفانه در گذشته و شاید حال هم عدهای با پایاننامههایی که محصول فکر و تحقیق و تلاش خودشان نیست مدرک گرفتهاند و کاملاً پیداست که حضور آنان در جایگاه تدریس و تربیت و حتی کار، چه ثمراتی خواهد داشت و تسری این شیوه در عالیترین سطح آموزشی یعنی در دانشگاه و تربیت دانشجویان فوقلیسانس و دکترا، چه نتایجی به بار خواهد آورد.
حتماً لازم است داوری درباره رشد علمی و پیشرفت در کشور تنها با معیار ارائه مقالات صورت نگیرد و قدرت چانهزنی و امتیازگیری از این طریق به طرز چشمگیری کاهش یابد. کشور ما بهویژه در شرایط تحریم بیش از هر چیز نیازمند دستیابی به علم و پیشرفت علمی و تحصیل تکنولوژی و فناوریهای نوین و حضور مؤثر در بازار تجارت علم است. بیش ار همه رهبری انقلاب در این زمینه توصیه و تأکید داشتهاند و دارند و لذا نباید این نیاز دچار قلب معنا و انحراف معرفتی شود. باید این پیشرفت و رشد علمی در قالب کاهش وابستگی ما و بهویژه کاهش وابستگی صنعتی و فنی و تکنولوژیکی ما به خارج و رشد استقلال و خودکفایی و نیز حضور مؤثر ما در بازار صنعت و تکنولوژی جهانی نمود و ظهور عینی پیدا کند. و این حاصل نمیشود جز با استفاده از تمام ظرفیت علمی دانشگاهی کشور، جلوگیری از هرگونه فساد و رانت علمی و برقراری عدالت کامل در عرصههای علمی و دانشگاهی، در پیش گرفتن سیاست جذب حداکثری و دفع حداقلی و صیانت کامل از کیان دانشگاه و دانشجو…
اگر قرار باشد افزایش کمّی تعداد مقالات علمی را تنها ملاک و یا مؤثرترین و مهمترین ملاک دانشورزی و دانشمندی و رشد و پیشرفت علمی فرض کنیم و در عمل شاهد اتفاق خاصی در صنعت تولید و کشاورزی و اختراعات و ابتکارات دانشمندان کشور و تولید محصولات جدید و کاهش وابستگی علمی و صنعتی کشور به خارج و حضور در عرصه علم جهانی و تجاریسازی علم نباشیم و همچنان بخواهیم با فروش نفت و واردات از خارج زندگی کنیم، راه به جایی نمیبریم. زیرا همیشه کسانی پیدا میشوند که کارشان صرفاً پایاننامهنویسی و تزنویسی و مقالهنویسی و فروش آن به متقاضیان است و البته این نوع کندن چاه گرچه آنها را و برخی استفادهکنندگان از این مقالات را ممکن است به نانی برساند اما کشور را به هیچ آب گوارایی نخواهد رساند.
منبع: روزنامه اطلاعات