ë آقای سفیر! صحبت را با مناسبات دوجانبه ایران و روسیه آغاز میکنم. دو کشور طی سالهای اخیر روابط پر افت و خیزی را از تیرگی تا تقویت روابط در حوزه مناسبات سیاسی پشت سر گذاشتند. با توجه به این نکته بفرمایید نگاه روسیه به ایران دربلند مدت چگونه است؟ آیا مسکو در همکاریهای سیاسی به فرا خور موضوعات روز، سیاستهای خود را در قبال تهران تنظیم میکند یا یک نگاه بلند مدت همکاری و استراتژیک به ایران دارد؟
روسیه با ایران به عنوان یکی از همسایگان مهم خود، مناسبات دوستانه و دیرینهای دارد. این روابط چه در زمان شوروی سابق و چه هنگام فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی همواره برقرار بوده است. این در حالی است که دو کشور در حوزه سیاسی منافع مشترکی در منطقه دارند. مسائل کنونی سوریه، وضعیت داخلی افغانستان و مسائل مربوط به رژیم حقوقی دریای خزر از جمله مسائلی است که ایران و روسیه آنها را پیگیری میکنند. اگرچه ممکن است در حوزههای مشترک دو کشور اختلاف نظرهایی وجود داشته باشد اما با این وجود، تعامل و گفتوگوی مستمر برای حل و فصل این اختلافات میان طرفین وجود دارد.
ë همیشه در محافل سیاسی و رسانهای ایران یک نگاه ابهامآمیز در مورد مناسبات ایران و روسیه مطرح بوده است. یک بحث غالب میگوید که روسیه متناسب با تحولات منطقه و نوع مناسباتش با غرب، روابطش را با ایران تنظیم میکند. قطعاً این جمله را شنیدهاید که روسیه از ایران به عنوان یک کارت بازی در روابطش با غرب استفاده میکند. شما چگونه به این بحث پاسخ میدهید؟
این نظر اشتباه است. روسیه چنین نگاهی به ایران ندارد. نباید فراموش کرد که روسیه نه تنها از تحریمهای یک جانبهای که ایالات متحده امریکا و اتحادیه اروپا به دلیل موضوع هستهای ایران اعمال کردند، حمایت نکرد بلکه آنها را محکوم هم کرد. همچنین مسکو در چنین شرایطی به همکاری خود با ایران درباره پروژه بوشهر بدون هیچ مشکلی ادامه داد آن هم در شرایطی که امریکا در این رابطه به روسیه فشار میآورد. روند مناسبات ایران و روسیه به گونهای است که امریکا را بشدت نگران کرده است به شکلی که هم از روسیه و هم از ایران انتقاد میکند. این مسأله نشان میدهد که روابط ایران و روسیه مسیر خوب و دوستانهای را طی میکند. اگر این گونه نبود امریکا نگران نبود. ضمن اینکه در حال حاضر هم تلاشهای گستردهای از سوی دو طرف برای تقویت مناسبات اقتصادی صورت میگیرد که در صورت نهایی شدن میتواند پاسخ مناسبی به انتقادات کسانی باشد که از برخورد خوب روسیه با ایران ناراضی هستند.
ë به هر حال قبول دارید که طی سالهای گذشته روابط دو کشور گاهی از هم فاصله بسیار زیادی گرفته است.
از نظر من روابط طرفین سرد و تیره نبوده بلکه در برخی اوقات سوءتفاهماتی به وجود میآمد که ما همیشه تلاش میکردیم این اختلافات را حل و فصل کنیم. وقوع اختلاف و مشکل میان دو کشور که با یکدیگر در زمینههای مختلف تعامل دارند امری طبیعی است. حتی بین متحدین نزدیک مشکلاتی به وجود میآید ولی آنها تلاش میکنند که مشکلات را در کوتاه مدت حل کنند. ایران و روسیه شریک استراتژیک یکدیگرند که ممکن است به طور طبیعی در برخی حوزهها دچار مشکل شوند.
