2 سال پیش در اتوبوسی که از آنتاکیا در جنوب شرق ترکیه به سمت ریحانلی در نزدیکی مرز سوریه در حرکت بود، دو مرد جوان همسفر بودند. آن دو ریش بلندی داشتند، و به زبان عربی شکسته، با راننده اتوبوس حرف می زدند (راننده های بومی منطقه، معمولا مختصری با زبان عربی آشنا هستند) اما با یکدیگر به زبان انگلیسی و لهجه غلیظ بریتانیایی صحبت می کردند.
آنها فقط دو نفر از صدها شهروند اروپایی بودند که عازم سوریه شده بودند تا به جنگ علیه رژیم بشار اسد ملحق شوند. از آن موقع، چندین هزار نفر از این اروپایی ها به جمع گروه های شورشی در سوریه و عراق پیوسته اند و تعداد آنها دائما رو به افزایش است. این افراد وقتی به سوریه می رسند، چه می کنند؟ و وقتی به خانه باز می گردند، چه خواهند کرد؟
پیامد سیلی که از اروپا به سمت منطقه سرازیر شده، کاملا مشخص است: گروه دولت اسلامی یا داعش منطقه ای به وسعت کشور اردن را با جمعیت مشابه (حدود 6 میلیون نفر) در عراق و سوریه به تصرف خود در آورده است. پیکارجویان داعش، پیام های ویدیویی خود را در اینترنت منتشر می کنند و با دعوت از همفکران خارجی خود به ترک "زندگی منحط غربی" از آنها می خواهند به سمت شهادت و بهشت بشتابند. عکس های توییت شده آنها هم دیدنی است: در یک دست نوشیدنی های انرژی زا از جمله رد بول را در دست گرفته اند و در دست دیگر، سر بریده شده دشمن را.
مقر اصلی داعش در سوریه، شهر رقه است؛ داعشی ها این شهر شرقی را در ماه مارس سال گذشته، از چنگ دیگر گروه های شورشی درآورده و تصرف کرده اند. اکنون رقه به مقر اصلی جهادیون در سوریه و عراق تبدیل شده است. پیکارجویان، از افغانستان گرفته تا سوئد، همسران و فرزندان خود را همراه آورده اند و در خانه های آنهایی که فرار کرده اند، سکنی گزیده اند.
یکی از این پیکارجویان اروپایی در شمال سوریه، در پاسخ به این پرسش که "دلش برای چه چیزی در کشورش تنگ شده" می گوید: "شیر! اینجا مجبورید خودتان شیر گاو را بدوشید. این خیلی سخت تر از خرید از فروشگاه های تسکو (Tesco) است."
وی که روی یک اپلیکیشن ویژه پیامک تلفنی به نام "Kik" پیغام می دهد، می افزاید: "چیزی که اینجا زیاد است، وقت است؛ گاهی وقت ها چندین روز استراحت می کنیم."
او در این ساعات بیکاری، یک زندگی عادی دارد: لباس هایش را می شوید، خانه را تمیز می کند، آموزش می بیند، خرید می کند. به لطف ارتباطات اینترنت ماهواره ای، استمرار ورود اقلام و کالاهای مصرفی به داخل کشور، و سطح نسبی توسعه در مقایسه با دیگر نقاط منطقه، زندگی پیکارجویان در سوریه بسیار با شرایط دشوار زندگی در مناطق کوهستانی افغانستان تفاوت دارد. سال گذشته، جهادیون برای جذب دیگر پیکارجویان و علاقمندان به سوریه، عکس هایی را با هشتگ "جهاد 5 ستاره" توییت می کردند.
در عین حال، پیکارجویان غربی از درگیری و رزم ابایی ندارند. بعضی از این پیکارجویان، در قصابی مردمانی که داعش به آنها برچسب "کافر" زده - از جمله سنی های میانه رو و شیعیان- مشارکت داشته اند. آنها برای تصرف سدها، پایگاه های نظامی و میادین نفتی جنگیده اند. آنها حتی در عملیات های انتحاری شرکت کرده اند؛ از جمله بمب گذاری انتحاری در ماه فوریه در شهر حلب که توسط عبدالواحد مجید، پیکارجوی بریتانیایی صورت گرفت.
غربی ها به کارهای دیگری هم می آیند. گروگان هایی که از چنگ داعش آزاد شده اند، می گویند در زمان اسارت 3 پیکارجوی انگلیسی زبان نگهبانی آنها را بر عهده داشته اند. جهادیون خارجی می توانند به خانواده های گروگان ها ایمیل بزنند و تقاضای خونبها یا باج کنند.
