هفته دولت و رای عدم اعتماد به وزیر علوم؛ همزمانی این دو شاید بیش از پیش لزوم بازخوانی مجدد وضعیت دولت یازدهم را واجب میکند؛ وضعیتی که حالا با جدا شدن فرجی دانا از دولت خیلی از هواداران حسن روحانی را هم نگران کرده است. دولت حالا در عرصه داخلی با موضوعات مختلفی مواجه است؛ مجلسی که ظاهر آن دیگر نشانی از همراهی با دولت ندارد و مردمی که بیش از گذشته نگران وضعیت معیشتی و اقتصادی خود هستند. این دو موضوع شاید سر فصل موضوعاتی باشند که دولت به آن فکر میکند. شاید به نوعی اکنون دولت در میان فشار ناشی از مطالبات عمومی از یک سو و فشار سیاسی نهادهایی چون مجلس از سوی دیگر قرار گرفته است. فشاری که قدری نگرانکننده شده است. مرتضی حاجی، وزیر تعاون دولت اول اصلاحات و وزیر آموزش و پرورش دولت دوم سید محمد خاتمی و عضو بنیاد باران هر چند نگاهی مثبت به کارکرد دولت دارد اما در گفتوگویی کوتاه با «اعتماد» دو توصیه را برای دولتمردان مطرح میکند؛ اول تغییر روش در شیوه ارتباطگیری با جامعه و دوم تلاش برای بیرون آوردن مدیریت نیروهای معتدل مجلس از دست هواداران دولت احمدینژاد.
دولت یازدهم الان بعد از یک سال و اندی از شروع کار از نظر مسائل داخلی در چه وضعیتی قرار دارد؟ الان شما آسیب جدی دولت را در چه چیز میبینید یا به عبارت دیگر فکر میکنید چه معضلاتی وجود دارد که به دولت آسیب وارد میکند؟
دولت با یک وضعیت و بهتر است بگویم مانع دوگانه مواجه بوده و خواهد بود؛ یکی میراث دولت قبل و دیگری هم تقابل سیاسی داخلی با این دولت برای ناکام گذاشتن آن. من خودم احساس خوبی نسبت به دولت دارم و باورم بر این است که دولت در یک جاده پر دست انداز و پر پیچ و خم و پر سنگلاخ به هر شکلی که شده به سمت جلو حرکت میکند و وضعیت این جاده که دولت در آن قرار گرفته مانع میشود تا سرعتی که لازم است و خود دولت هم علاقهمند رسیدن به آن است، به هر تقدیر با همین موانع به دست نمیآید. بدین جهت کار دولت بسیار سخت است. بر اساس تعبیر درستی که برخی از دوستان داشته و دارند دولت در این یک سال بیشتر مشغول آواربرداری میراث نا مطلوب دولت قبلی و رساندن شاخصها و آمارهای اقتصادی و دیگر فاکتورهای مملکت به نقطه صفر بوده و هست. چون به هر حال تا این کار صورت نگیرد امکان حرکت رو به جلو وجود ندارد و این دولت تازه بعد از چند سال میتواند حرکت خود را از صفر شروع کند. اقتصادی با رشد منفی 6 درصد تحویل این دولت شده و در کنار آن بیکاری بالا، تورم بالای 40 درصد و روابط خارجی بسیار پر تنش و همچنین در داخل هم یک مقدار قابل توجهی گلهمندی و یأس از
توانمندی دولت در بین مردم و کمبود درآمدها و وضعیت کاملا نامطلوب اجتماعی به این دولت رسیده و همه اینها را دولت باید به نقطه روشنی برساند و مهم اینکه امیدواری تولید شده در مردم را هم حذف نکند و حتی آن را تقویت کند. این بخشی است که برای دولت به ارث رسیده، اما یک بخش دیگر هم هست که مربوط به وضعیت کنونی دولت میشود و آن هم تمایل بالایی است که در برخی از طیفها برای ایجاد تقابل با دولت وجود دارد. یعنی دولت هم یک وضعیت نامناسب را در اختیار گرفته و باید به آن سامان بدهد و هم در این سامانبخشی باید اختلافات و تنشهای سیاسی را مدیریت کند.
به این لحاظ دولت آقای روحانی شاید با هیچکدام از دولتهای پس از انقلاب قابل مقایسه نباشد. حتی با دولت سازندگی که پس از جنگ کار را بر عهده گرفت، چون اگر دولت سازندگی ویرانیهای جنگ را در مقابل خود میدید همزمان پشتگرمی قابل قبولی به لحاظ وفاق ملی و سیاسی را هم حس میکرد.