ë دولت آقای روحانی سعی میکند مناسبات ایران با کشورهای حوزه شرق و غرب را به طور متوازن تنظیم کند. مسکو چه نگاهی به سیاست دولت جدید ایران دارد؟
قبل از انتخابات ریاست جمهوری ایران که حدود یک سال پیش برگزار شد هنگامی که مخاطب این سؤال خبرنگاران ایرانی و خارجی قرار گرفتم که میپرسیدند شما از کدام نامزد حمایت میکنید؟ پاسخ میدادم برای ما مهم نیست که چه کسی پیروز شود چرا که معتقد بودیم نگاه ایران به روسیه با تغییر دولتها دستخوش تغییر زیادی نخواهد شد. از یک منظر بر این باوریم که همه کاندیداهای انتخابات ریاست جمهوری در ایران همواره دید مثبتی به حفظ و توسعه روابط دوستانه با روسیه داشتهاند. از منظری دیگر نباید اظهارات مقام معظم رهبری ایران را فراموش کرد که گفتند: «روسیه مقتدر، ایران مستقل». این یک رهنمود مشخص و روشن هست. بنابراین روسیه هیچ گاه نگران نتیجه انتخابات ایران نبوده است. چنانکه شاهد بودید حضور روسیه در مراسم تحلیف آقای روحانی بسیار پررنگ بود و در این مراسم آقای ناریشکین، رئیس دومای روسیه حضور یافت که این مسأله نشان میدهد روسیه نسبت به روابط خود با ایران توجه خاصی دارد.
ë اما گفته میشود روسیه از سیاست جدید تهران احساس نگرانی میکند که مبادا توسعه روابط ایران با غرب به نوعی مناسباتش با کشورهای حوزه شرق از جمله روسیه را تضعیف کند. نظر شما چیست؟
به دو دلیل میگویم که روسیه به هیچ وجه نگران این مسأله نیست. اول، پس از آنکه ایران تلاش کرد مناسباتش را با کشورهای مختلف از جمله حوزه غرب بهبود ببخشد، نمایندگان کشورهایی که بر سر موضوع هستهای، ایران را به طور یکجانبه تحریم کرده بودند در سطوح مختلف به سمت ایران شتافتند اما علی رغم این رفت و آمدها تاکنون نتیجه زیادی برای ایران به دست نیامده است. به هر حال ایران و غرب بر سر پرونده هستهای که بسیار سخت و پیچیده است دچار اختلاف هستند و موضوع تحریمها نباید دست کم گرفته شود و نباید انتظار لغو زودهنگام تحریمها و حل اختلافات ایران و غرب را در این زمینه داشت و حتی در صورت حل و فصل این موضوع نمیتوان گفت که طرفین در زمینههای دیگر روابط خود را بسرعت بهبود میبخشند. دوم، روسیه امکانات خاص خود را برای همکاری دوجانبه با ایران دارد که در این زمینه غرب نمیتواند رقیب خوبی برای آن باشد. تهران و مسکو سطح خوبی از روابط اقتصادی (توسعه صادرات و واردات) و سیاسی را میان خود برقرار کردهاند از این رو روسیه هیچ نگرانی از مسائل مربوط به ایران و غرب ندارد ضمن آنکه ما به روند تحولات ایران و غرب خوشبین هم
نیستیم.
ë چرا خوشبین نیستید؟
به این دلیل که به سیاستهای امریکا در عرصه بینالملل تردید داریم. روسیه از سابقه سیاستهای امریکا که آمیخته با تحریم و فشار بوده تصور خوبی ندارد در زمان شوروی بسیاری از کشورهای غربی و در رأس آنها امریکا فشارهای سختی را به کشورمان وارد میکردند، حتی بابت همکاری با ایران نیز ما را تهدید میکردند. در بحث اوکراین هم که روسیه یک سیاست اصولی را نسبت به این کشور اتخاذ کرد با اعتراض و تهدید امریکا مواجه شد. آنها علیه هر کشوری که سیاست مستقلی دارد از ابزار فشار و تحریم استفاده میکنند. روسیه نه تنها مخالف بهبود رابطه ایران و غرب نیست بلکه از آن استقبال هم میکند و خواهان لغو هرچه سریعتر تحریمها علیه ایران است چرا که خود ما هم از این تحریمهای یکجانبه خسارت دیدهایم.
ë ایران و روسیه در چه حوزههایی منافع مشترک و در چه حوزههایی تعارض منافع دارند؟
ایران و روسیه در زمینههای مختلفی منافع مشترک دارند. دو طرف در خصوص مسائل کشورهای منطقه از جمله سوریه، عراق و افغانستان و همچنین در برخورد با جریانهای افراطی و تروریستی منطقه دیدگاههای مشترکی دارند. در حالی که شاهدیم کشورهای غربی در این خصوص سیاستهای ضد و نقیضی اتخاذ کردهاند. این سیاست متناقض در جهتگیری امریکا در خصوص سوریه و عراق مشخص میشود. در حالی که در سوریه گروههای تروریستی علیه دولت قانونی میجنگند امریکا از آنها حمایت و اعلام میکند که دولت بشار اسد غیرقانونی است و حتماً باید برکنار شود اما در عراق عکس این مسأله صادق است و گروه داعش که علیه دولت عراق اقدام نظامی میکند به عنوان دشمن معرفی میشود. مصداق این رویه متناقض غرب را میتوان در موضوع لیبی و حتی برکناری صدام هم مشاهده کرد. درست است که روسیه هم طرفدار رژیم صدام نبود اما برکناری وی توسط امریکا بدون هماهنگی شورای امنیت ملل متحد، نقض علنی حقوق بینالملل بود. همچنین باید به موضوع افغانستان هم اشاره داشت. روسیه و ایران طرفدار ایجاد افغانستان مستقل و پایدار هستند. اما در اینجا هم شاهدیم که امریکا علی رغم حضور بلند مدتی که در افغانستان
داشت کمکی به برقراری روند ثبات و امنیت این کشور نکرد.
ë تهران و مسکو در بحث تحولات منطقهای مانند سوریه با هم همکاری تنگاتنگی داشتند. طرحی را پیش بردند و بر اساس آن مانع از حمله نظامی غرب به سوریه شدند. چرا روسیه در خصوص تحولات عراق، مانند موضوع سوریه موضعگیری شفافی نکرد؟
چرا میگویید شفاف نبود؟ موضع روسیه در برخورد با اقدامات گروههای تروریستی یکسان است. ما مخالف تروریسم هستیم. چه در سوریه و چه در عراق. خود ما در روسیه قربانی تروریسم هستیم همان طور که ایران قربانی این اقدامات شده است. لذا برخورد ما با عراق شفاف است و داعش را محکوم میکنیم.
ë ایجاد ائتلاف منطقهای بین ایران و روسیه و کشورهای شرق آسیا تا چه اندازه جدی است؟
روسیه در کنار چین، ایران و سایر بازیگران همسو تلاش میکند برای پیشبرد اهدافی چون مبارزه با تروریسم، جدایی طلبی سرزمینی و دیگر رخدادهای بحران ساز منطقه همکاری نزدیک داشته باشد. سازمان همکاری شانگهای که نشست سالانه آن یک ماه دیگر در پایتخت تاجیکستان با حضور سران شانگهای برگزار میشود فرصتی برای پیگیری این دسته از اهداف است. سازمان شانگهای یک بلوک نظامی نیست ولی چارچوب مناسبی را در زمینههای مختلف سیاسی، اجتماعی و برخی اوقات نظامی برای رسیدن به اهداف مشترک ایجاد میکند.
ë آیا این بلوک همکاریها به دنبال آن است که بتواند در مقابل سازمانها و ائتلافهای غربی از جمله سازمان ناتو وزنی داشته باشد و به نوعی نگاه رقابتآمیز با کشورهای حوزه غربی دارد؟
نه به هیچ وجه در نظر نداریم با غربیها مبارزه کنیم. علی رغم این مسائلی که بین روسیه و غرب به وجود آمده، روسیه تنها تلاش میکند رویکرد مستقل خود را در عرصه بینالمللی حفظ کند و درباره تحولاتی که به نوعی با بازیگران غربی رو به رو میشود سیاست مد نظر خود را اجرا کند. من به عنوان نماینده روسیه دستورات خود را نه از واشنگتن دریافت میکنم و نه از بروکسل. سیاست ما مستقل است بوده و خواهد بود. چه کسی دوست داشته باشد و چه دوست نداشته باشد.
ë آیا روابط اقتصادی تهران - مسکو دریک سال گذشته روند رو به رشدی داشته است؟
متأسفانه نه تنها رشدی نداشته بلکه رو به کاهش نیز بوده است. چرا که تحریمهای یکجانبه کشورهای غربی تأثیر منفی خود را تا حدی زیادی گذاشته و ما دیگر نمیتوانیم برای تبادل کالا از دلار استفاده کنیم در حالی که استفاده از واحد پول روسیه برای ما بسیار مهم است که در حال حاضر امکان پذیر نیست چرا که ما هم تحت تحریم شدید هستیم. در دولت جدید جمهوری اسلامی فرصت خوبی برای اصلاح این فضا به وجود آمده است و تلاشهای جدی ای هم شکل گرفته است.
ë در خصوص رقابتهای منطقهای دیدگاهی است که میگوید روسیه و ایران در حوزه مبادلات انرژی و مناسبات اقتصادی، رقابت تنگاتنگی دارند. نظر شما چیست؟
ما نمیتوانیم در حال حاضر رقیب باشیم. ما صادرکننده گاز به اروپای غربی هستیم این در حالی است که اگر به عنوان مثال صادرات ما به این حوزه قطع شود، ایران میتواند آن را جبران کند اما در صورتی که غربیها تحریمهای ایران را لغو کنند اما اینکه آیا بزودی این کار را میکنند؟ هیچ تضمینی وجود ندارد. بنابراین ما و ایران رقیب نیستیم بلکه همکاریهای خوبی را در سطوح مختلف با یکدیگر داریم. با گفتوگوهایی که برای تهاتر نفت و کالا که از مدتها پیش میان ایران و روسیه آغاز شده به سرانجام برسد، باب تازهای در روند مناسبات اقتصادی دو کشور باز میشود.
ë کمی درباره این مبادله توضیح دهید.
در مجموع این قرارداد بر این اساس تنظیم شده که نفت و گازی که از ایران به روسیه صادر میشود، در مقابل کالا نیست بلکه مقداری از آن تبدیل به پول (روبل) شده که ایران میتواند از این روبل برای خرید کالا و خدماتی استفاده کند که به آن نیاز دارد. ما هنوز به توافقات نهایی نرسیدیم. اما امیدوارم زودتر نهایی شود. جلسه کمیسیون مشترکی در تهران با حضور آقای زنگنه که رئیس بخش ایرانی کمیسیون مشترک نیز هستند برگزار میشود که امیدواریم فرصت این همکاری اقتصادی دوجانبه هرچه زودتر فراهم شود.
ë گفته میشود که تجار و بازرگانان روس امیدوارند که در صورت حل و فصل مسأله هستهای بتوانند در رقابت با همتایان غربی خود در بازار ایران نفوذ کنند. این صحت دارد؟
بله این چشمانداز وجود دارد. تجار روس و ایران بسیار خوشبین هستند و در جستوجوی راههای جدید همکاری هستند. چند روز پیش طرحی را به وزارت امور خارجه ایران برای صدور روادید برای اتباع ایرانی بخصوص تجار ایرانی تحویل دادیم. ما منتظر جواب هستیم و دوستان ایرانی قول دادند سریع پیگیری کنند.
ë حالا که روسیه به دلیل بحران اوکراین به نوعی درگیر تحریم شده، آیا همین مسأله میتواند باعث تصمیم این کشور مبنی بر تشکیل یک نظام مستقل اقتصادی در منطقه آسیا شود که بتواند مراودات اقتصادی را مستقل از غربیها با کشورهای شرقی تنظیم کند؟
تحریمهای کشورهای غربی قطعاً تأثیر خود را در گسترش همکاریهای دوجانبه و چند جانبه میان کشورهای حوزه شرق و همچنین با کشورهای حوزه امریکای لاتین به جای خواهد گذاشت. به عنوان مثال ما اعلام کردیم که گوشت خود را که قبلاً از کشورهای اروپایی وارد میکردیم اکنون از برزیل، آرژانتین، شیلی و پرو وارد میکنیم و میوه و سبزیجات از ایران و آسیای مرکزی میآوریم. این روند به چشمانداز سیاستهای کشورهای غربی بستگی دارد. شاید در آینده سیاست آنها تغییر کند و رویکرد سازندهای در پیش گیرند؛ در آن صورت ما هم میتوانیم در این رویه کنونی تجدید نظر کنیم. ولی آنها در حال حاضر فرصت حضور در بازار پهناور روسیه را از دست دادند؛ بنابراین کشورهای دیگر جای آنها را خواهند گرفت و اگر یک سال بعد بخواهند که به بازار روسیه بازگردند، بسیار دشوار خواهد بود. درست است که ما ضرر دیدیم اما آنها هم خیلی زیان خواهند دید. البته مبتکر این شرایط هم مانند همیشه خودشان بودند نه ما.
