یکی از صحنه های این جنگ هرگز از ذهن و روح "جمیل عبدال عطا" پاک نمی شود. و البته این روانپزشک آن صحنه را با موبایل خود ثبت کرده و همیشه همراه دارد. در این عکس پسر خردسالی را می بینیم که با لبانی به هم فشرده و چشمانی آکنده از غم و اندوه یک نقاشی را جلوی دوربین گرفته است.
جمال عبدال عطا از این پسرک خواسته بود که آنچه را که بیش از هر چیز دیگر آزارش می دهد روی کاغذ بکشد و او نیز با مدادرنگی هواپیمایی را در رنگ های تند نارنجی و بنفش کشید، هواپیمایی که بمب فرو می ریزد و در آن پایین یعنی در روی زمین مردی در خون خود غلطیده است. و در کنار آن مرد پسرکی با چشمانی وحشت زده و دهانی بسته به آن مرد نگاه می کند. بر روی این نقاشی حروفی به زبان عربی به چشم می خورد که بیانگر این جمله است:" بابا مرد". آن روانپزشک یعنی جمیل عبدل عطا می گوید:" این صحنه برای من خیلی آشنا است. اما آن پسرک خیال می کند که تنها پدرش را از دست داده در حالی که بسیاری از افراد خانواده و اقوامش نیز در این جنگ کشته شده اند و حتی مادرش به شدت مجروح شد اما خوشبختانه زنده ماند".
نوار غزه هفته های بسیار وحشتناکی را سپری کرد. ارتش اسرائیل در جنگ علیه گروه حماس هزاران تن مواد منفجره در این شهر که تنها لکه کوچکی بر روی نقشه جغرافیا است فرو ریخت و توپخانه های اسرائیل بیش از سی هزار گلوله به سوی غزه شلیک کردند و خاک این شهر در زیر تانک های اسرائیلی زیر و رو شد. نزدیک به دو هزار انسان که غالبا غیرنظامی بودند در جنگی کشته شدند که در هشتم جولای سال جاری آغاز و همین چند روز پیش به پایان رسید و ظاهرا غریو سلاح ها خاموش شد.
اما وضعیت قربانیان خردسال جنگ غزه بسیار وخیم و نگران کننده است. سازمان ملل متحد در یکی از آخرین گزارش های خود در این مورد آورده است:" مساله اصلی این است که همه کودکان غزه بلااستثنا قربانی این جنگ شده اند و به حمایت ها و پشتیبانی های روان درمانی نیاز فوری دارند".
جمیل عبدل عطا هر روز همراه با همکارانش با کودکانی سر و کار دارد که به صورت موقت در مدارس سازمان ملل اسکان داده شده و درس می خوانند. او در کنار آنها نقاشی می کشد و بازی می کند و همراه با این کودکان جنگزده و افسرده به تمرینات کششی و تنفسی برای بازگرداندن روحیه از دست رفته می پردازد.
عبدل عطا پیش از این و پس از زلزله هائیتی نیز تجربه درمان قربانیان این چنینی را دارد و از سال 2005 مدیریت شعبه غزه سازمان بین المللی موسوم به مرکز درمانی جسمی و روحی را بر عهده گرفته است، مرکزی که به صورت تخصصی به درمان بیماران روحی در مناطق بحران زده می پردازد. هدف این مرکز آموزش تمرین هایی ساده به این افراد است تا این توانایی را به دست آورند که به خودشان کمک کنند. این تمرینات غالبا عبارت است از حرکات کششی و تنفسی، یوگا و مدیتیشن.
البته عبدال عطا به عنوان یک روان شناس تکنیک هایی ویژه نیز ابداع کرده است تا بتواند حتی در خلال جنگ به این گونه قربانیان کمک کند. خود او نیز هر روز مدیتیشن و ورزش تای چی انجام می دهد تا به قول خودش "تمرکز و آرامش" خود را بتواند حفظ کند. عبدل عطا هر روز یک بار با همکارانش جلسه ای برگزار می کند و در این جلسات اطلاعات رد و بدل شده و افراد گروه به یکدیگر کمک می کنند. عبدل عطا دفترچه یادداشت کوچک و زرد رنگی از جیب پیراهن خود بیرون می کشد که در آن موارد نگران کننده ای که همکارانش در آخرین دیدارها با کودکان جنگزده داشته اند یادداشت شده است. عبدل عطا با صدایی آهسته و محزون از روی آن دفترچه اظهارات یکی از این کودکان را می خواند: "وقتی صدای جنگنده ها را می شنوم دیگر نمی توانم بخوابم. من به چشم خودم دیدم که همسایه ام زیر آوار پلکان خانه اش مدفون شد. آنها همه را می کشند. این فکر از سر من هرگز بیرون نمی رود".
