پس از استیضاح وزیر علوم که پیگیر مساله فساد گذشته در دادن بورسیههای غیرقانونی بود، اکنون زمزمه و تهدید به استیضاح وزیر ارتباطات نیز شنیده میشود. فکر میکنید، اتهامش چه باید باشد؟ سوء مدیریت؟ نه. فساد؟ نه. عدم پیشرفت؟ نه. اتهام سنگینتر است، افزایش پهنای باند اینترنت!! آن هم در شرایطی که ایران در میان کشورهای جهان از رتبه بسیار پایینی در اینترنت و سرعت آن برخوردار است و در میان ??? کشور جهان در جایگاه یکصد و شصت و نهم قرار گرفته است، و این در حالی است که مجموعه پیشرفتهای کشوری و جهانی به نحوی مستقیم یا غیرمستقیم وابسته به اینترنت شده است. این اتهام چه وجهی دارد؟ میگویند که با افزایش سرعت اینترنت امکان فساد اخلاقی فراهم میشود. این گزاره چند اشکال اساسی دارد؛ اول اینکه هر امکانی که در اختیار بشر قرار گیرد، به طور معمول دو وجهی است. مثلا با کارد آشپزخانه هم میتوان سیبزمینی پوست کند و گوشت خرد کرد و هم میتوان قلب دیگران را نشانه رفت. آیا به صرف وجود امکان اخیر، باید مانع از تولید یا دسترسی به کارد شد!!؟ شاید بگوییم که مثال خوبی زده نشده و بهتر است مثال اسلحه زده شود. در پاسخ میتوان گفت افزایش پهنای باند اینترنت مثل اسلحه نیست زیرا استفاده غالب از اسلحه کشتن است، در حالی که استفاده غالب از اینترنت در امور روزمره مفید است، و سوءاستفاده از آن فرع بر کاربرد اصلی اینترنت است مثل چاقو. اشکال دیگر این است که اگر استدلال مذکور را بپذیریم، باید با یک جهان سراسر فساد مواجه باشیم زیرا در قریب به اتفاق کشورهای جهان سرعت اینترنت بسیار بالاست. حتی در کشورهای همسایه ما که به نسبت در مراحل توسعه کمتری قرار دارند مثل پاکستان در حالی که میبینیم چنین نیست، آنها هم زندگی عادی خود را میکنند و پس از مدتی میتوانند خود را با تکنولوژی تطبیق دهند و عوارض آن را کم کنند. مشکل دیگر این است که موفقیت احتمالی در مخالفت با افزایش پهنای باند موقتی است زیرا نیازهای جامعه امروز چنان خود را به حکومت تحمیل میکند که دیر یا زود باید با آن همراه شوند. ابتدا که اینترنت آمد، سرعتهای بالاتر از 256 را به افراد نمیدادند، ولی اکنون سرعتهای بسیار بالاتر از آن را هم در اختیار هر فردی قرار میدهند بنابراین مقاومت در برابر چیزی که دیر یا زود انجام میشود، نتیجهیی جز استهلاک نیرو ندارد و اگر کاری هم بتوان برای کاهش عوارض سوء آن کرد، از آن غفلت خواهد شد ولی مهمترین مشکل این ذهنیت از آنجا ناشی میشود که متغیرها را با یکدیگر اشتباه میکنند. به این معنا که وقتی قتل با چاقو زیاد میشود، گمان میکنند که علت قتل، چاقو است!در حالی که اگر چاقو را همبردارید، او با چیز دیگری قتل را انجام میدهد. ممکن است حذف چاقو (اگر شدنی باشد که نیست) باعث کاهش تعدادی از قتلها شود، ولی مساله را حل نمیکند زیرا علت قتل، از یک سو موضوعاتی است که مردم درباره آنها دچار اختلاف میشوند و از سوی دیگر ذهنیتی است که قاتل در نحوه حلاختلاف دارد. تا وقتی که این دو مساله وجود دارند، حتی اگر چاقو را حذف کنیم، قتل از میان نخواهد رفت. این سادهاندیشی است که گمان شود با حذف اینترنت یا کم کردن پهنای باند آن میتوان جلوی مفاسد یا مشکلات فرهنگی را گرفت. از بس ذهنیت خود را متوجه نقش چاقو در قتل کردهایم آن دو عامل دیگر را فراموش کردهایم در نتیجه قتل نیز بیشتر خواهد شد.
ریشه این برخورد با افزایش پهنای باند اینترنت در کجاست؟ در فقدان اعتماد بهنفس و فوبیای فناوری رسانهیی. در وجود هر فرد یا گروهی که اعتماد بهنفس کافی ندارد و قادر نیست که از ارزشها و نگرشهای خود دفاع و آن را ترویج کند و گمان میکند که توفانهای ارزشی، نگرشی و رفتاری که بر اثر رسانه ایجاد میشود پرونده آنان را برای همیشه خواهد بست. به این دلیل دچار نوعی فوبیا از رسانههای دیجیتالی و به هر اقدامی متوسل میشوند تا آن را محدود کنند. این وضعیت در ایران مسبوق به سابقه است. در گذشتههای دور حتی گوجهفرنگی هم تحریم میشد، بعدها بلندگوها را تحریم کردند. رضاشاه چون از سایه خودش میترسید، هرچند خود را قلدر نشان میداد، در برابر ورود رادیو موضعی سختگیرانه داشت. این مشکل را پس از انقلاب نیز با ویدیو و سپس با ماهواره هم داشتهایم و هنوز هم آثار آن را میبینیم. این فوبیا و ترس هیچگاه به اهدافش نرسیده، سهل است که ناآگاهانه در جهت خلاف آن اهداف گام برداشته است. این افراد برای مقابله با عامل ترس، دور خود مرز میکشند تا احساس امنیت کنند اما نگرانی اصلیشان معطوف به حفظ مرز میشود و نه مقابله با عامل ترس. به همین دلیل مرزهای آنها شکننده است و ناچارند خیلی زود آن را محدودتر کنند. این نکتهیی است که مردم هم متوجه شدهاند و همیشه میگویند این یا آن سیاست موقتی است و ناچارند به زودی در برابر واقعیت کوتاه بیایند و اتفاقا حرفشان هم درست است. امروز هم چنین شده که برخی نیروها نسبت به رسانههای دیجیتال فوبیا پیدا کردهاند و هراس بیموردی دارند. هراسی که زندگی را بر آنان تلخ کرده است و اگر به جای این هراس میکوشیدند که خود را با ضرورتها و نیازهای جدید تطبیق دهند، هیچگاه دچار دلهره نمیشدند. فوبیا نهتنها خلاقیت، ابتکار و انطباقپذیری را از فرد سلب میکند بلکه به تغییر نگرش فرد نسبت به موضوع و برجسته کردن خطرات آن منجر میشود.
منبع: اعتماد