این یک قسمت قضیه است. به هر حال آقای روحانی زمانی که کار را بر عهده میگرفت کاملا میدانست که قرار است پا به چه ورطهای بگذارد. مساله مهمتر این روزها کارآمدی دولت است. چیزی که به هر حال آسیبهای فزاینده میشود. از این حیث چگونه میتوان دولت آقای روحانی را تفسیر کرد؟
من فکر میکنم در این یک سال که تمام این بیمهریها و سختیها بود و کسانی هم در قدرت بودند که قصدی برای یاری دولت نداشتند، در حالی که میتوانستند یاری کنند، حرکت دولت خوب و امیدوارکننده بوده است. به هر حال ما شاهد هستیم که برخیها در دیگر نهادهای قدرت به وزیر دانشمند دولت حتی یک سال هم وقت ندادند تا کارش را انجام دهد. اما گمان من این است که دولت نسبتا خوب عمل کرده و توانسته برخی مشکلات را نسبتا کاهش دهد. مثلا در بحث تورم درست است که هنوز رونق اقتصادی نداریم اما تورم تا حدودی کنترل شده و ما به لحاظ آماری میتوانیم بگوییم که در وضع بهتری نسبت به سال گذشته هستیم. اخیرا هم که برای بحث تولید مجموعهیی را فراهم کردند که مصوبات این مجموعه بخشی توسط دولت و بخشی نیاز به تصویب مجلس دارد که امیدواریم مجلسیها با این نوع پیشنهادات گرهگشا مثبتتر برخورد کنند و اجازه دهند دولت راهی را برای خروج از رکود اقتصادی پیدا کند. الان همین برخوردی که اخیرا با آقای فرجی دانا انجام شد بیشتر گرفتن وقت وزیر و دولت بود. این رفت و آمدهای زیاد وزرا به مجلس تعامل و گفتوگو نیست، اینها بیشتر وقتگیری از دولت است. گفتوگو اگر درست
انجام شود بسیار سودمند است اما احضارهای پیاپی، اشتغال ذهنی ایجاد کردن، وقت را گرفتن و اجازه برنامهریزی ندادن برای کشور خسارت آور است.
اما این موضوع برای قسمتی از افراد که درگیر مسائل سیاسی یا دنبالکنندگان تحولات این حوزه هستند قابل لمس و درک است. بسیاری از مردم شاید هنوز حتی نام آقای فرجی دانا را هم ندانند، آنها نان سفره خود و وضعیت معیشت و دغدغههای خاص خود را میبینند. وقتی دولت به هر دلیلی نتواند به این دغدغهها بپردازد آیا برای خود دولت وضعیت خطرناکی ایجاد نمیشود؟ آیا دولت میتواند با این توجیه که «نگذاشتند کار کنیم» هواداران و خود و جامعه را اقناع کند؟ از این حیث الان دولت در چه وضعیتی قرار دارد؟
همینطور است. مردم این قسمت از سیاست را نمیبینند و برای قسمت زیادی از مردم هم فرقی ندارد که دولت در چه وضعیتی قرار دارد، مردم از دولت خود کارایی میخواهند. شاید از دید یک تحلیلگر اقتصادی که موانع و مشکلات را میشناسد کارکرد دولت مثبت بوده باشد اما لزوما مردم اینچنین نمیاندیشند. آنها سفره خود را میبینند و چه خوب و چه بد توقع بهبود اوضاع را دارند. آنها زمانی در انتخابات آمدهاند و کسی را برگزیدهاند و حالا اگر ببینند نمیتواند کار بکند قطعا بدبینی عمق بیشتری پیدا میکند و بدبینی و بی اعتمادی به کسانی که کار دست آنها سپرده شده است به ضرر کل جامعه و نظام است. به هر حال این دولت در وضعیتی کار را دست گرفت که جامعه در حس ناامیدی بود، برآمدن دولت آقای روحانی این حس را به امید تغییر داد و حالا اگر مردم از مجموعهیی که به آنها امید داده چیزی به عنوان خروجی نبینند و نا امید شوند، این را دیگر نباید فقط ناامیدی از دولت یازدهم دانست. به همین جهت آنهایی که ادعای پشتیبانی نظام را دارند باید کمربندها را ببندند و وارد میدان شوند و به دولت کمک کنند.