در جنگ اخیر غزه هر کودکی صحنه ها و رویدادهای غیرقابل تصوری را پشت سر گذاشته است. آنها فهمیدند که شاید هیچ کس حتی پدر و مادر و سازمان ملل متحد نیز نتواند از آنها محافظت کند. در دبستان دخترانه سازمان ملل به نام جبلیه در حال حاضر بیش از چند صد خانواده اهل شمال غزه در دمای بالای 34 درجه سانتیگراد و تنگاتنگ هم در کلاس ها و در چادرهای دست سازی که در حیاط مدرسه برپا شده است زندگی می کنند. هنوز هم با وجود برقراری آتش بس هواپیماهای بدون سرنشین اسرائیلی بر فراز این مدرسه به صورت نامحسوس به پرواز درمی آیند و صدای این پهپادها به گونه ای است که انگار مته ای از پشت دیوار روشن شده باشد، صدایی آزاردهنده و کلافه کننده.
هر زمان که غریبه ها به این مدرسه سر می زنند کودکان فلسطینی به سوی آنها هجوم آورده و موها و پیراهن ها و دوربین های غریبه ها را لمس می کنند. در یک کلاس سوخته و آتش گرفته این مدرسه نوجوانی اندوهگین و در عین حال خشم آلود نشسته است. او که "مالک الخطیب" نام دارد همان طور بی صدا به گوشه ای از حیاط مدرسه می خزد و زمانی که شروع به حرف زدن می کند بیش از سن 15 ساله خود به نظر می آید:" این جنگ از جنگ قبلی بدتر بود زیرا این بار من برادر و پسرعمویم را از دست دادم". برادر و پسرعموی مالک در همان کلاس سوخته جان خود را از دست دادند. این نوجوان 15 ساله هنوز و نه در مدرسه سازمان ملل و نه در دوران آتش بس احساس امنیت نمی کند. مالک الخطیب در طول شبانه روز تنها نیم ساعت می خوابد و سپس بیدار شده و بر روی تشک دنده به دنده می شود و انتظاری آزاردهنده را برای طلوع خورشید می کشد.
آن روانشناس یعنی عبدل عطا در حالی که در دفتر خود در غزه نشسته است می گوید:" ناآرامی، شب ادراری، کابوس، از دست دادن تمرکز، روحیه تهاجمی و اجتماع ستیزی همه نشانه هایی است که در کودکان ساکن در مدرسه جبلیه بارز است و این وضعیت موجب می شود که این افراد در آینده نتوانند خود را اداره کرده و همواره از احساس ناامنی رنج ببرند. همه این علایم نشان می دهد که این کودکان کابوس های زیادی را پشت سر گذاشته اند و اگر به آنها کمک نشود بی تردید دچار افسردگی های شدید و ضعف های شخصیتی خواهند شد".
به گفته این روانشناس هنوز نمی توان در مورد بیماری های دوران پس از جنگ به صورت دقیق اظهار نظر کرد:" زیرا دوران پس از جنگ همان طور که از نامش پیداست به دوره ای اطلاق می شود که جنگ پایان گرفته و سپری شده باشد. این در حالی است ما در غزه هنوز و همواره در موقعیت جنگی زندگی می کنیم و نمی توانیم تصور کنیم که جنگ کاملا به پایان رسیده و در آینده نزدیک تکرار نخواهد شد. نباید فراموش کنیم که هنوز پیامدهای روحی روانی و کابوس های جنگ پیشین درمان نشده بود که جنگ اخیر با شدتی به مراتب بیشتر آغاز شد ".
منبع: اشپیگل آنلاین
ترجمه:محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا