در روزها و هفتههای گذشته، اقدامات خشونتآمیز «دولت اسلامی» (داعش) و تلاش آن برای تصرف شهرهای مهم و بزرگ عراق، موجب نگرانیها و تحرکات منطقهای و جهانی برای مقابله با این گروه پیکارجوی افراطی گردیده است. داعش، یک جریان سلفی سنی است که در سال 2004، تحت عنوان «القاعده عراق» و به دست «ابومصعب زرقاوی» شکل گرفت. اولین ظهور جدی داعش با طغیان شاخه عراقی آن به رهبری «ابوبکر بغدادی» بر دستورات ایمن الظواهری، رئیس فعلی القاعده نمایان شد. برطبق ادعای وزارت کشور عراق، نام اصلی ابوبکر بغدادی، «ابراهیم عواد ابراهیم» است که سابقاً مسئولیت عضوگیری برای القاعده را به عهده داشت. بعد از کشته شدن بن لادن، بغدادی به عنوان یکی از وفادارترین مدافعان انتقام خون رهبر القاعده ظاهر شد و رهبری یک سلسله عملیات انتحاری در عراق را به عهده گرفت. اما فراتر از این، جنگ سوریه زمینه مناسبی برای حضور و فعالیت های بغدادی و گروه وی فراهم ساخت و سازماندهی آنها شکل پیشرفتهای به خود گرفت. با این وجود اختلاف بین شاخههای القاعده، مانع همبستگی و ائتلاف آنها گردید و رهبران جبهه النصره و نیز رهبری مرکزی القاعده، ائتلاف و همکاری خود با داعش را
رد کردند.
با این وجود، داعش با بهرهگیری از نارضایتی گسترده موجود در بین سنیهای عراق و سوریه، به تحقق تدریجی هدف خود برای ایجاد سرزمینی متشکل از سنیهای این دو کشور نزدیکتر شده و پیشقراول تغییر مرزهای معیوب گذشته و بازترسیم نقشه خاورمیانه جدید شده است. خاورمیانه جدیدی که هدف آن بسط و توسعه مردمسالاری و وحدت و همکاری ادیان و مذاهب نیست؛ بلکه تأسیس خلافت اسلامی و اعلام جهاد با کفار (بخش عمده جهان) و رافضیها (شیعیان ایران و عراق و علویان سوریه) هدف غایی آن است.
براساس برخی برآوردها، تعداد کل جنگجویان داعش به 15 هزار نفر میرسد که در مساحتی نزدیک به 700 هزار کیلومتر مربع پراکنده شدهاند. امروزه داعش خود را یک گروه جهادی پیشتاز در جهان معرفی میکند و با پیشرفتهای نظامی چشمگیر، ثروت فراوان و شبکه رسانهای مؤثر راه دستیابی به اهداف درازمدت خود را هموار میبیند. پیکارجویان تازهای نیز هر روزه به این گروه میپیوندند که بسیاری از آنها از کشورهای غربی هستند.
داعش در هر شهری که میرود، قوانین خودش را برپا میکند. قوانینی که برپایه برداشت جاهلانه و سطحی و سلیقهای از برخی آیات قرآن است. آنها بدون داشتن آگاهی و درک درست از دین، فرامین محدود کنندهای را برجسته میکنند و برمبنای آن، خشونتهای صورت گرفته را توجیه مینمایند.
در این اوضاع آشفته، روشن است یکی از بارزترین پیامدهای فعالیت گروه تندرو داعش، دامن زدن به موج اسلامهراسی است که پس از حادثه یازدهم سپتامبر در غرب شدت گرفت. چنان که نتایج مطالعات جدیدی که در آلمان با عنوان «وحشت غربیها از شرق» انجام گرفت، نشان میدهد که 64 درصد از مردم آلمان بر این اعتقاد هستند که دین اسلام به خشونت گرایش دارد و همچنین 60 درصد از این افراد معتقدند که دین اسلام برپایه انتقام گرفتن استوار است و مسلمانان رابه انتقامجویی تشویق میکند!
با این وجود به نظر میرسد حضور نیروهای افراطی «دولت اسلامی» در منطقه خاورمیانه سبب تغییر رویکرد برخی قدرتهای منطقهای و بینالمللی نیز گردیده است. در درجه اول، امریکا و حامیان منطقهای و فرامنطقهای آن بر این نکته واقف شدهاند که همانند تجربه شکلگیری القاعده در افغانستان، حمایت و استفاده از گروههای افراطی برای تغییر سیاست و حکومت برخی کشورهای منطقه خاورمیانه، در واقع بهپا کردن آتشی است که دیر یا زود دامن خود آنها را نیز خواهدگرفت. کاهش فشارها برای تغییر بشار اسد و تقویت موضع وی که مدتها پیش در رابطه با خطر تقویت تروریسم و گسترش افراطگرایی در منطقه هشدار داده بود نیز از دیگر پیامدهای قدرتنمایی داعش در منطقه است.
از سوی دیگر تحرکات داعش در مناطق مختلف عراق، زمینه همگرایی نسبی بین بخشهای مختلف این کشور را تا حدودی افزایش داده و موضوع «حفظ امنیت» و «رویارویی با ترور» را به اولویت فوری هم کردها و هم شیعیان مبدل ساخته است. تدبیر سیاستمداران عراقی برای تشکیل دولتی فراگیر متشکل از سنیها، کردها و شیعیان و ایجاد ساختاری فدرال که بتواند ابتکار عمل را از دست داعش خارج کند، در همین زمینه ارزیابی میشود.
بنابراین به نظر میرسد ظهور داعش به ایجاد نوعی اتحاد نانوشته منطقهای و فرامنطقهای برای مبارزه با افراطگرایی و تروریسم کمک کرده و باعث شده تا اختلافات داخلی و تجزیهطلبیها جای خود را به وحدت و همگرایی برای مقابله با خطر بزرگتر بدهد. البته از این نکته نیز نباید غفلت نمود که تنها راه برای مهار تروریسم و افراطگرایی، تلاش جدی برای خشکاندن منابع مالی و تسلیحاتی تروریستها و توقف حمایتهای تسلیحاتی و آموزشی عناصر تروریستی یا پناه دادن به آنها و تسهیل عبورشان به عراق و سوریه است. البته در رأس طرفهایی که مسئولیت قانونی برای مقابله با عاملان ناامنی و بیثباتی در جهان را برعهده دارند، شورای امنیت سازمان ملل متحد است که باید با صدور قطعنامههای جدی، عملاً در راه مبارزه با داعش گام بردارد، مسئولیتی که تاکنون نسبت به انجام آن کوتاهی شده است. بنابراین در شرایطی که داعش با نقض بسیاری از اصول حقوق بینالملل به اعمال خشونت و نسلکشی میپردازد، تشکیل ائتلافی بینالمللی در همه زمینههای اطلاعاتی، سیاسی، اقتصادی و کمکهای بشردوستانه جهت نابودی و پراکنده ساختن این گروه لازم به نظر میرسد.
منبع: ایران