پژوهشگران دانشگاه شیراز با استفاده از محاسبات مکانیک کوانتمی و عامل دار کردن نوعی گرافن، موفق به افزایش حساسیت و واکنش پذیری این نانوساختارها برای شناسایی گاز سمی اکسیدنیتروژن به صورت انتخاب پذیر شدند.
به گزارش جماران به نقل از ایرنا، این روش جدید ارایه شده طراحی حسگرهای گازهای سمی و آلاینده های محیط زیست با بازده بالا کاربرد دارد.
گازهای سمی از دسته اکسید نیتروژن (NOx) به عنوان یکی از خطرناک ترین عوامل آلودگی هوا به شمار می روند. این ترکیبات تشکیل دهنده اصلی ازون و باران های اسیدی هستند. امروزه استفاده از نانوساختارها برای شناسایی آلاینده های زیست محیطی، روشی جدید و با بازده بالا به شمار می رود. با توجه به نوظهور بودن گرافن، استفاده از این نانوساختار در کاربردهای مربوط به شناسایی آلاینده ها، موضوعی بسیار جدید و جالب برای گروه های تحقیقاتی مختلف به شمار می رود.
در این بین استفاده از نانوورقه گرافن، (Graphene Nanoflake (GNF)) برای شناسایی گازهای آلاینده نسبت به گرافن و نانوریبون های گرافنی کمتر مورد مطالعه قرار گرفته است.
در این تحقیق با استفاده از محاسبات مکانیک کوانتمی، نقش نوعی از نانوساختار بر پایه گرافن (GNF) به عنوان حسگر برای شناسایی دسته ای از گازهای آلاینده (اکسید نیتروژن) در حضور گازهای غیرسمی مورد بررسی قرار گرفته است.
نتایج نشان می دهد که از میان GNF خالص، جانشین شده شیمیایی و عامل دار شده، ساختارهای عامل دار شده به ویژه به وسیله گروه کربوکسیل سبب بیشترین افزایش در حساسیت و واکنش پذیری GNF نسبت به گاز اکسید نیتروژن می شود.
در واقع GNF عامل دار شده با گروه کربوکسیل، ابزاری مناسب به عنوان حسگر برای شناسایی انتخاب پذیر گاز اکسید نیتروژن در حضور منوکسید کربن، اکسیژن و نیتروژن است.
اکبر امیدوار دانشجوی مقطع دکترای رشته شیمی فیزیک دانشگاه شیراز در مورد این تحقیقات گفت: اساس کار حسگرهای مبتنی بر نانوساختارها، تغییرات گاف انرژی (band gap) پس از برهمکنش با گاز است. پس از جذب گاز بر روی نانوساختارها، با توجه به میزان انتقال بار و همچنین قدرت برهمکنش بین آنها، خواص الکترونی نانوساختار دستخوش تغییر می شود و درنتیجه گاف انرژی آن تغییر می کند.
وی افزود: با قرار دادن نانوساختار مورد نظر در یک مدار الکتریکی، به محض جذب گاز بر روی آن، تغییر گاف انرژی سبب تولید سیگنال الکتریکی می شود که از طریق آن می توان به حضور گاز پی برد. بنابراین برای چنین مطالعاتی، محاسبه گاف انرژی اهمیت فراوان دارد.
امیدوار ادامه داد: بر همین اساس خواصی همچون انرژی بالاترین اوربیتال مولکولی اشغال شده (HOMO) ، انرژی پایین ترین اوربیتال مولکولی اشغال نشده (LUMO) و اختلاف بین انرژی آنها و همچنین انرژی جذب گاز بر روی GNF مورد محاسبه قرار گرفته است.
وی گفت: در این تحقیق در ابتدا ساختار GNF خالص با استفاده از مدل سازی رایانه ای طراحی و با استفاده از محاسبات مکانیک کوانتمی از نظر انرژی بهینه سازی شد. سپس اثر جانشینی شیمیایی به وسیله عناصر بور و نیتروژن بر روی GNF با هدف بهبود خاصیت حسگری آن مورد بررسی قرار گرفت.
امیدوار اظهار کرد: در مرحله بعد عامل دار کردن GNF به وسیله گروه های عاملی الکترون کشنده مورد بررسی قرار گرفت. سپس جذب گازهای مورد مطالعه بر روی هریک از ساختارهای طراحی شده انجام گرفت.
وی با اشاره به نتایج به دست آمده از این تحقیقات گفت: بر طبق نتایج به دست آمده اگرچه GNF خالص نسبت به گاز اکسید نیتروژن واکنش پذیر است، اما می توان این واکنش پذیری را با عامل دار کردن آن بهبود بخشید.
امیدوار افزود: نتایج این تحقیق نشان می دهد GNF خالص پس از جذب گاز اکسید نیتروژن دستخوش تغییر قابل ملاحضه ای در مقدار گاف انرژی می شود. این در حالی است که جذب گازهای اکسیژن، نیتروژن و مونوکسید کربن چنین تاثیری بر روی GNF خالص ندارند. همچنین مطالعات نشان داده است که GNFهای جانشین شده با بور و نیتروژن در مقایسه با GNF خالص حساسیت و واکنش پذیری کمی را در برابر گازهای مورد مطالعه نشان می دهند.
وی ادامه داد: نتایج مربوط به GNFهای عامل دار شده به وسیله گروه های عاملی الکترون کشنده نشان می دهند که عامل دار کردن GNF موجب افزایس حساسیت آن در مقابل گاز اکسید نیتروژن شده و در کنار حساسیت و عملکرد انتخابی بالا، دارای انرژی های جذب قابل توجهی هستند که نشان دهنده برهمکنش قوی بین گاز اکسید نیتروژن و GNFهای عامل دار شده هستند.
امیدوار اظهار کرد: در میان گروه های عاملی، گروه کربوکسیل بیشترین سهم را در افزایش عملکرد انتخابی، حساسیت و واکنش پذیری GNF در مقابل گاز اکسید نیتروژن دارد.
در این تحقیق که در راستای رساله دکتری آقای امیدوار صورت گرفته است، اثر گروه های عاملی الکترون کشنده در عامل دار کردن GNF برای بهبود خاصیت حسگری در برابر گازهای آلاینده مطالعه شده و به گفته امیدوار در ادامه پروژه، اثر گروهای عاملی الکترون دهنده نیز مورد مطالعه قرار گرفته است که در آینده ای نزدیک نتایج مربوط به آن منتشر می شود.
نتایج این تحقیقات که با تلاش اکبر امیدوار و دکتر افشان مهاجری عضو هیات علمی دانشگاه شیراز صورت گرفته در نشریه Sensors and Actuators B: Chemical منتشر شده است.