الان دولت از این حیث چه وضعیتی دارد؟
من فکر نمیکنم دولت هنوز هواداران خود و عموم جامعه را از دست داده باشد. اما اینطور هم نیست که بگوییم ادامه این روند چنین تاثیری نخواهد داشت. ماندن رکود اقتصادی و بیکاری زنگ خطری برای دولت است.
خب دولت با این وضعیت باید چه کند؟ حداقل برای کوتاهمدت باید به چه تاکتیکی روی بیاورد؟ به عبارت دیگر نقطه ضعف دولت را در اینجا چگونه ارزیابی میکنید؟
مهمتر از هر چیز این است که دولت باید صریحتر با مردم سخن بگوید. لزوما سخن گفتن صریح به معنای با تندی حرف زدن نیست. اخیرا آقای دکتر روحانی در دیداری که با دیپلماتهای کشورمان داشتند مقداری نشان دادند از رفتارهایی که با دولت میشود و مانعتراشیهایی که وجود دارد آزرده هستند. اما این باید اولا به مردم منتقل شود و دوما اینکه زوایای آن هم ترسیم شود. مردم از آن سخنان فقط یک «به جهنم» را متوجه شدند. خب این درست نیست. بعد هم نفهمیدند که منظور آقای روحانی چه کسانی است و به طور مصداقی از چه موضوعی ناراحت هستند. باید مشخص شود که اولا در چه حوزهای جلوی دولت سنگاندازی شده است و بعد از آن عامل این سنگاندازی چیست و چگونه این سنگاندازیها انجام میشود. خیلی مناسب نیست که مردم مسائل خود را از رسانههای خارجی بشنوند. دولت باید با صراحت با مردم صحبت کند و موانع کار خود را بگوید و در نهایت هم از مردم استمداد بخواهد و البته زمینه کمک عمومی را هم برای مردم باز کند. یعنی زمینه همکاری و فعالیت عمومی و مدنی ایجاد شود.
اما دولت تا الان تغییری در این شیوه نداده و نهایتا حرفهای دولت را خود آقای رییسجمهور میزنند و در بسیاری از موارد هم مصداقی سخنی گفته نمیشود.
امیدواریم که بخشی از این مشکل در انتخابات پیش رو کاهش پیدا کند چون به هر حال انتخابات فضایی است که در آن میتوان راحتتر حرف زد و بیپردهتر با مردم صحبت کرد. اما باز هم تاکید میکنم که نیاز اساسی دولت برای حفظ موقعیتش این است که مردم نمونههای موفقی از کارآمدی دولت را ببینند و آن را لمس کنند. چون اگر به بهترین شیوه هم با مردم ارتباط گرفته شود، اگر جامعه احساس کند که مثلا عمر چهار ساله یک دولت تغییری در وضعیت او ایجاد نکرده رویگردان خواهد شد. من میخواهم بگویم که ارتباطگیری درست و منطقی با جامعه هم تنها قسمتی از کار دولت است. اصل کار تغییر شرایط است که دولت هیچ راهی جز آن ندارد. البته تغییری که مردم بتوانند به راحتی آن را لمس کنند.
با این وضعیت که شما تصویر کردید، تکلیف شیوه ارتباطی کنونی دولت با مردم چگونه خواهد شد؟ یعنی برآورد شما از دستاوردها و البته آسیبهایی که این شیوه تا کنون داشته چیست؟
خود من تحلیلی از حرفهای اخیر آقای رییسجمهوری دارم. به هر حال به نظر میرسد که حوصله ایشان را سر بردهاند و این را در همین قضیه برکناری آقای فرجیدانا هم دیدیم. ولی ما توقع نداریم آقای رییسجمهور تندی کند، اما میخواهیم که رییسجمهور جدی باشد و برنامه خود را با جدیت دنبال کند. من به عنوان یک شهروند معمولی در میان مردم هستم و فکر میکنم که بازخورد سخنان رییسجمهوری به لحاظ محتوایی مردم را خوشحال کرد، اما قسمتی را مردم فکر میکنند که نباید به سبک دولت قبل با منتقدان عمل شود و دوست دارند دولت تدبیر و امید با ادبیات خودش با مردم حرف بزند. اما اصل اینکه آقای رییسجمهور قسمتی از گرفتاریهای خود را عنوان کرده مثبت است و آن طرف هم کسانی خود را مخاطب این کلمات شناختند و سعی کردند پاسخ دهند.
