داعش را می توان افراطی ترین واکنش ممکن به رونق غرب و افول جهان اسلام در طی چند قرن گذشته دانست.
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، بر اساس نگرش و رویکرد داعش، یک دلیل این افول قدرت، نبود خلافت و شریعت اسلامی بوده است. (آخرین خلافت اسلامی در دنیا، در سال 1924 و توسط مصطفی کمال آتاترک، بنیانگذار ترکیه سکولار و مدرن برچیده شد.) اگرچه اغلب ایده های داعش و متدهای جنایت بار این گروه از سوی بیشتر مسلمانان دنیا مطرود و مذموم شمرده می شود و از منظر اغلب مسلمانان، داعشی ها چیزی به جز یک دار و دسته جنایتکار نیستند، اما به هر حال داعش ظاهر خود را بر اساس ایدئولوژی اسلامی بنا کرده است. به عنوان مثال، آنها حکم کرده اند که غیر مسلمانان در مناطق تحت تصرف گروه، باید جزیه بپردازند که نوعی مالیات است.
فقر مالی نمی تواند تبیین کننده سرازیر شدن شبه نظامیان غربی به سوریه و عراق باشد. بسیاری از آنها، در طبقه متوسط جوامع خود می گنجند. ناصر مثنی، جوان 20 ساله اهل ولز، که در ویدئوهای داعش خود را با نام ابو مثنی الیمنی معرفی می کند، از 4 دانشگاه پیشنهاد تحصیل در رشته پزشکی را دریافت کرده بود. ناتوانی در پیوستن به جامعه نیز نمی تواند توضیح دهنده رویکرد آنها به داعش باشد. عکس های محمد حمیدالرحمان، یک پیکارجوی بریتانیایی دیگر که گفته می شود اخیرا کشته شده است، او را ملبس به یک دست کت و شلوار بسیار شیک، با موی اصلاح شده و جذاب نشان می دهد. محمد در یک فروشگاه در پورت ماوث - شهری در انگلستان- کار می کرده است.
یک توضیح قابل قبول و محتمل، می تواند اشتیاق آنها برای فرار از ملال و کسالت خانه و یافتن یک هویت جدید باشد. رافائلو پانتوچی، از تحلیل گرهای موسسه "رویال یونایتد سرویسز" -اندیشکده مستقر در لندن- می گوید: "بعضی ها صرفا به این دلیل سر از سوریه و عراق در می آورند که اتفاقات چندان مهمی در زندگی آنها در جریان نبوده است."
عکس های بعضی از شبه نظامیان غربی که مشغول بازی اسنوکر، خوردن شیرینی و آب تنی در استخرهای شنا هستند، نشان می دهد جهاد برای آنها چیزی بی شباهت به یک تعطیلات دانشجویی نبوده است؛ تعطیلاتی البته بدون مشروبات الکلی. برای مردهای جوانی که پیش از این سرگرم مشاغل یکنواخت و بی آینده در شهرهای کسل کننده بوده اند، برادری، افتخار و اسلحه، هیجان انگیز به نظر می رسد. بسیاری از شبه نظامیان بلژیکی از شهرهای کسالت بار این کشور عازم سوریه شده اند.
شبکه های جهادی دیگر نیازی به استقرار و تمرکز فعالیت های خود در مساجد ندارند. بعضی از این شبکه ها، نظیر آنچه در پارک فینزبری لندن شکل گرفته، اکنون تحت مدیریت جدید قرار دارند. بعضی گروههای کوچکتر در گاراژها و آپارتمان ها ملاقات می کنند. شناسایی فعالیت های آنها در این اماکن، دشوارتر است.
اروپایی هایی که ذهنیت مساعدی نسبت به جهاد دارند، می توانند هر آنچه را که می خواهند در فضای اینترنت پیدا کنند. به لطف فیس بوک و توییتر، آنها برای عضویت در گروههای جهادی با زحمت چندانی روبرو نیستند.
اگرچه ترکیه به تازگی نظارت بیشتری بر مرزهای خود اعمال می کند، اما رفتن به سوریه، عموما کار بسیار ساده ای است. بعضی از داوطلب ها، بدون هیچ گونه ارتباط گیری قبلی خود را به سوریه می رسانند. تمام چیزی که یک پیکارجوی اروپایی نیاز دارد، خرید بلیط یک طرفه به استانبول است. از آنجا، اغلب آنها سوار پروازهای داخلی ترکیه به مقصد یکی از شهرهای هم مرز با سوریه می شوند. ترکیه با سوریه 822 کیلومتر مرز مشترک دارد. محلی ها، به این پروازهای داخلی، "جهادی اکسپرس" می گویند. تازه واردها مدتی را در خانه های امن می گذرانند سپس با استفاده از کارتهای شناسایی سوریه ای جعلی، وارد سوریه می شوند. اغلب شبه نظامیان بریتانیایی در تمام عمر خود یک بار هم اسلحه به دست نگرفته اند اما همین که وارد سوریه می شوند در اردوگاهها آموزش می بینند.
خیلی از آنها می گویند از زندگی در یک کشور اسلامی بسیار احساس راحتی می کنند و قصد ندارند این کشور را ترک کنند. یکی از شبه نظامیان اروپایی می گوید: "من اینجا خیلی خوشبخت تر هستم. حالا احساس آرامش می کنم."
به گفته پیتر نیومن، از مرکز بین المللی مطالعه رادیکالیسم - اندیشکده مستقر در لندن- اما آنها که با هدف و انگیزه مبارزه علیه رژیم بشار اسد عازم سوریه شده اند، اکنون از آن توهم و خیالات سابق رهایی یافته اند. آنها نگران سرنوشت جنگ و نگران کشتاری هستند که علیه دیگر مسلمانان به راه افتاده است. بسیاری از این شبه نظامیان اروپایی اکنو می گویند: "این چیزی نبود که ما به خاطرش به سوریه آمدیم."
اد حسین، از مسلمانان بریتانیایی که پیش از این فردی بسیار رادیکال بوده، می گوید مشاهده نزدیک آن صحنه های کشتار، نقطه آغاز وی برای بازگشت به مسیر اصلاح بوده است.
بازگشت این شبه نظامیان اروپایی به خانه اما کار ساده ای نیست. مقامات غربی کم و بیش اطلاع دارند که کدام یک از شهروندان آنها به جهادیون عراق و سوریه پیوسته اند و کدام یک به کشور بازگشته اند. یکی از شبه نظامیان به پیتر نیومن گفته است اگر بداند که در بازگشت به بریتانیا مدت زیادی را در زندان نخواهد گذراند، حاضر است بازگردد و حتی در برنامه های اصلاحی - برنامه دولت بریتانیا برای اصلاح افراد رادیکالیزه شده- شرکت کند. بوریس جانسون، شهردار لندن در 24 آگوست گفت این که فرض کنیم تمام آنهایی که بدون اطلاع دولت عازم مناطق جنگی شده اند این کار را برای مقاصد تروریستی انجام داده اند و باید مجازات شوند، فرض احمقانه ای است.
با این حال، بازگشت جهادیون به خانه، مساله ای است که دولتهای غربی را می ترساند. به نظر می رسد تاکنون، خارجی هایی مثل داگلاس مک کین - نخستین عضو آمریکایی گروه داعش که کشته شد- صرفا روی جنگ در سوریه و عراق متمرکز بوده اند، نه جنگ در کشور خود.
تاکنون هر یک از دولت های غربی واکنش های متفاوتی را نسبت به اعزام شهروندان خود به سوریه و عراق، ابراز کرده اند. آمریکا علیه هر فردی که مظنون به عزیمت به جنگ سوریه و یا عراق باشد، شدیدترین تدابیر را به کار می گیرد. آمریکا البته از پس این نظارت و کنترل سختگیرانه و شدید بر می آید زیرا جمعیت مسلمانان آمریکایی کمتر از جمعیت مسلمانان بسیاری از کشورهای اروپایی است.
دولتهای اروپایی اما محتاط تر بوده اند. شهروندان اروپایی با راحتی بیشتری کشورهای خود را ترک کرده اند. با این حال تعیین مجازات های شدید، می تواند این روند را تغییر دهد.