ë ارزیابیتان را از روند مذاکرات هستهای ایران و 1+5 بفرمایید. روسیه همواره بر حق ایران مبنی بر استفاده از انرژی مسالمتآمیز هستهای تأکید داشته اما در عین حال در جریان صدور قطعنامههای شورای امنیت با سازمان ملل نیز همراهی داشته و الآن هم در قالب گروه 1+5 با ایران مذاکره میکند. در مجموع بفرمایید روسیه چه نگاهی به برنامه هستهای ایران دارد؟
این موضوع را آقای پوتین چندبار اعلام کرده که ایران حق انجام غنیسازی را مشروط به رعایت تمام تعهدات بینالمللی و البته با نظارت سازمان بینالمللی انرژی اتمی دارد. ایران هم متقابلاً چندین بار اعلام کرده که به دنبال تولید تسلیحات هستهای نیست، ما به این گفته اعتماد داریم و به آن احترام میگذاریم.
ë روسیه تا الان چه نقشی در پیشبرد مذاکرات هستهای داشته است؟
تلاش ما در پیشبرد روند مذاکرات با ایران مثبت و سازنده بوده است. ما از دوطرف درخواست میکردیم که برخوردشان انعطاف پذیر باشد تا اختلاف نظر بین اعضای غربی 1+5 و ایران کمتر شود. در عین حال برای حفظ وحدت شش کشور 1+5 هم تلاش کردیم. روسیه همچنین تلاش کرد تا با ارائه طرح و ابتکارات تازه، این موضوع را از طریق راهکارهای سیاسی حل و فصل کند. طرح گام به گام روسیه که سه سال پیش ارائه شد، از جمله این اقدامات بود. روسیه بعد از توافق ژنو هم با انجام رایزنیهای دوجانبه و چند جانبه تلاش کرد تا مسیر دستیابی به یک راه حل پایدار را
هموار کند.
ë آیا اختلافات روسیه با امریکا بر سر بحران اوکراین، تأثیری بر روند مذاکرات هستهای گذاشته است؟
هیچ تأثیری ندارد. وقتی که اختلافات روسیه و امریکا بر سر اوکراین شدت گرفت، گروه G8 به G7تبدیل شد و موجی از تحریمها علیه مسکو آغاز شد. برخی نگران شدند که روسیه از پروسه 1+5 خارج خواهد شد اما روسیه اعلام کرد که پروسه 1+5 جداست و روابط و اختلافاتش با امریکا و کشورهای غربی بر سر بحران اوکراین هم جداست. ما خواهان این هستیم که مذاکرات 1+5 هرچند مشکل است به نتیجه مثبت برسد.
ë اما برخی محافل خبری بر این باورند که روسیه در جریان مذاکرات اخیر وین در مذاکراتی که وزرای خارجه 1+5 از جمله امریکا هم حضور داشتند، به دلیل اختلاف با امریکا حضور مؤثری در وین نداشت و همزمان هم این نگاه شکل گرفت که روسیه نمیخواهد مذاکرات به سرانجام برسد...
این شایعه است. به هیچ وجه باور نکنید.
ë این بحران و اختلافات مسکو - واشنگتن بر روابط روسیه با ایران تأثیری نگذاشته است؟
خیر. این اختلافات هیچ ربطی به حوادث اوکراین ندارد. حوادث اوکراین و مواضع متقابل ما با امریکا در مناسبات روسیه با ایران ندارد. همان طوری که روسیه نگران نتیجه انتخابات ریاست جمهوری ایران نبود به همان شکل هم نگران تأثیر سایر رخدادهای بینالملل بر روابطش با ایران نیست. اما خب از آنجایی که ما هدف تحریمهای غرب قرار گرفتهایم، طبیعی است که همکاریهای تجاری و اقتصادی مان با ایران برای دریافت کالا و محصولات مورد نیاز بیشتر شود.
ë موضع روسیه درباره افزایش رایزنیهای هستهای ایران و امریکا چیست؟
خوب است، بد نیست. این گفتوگوها قبل از توافقات ژنو نقش مثبتی را داشته است. مذاکرات دوجانبه اگر به روند کمک کند چرا نباید انجام شود. روسیه از این گفتوگوها حمایت میکند.
ë چشمانداز مذاکرات هستهای را چگونه میبینید؟ روسیه چقدر خوشبین است که تا سه ماه دیگر این مذاکرات به سرانجام برسد؟
پیشبینی مشکل است. این مسأله به تنهایی به هیچ یک از 7 کشور مذاکرهکننده هستهای مربوط نمیشود. چون دیپلمات هستم همیشه باید به این قضیه خوشبین باشم. ولی هیچکس نمیتواند نتیجه را تضمین کند. ولی یکبار دیگر تکرار میکنم که روسیه برای حل و فصل همیشگی موضع هستهای ایران همه تلاش خود را کرده و این تلاش ادامه خواهد یافت.
منبع: ایران