آقای روحانی باید در این شرایط چه کار کند؟
دولت باید بتواند کشور را اداره کند و سیاست خود را در چارچوب قانون جلو ببرد. اما مساله این است که برخی از نهادهای دیگر و بطور مشخص قسمتی از مجلس سعی دارند تا دولت را مدیریت کنند و این اصلا به نفع کشور نیست.
خب این درست است، اما شما خودتان میگویید که برخی نهادها سعی میکنند که دولت را مدیریت کنند. دولت برای گریز از دام مدیریت شدن توسط دیگران باید چه سیاستی اتخاذ کند یا اینکه چگونه تعامل کند؟
من الان در جریان جزئیات آنچه که در سطوح بالای کشور میگذرد قرار ندارم و جزئیات در اختیار من نیست، به عنوان یک شهروند که در جامعه زندگی میکنم میتوانم قضاوت داشته باشم و شاید این قضاوت من هم چندان صحیح نباشد. من این موضوع را که اکثریت مجلس میلی به همکاری با دولت ندارند قبول ندارم. بلکه برعکس اعتقاد دارم که اکثریت مجلس علاقه به همکاری با دولت دارند اما همزمان در مجلس هم کسانی هستند که به دلیل ایستادن تمام قد پشت دولت سابق خودشان را نسبت به آنچه از دولت سابق بر سر مردم رفته شریک و سهیم میدانند. امروز وقتی برخی از اتفاقات دولت سابق افشا میشود اینها احساس میکنند که این افشاگریها علیه آنها و منافع سیاسی و اقتصادی آنها هم هست. این عدهای که پشتیبان دولت قبل بودند و افشا شدنهای مشکلات آن را اقدامی علیه خودشان تلقی میکنند و میدانند که مثلا در انتخابات آینده مجلس این اتفاقات به ضرر آنها خواهد بود و به همین دلیل دست به اقداماتی میزنند که حسن نیت آنها مورد تردید قرار میگیرد. همین اتفاق استیضاح آقای فرجیدانا را اگر بررسی کنیم به نتایج جالبی میرسیم. به هر حال در بحث علمی ایشان تردیدی نیست، دفاع ایشان
هم از موارد استیضاح بسیار مستدل و منطقی بود و در نهایت حتی آن شرطی که آقای لاریجانی گذاشت هم به نظر میرسید به کمک ایشان بیاید، اما رای اکثریت مجلس چیز دیگری بود. این نشان میدهد که قاطبه مجلس تصمیم خود را از قبل گرفته بود و عدهای اصلا نمیخواستند مباحث را بشنوند. اگر هم واقعیت نداشته باشد اما این احساس ایجاد میشود که تصمیم برای برکناری ایشان از قبل گرفته شده بود.
مشکل دولت در اینجا چیست که در مجلسی که به قول شما تمایل به همکاری هم دارد نمیتواند راحت کارش را جلو ببرد و یک وزیرش قبل از اینکه اولین سال خدمتش تمام شود، برکنار میشود؟
مساله در همان مدیریت کردن است. الان طیفهای نزدیک به دولت قبل به نظر میرسد که قسمتی از معتدلین مجلس را به نوعی هدایت یا مدیریت میکنند. این هم در شرایطی است که من فکر میکنم راس مجلس تمایل به همکاری با دولت دارد. حالا اینکه چطور شده مدیریت قسمتی از جریان معتدل به دست جریان منسوب به دولت سابق افتاده را باید در این ببینیم که جریان هوادار دولت قبل یک خلائی را احساس کرده و سعی دارد به سرعت آن را پر کند که در جریان استیضاح وزیر علوم چنین شد. آن خلأ، نبودن مدیریت صحیح جریان معتدل است که بدون کمک دولت هم امکانپذیر نیست. یعنی در این مجلسی که من معتقدم تمایل به همکاری با دولت دارد، مدیریت سیاسی در مقاطعی به دست تندروها میافتد. دولت و جریان معتدل باید مدیریت نیروهای سیاسی را از این جریان بگیرد و این نیازمند حضور عالانهتر است که قدم نخست آن ارتباطگیری منطقی و صحیح است. همانطور که دولت نیاز دارد که با عموم جامعه همان طور که گفتم ارتباطی هدفمند و صحیح برقرار کند، در سطح مجلس و نیروهای اصولگرا هم نیازمند چنین سیاستی است و باید پذیرفت که این خلأ وجود دارد و در جریان استیضاح آقای فرجیدانا خود را نشان
داد.
منبع: اعتماد