گروه سوفان (Soufan Group) که یک موسسه اطلاعاتی مستقر در نیویورک است، برآورد می کند که تا پایان ماه می، 12 هزار پیکارجو از 81 کشور دنیا به جنگ سوریه پیوسته اند که از این تعداد، حدود 3 هزار نفر از کشورهای غربی هستند. این آمار، تا امروز احتمالا افزایش هم یافته است. از 29 ژوئن که داعش اعلام "خلافت اسلامی" کرده، عضوگیری آنها افزایش چشمگیری داشته است. جنگ داخلی سوریه، بیش از هر منازعه مسلحانه دیگری در منطقه، از جمله جنگ افغانستان در دهه 80 میلادی و جنگ عراق پس از تهاجم آمریکایی ها در سال 2003، پیکارجو جذب کرده است.
بریده شدن سر جیمز فولی، روزنامه نگار آمریکایی در 19 آگوست (یا حدود این تاریخ) توسط یک پیکارجوی نقاب پوش با لهجه لندنی، نگاه ها را متوجه بریتانیا ساخته است. در دهه 90 میلادی، لندن به پناهگاهی برای بسیاری از افراط گرایان تبدیل شد. واعظان رادیکال آزاد بودند تا در نطق ها و خطبه های خود به راحتی نفرت فرقه ای و مذهبی را گسترش دهند. به گفته توماس هگامر، از موسسه مطالعات دفاعی نروژ "لندن از بسیاری جهات، کماکان مرکز ثقل شبکه های جهادی در اروپا باقی مانده است. گروه های رادیکال در بریتانیا هنوز ایده ها و متدهای خود را به تمام دنیا صادر می کنند."
شرح جدول: برآورد تعداد پیکارجویان خارجی در سوریه، به تفکیک کشور.
در حالی که اغلب پیکارجویان خارجی حاضر در سوریه عرب هستند، اما بین پیکارجویان غربی حاضر در این کشور، بریتانیایی ها جزو پر تعدادترین ها هستند.
اغلب پیکارجویان غربی در سوریه مردهای زیر 40 سال هستند. اما این جنگ زنها را هم به خود جلب کرده است. پیتر نیومن از مرکز بین المللی مطالعه رادیکالیسم (ICSR) مستقر در لندن، می گوید حدود 10 تا 15 درصد از آنهایی که از کشورهای غربی روانه سوریه می شوند، زن هستند. تنها از کشور سوئد، 30 زن به سوریه رفته اند. بعضی از این زنها امید به ازدواج دارند، بعضی دیگر به واحدهای تمام زنانه ای می پیوندند که کار آنها، گشت زنی و نظارت بر اجرای مقررات اسلامی داعش توسط زنان در مناطق تحت کنترل این گروه است؛ مسائلی از جمله رعایت پوشش و حجاب. تعداد کمی از این زنها در عملیات های رزمی داعش حضور می یابند.
انگیزه پیکارجویان غربی که به جنگ سوریه ملحق می شوند، بسته به گذرنامه آنها، متفاوت است. در نخستین روزهای جنگ سوریه، خارجی ها می خواستند به همقطاران مسلمان خود کمک کنند؛ از طریق رساندن غذا و دارو یا جنگیدن در کنار آنها. دولت های غربی می گفتند بشار اسد و ظلم و بیداد او باید متوقف شود. در این میان، حتی دکترهای غربی مثل دکتر عباس خان، شهروند بریتانیایی به شهر حلب عزیمت کردند تا به مجروحان رسیدگی کنند. عباس خان، مثل خیلی دیگر از غیرنظامیان در جبهه مخالف رژیم دمشق، به بازداشت نیروهای بشار اسد در آمد و در زندان کشته شد.
از آن زمان، جنگ خونین تر و فرقه ای تر شده است. دهها هزار نفر غیر نظامی جان باخته اند. سازمان ملل می گوید دست کم 190 هزار سوری کشته شده اند و شورشیان نیز متناوبا دست به جنایت می زنند. در نتیجه، جنگ بیش از پیش رنگ و روی افراطی به خود گرفته است. شیراز ماهر، از مرکز ICSR می گوید: "آنها که زمانی از دفاع از مردم سوریه سخن می گفتند، اکنون انکار می کنند که سرزمین سوریه به خود سوری ها تعلق دارد. پیکارجویان می گویند این سرزمین به الله تعلق دارد. بلاد الشام که سرزمینی وسیعتر از سوریه کنونی را شامل می شود، برای آنها معنای ویژه ای دارد و با پیشگویی های آخرالزمانی مرتبط است."
منبع: اکونومیست