چهارشنبه قرار است وزیر به استیضاحکنندگان پاسخ بدهد. موارد استیضاح را دیدهاید؟
مقدم بر سوال شما ذکر یک نکته را واجب میدانم و آن این است که معمولا هر اظهارنظری از سوی هر شخصی درخصوص استیضاح وزیر علوم معمولا با برداشتهای سیاسی و جناحی همراه میشود، حال شخص تحلیلگر و پرسششونده موافق استیضاح باشد و یا مخالف آن عموما برداشتها از اظهارنظرها در رسانهها بهصورت یک اظهارنظر سیاسی منتشر میشود.
شما استاد دانشگاه هستید، قطعا میتوانید کارنامه وزیر علوم را مورد بررسی قرار دهید؟
از نظر من که دیدگاههای روشن سیاسی هم دارم ولی در کنار آن یک فرد علاقهمند و درگیر مسائل دانشگاهی هم هستم. نفس استیضاح را جزو حقوق قانونی نمایندگان محترم مجلس میدانم ولی این استیضاح را در درجه اول یک استیضاح سیاسی ارزیابی میکنم.
چرا معتقد هستید که این استیضاح یک کار سیاسی و جناحی است؟
استیضاحکنندگان سعی کردهاند از کلمات و واژگان دانشگاهی برای انجام استیضاح بهره بگیرند اما کاملا مشخص است که مساله سیاسی است. طبیعتا ارزیابی استیضاحکنندگان از مسائل دانشگاه و اتفاقاتی که در این یک سال روی داده است، سیاسی میباشد. به این اعتبار مساله اول که باید بدان پرداخت این است که آیا وزارت علوم در این کمتر از یک سال جناحی و سیاسی عمل کرده است یا کسانی که به اصطلاح درخواست استیضاح را مطرح کردند همانطور که گفتم معتقدم برخی از نمایندگان محترم مجلس دانشگاه را با عینک سیاسی و جناحی خود میبینند و طبیعتا انتظارشان در این یک سال برآورده نشده است به همین دلیل وزیر را تحت فشار گذاشتند تا به نگاه و اهداف سیاسیشان برآورده شود. با شناختی که از دانشگاه دارم و نگاهی که در دانشگاه میبینیم، نگاه جامعه علمی به عملکرد یکساله وزیر علوم مثبت است. برخلاف تصور برخی از نمایندگان محترم مجلس رویکرد دولت و وزارت علوم یک عملکرد مثبت و روبه جلو بوده است. به یک معنا باید بیان کنم عملکرد وزارت علوم درجهت خواستهها و نیات دانشگاهیان بوده است.
اما منتقدان دولت نظر شما را ندارند. معتقدند عملکرد فرجیدانا و عزل و نصبها به طور خاص سیاسی بوده است؟
البته قبول دارم که مخالفان دولت بهطور عام و استیضاحکنندگان وزیر علوم بهطور خاص نظری متفاوت از من دارند. آنها معتقدند عملکرد وزارت علوم و وزیر، عملکردی جناحی و باندی بوده است. من به شما میگویم که آنها با عینک سیاسی در تمام این سالها به دانشگاه نگاه کردهاند امروزهم با این عینک به دانشگاه و تحولات آن مینگرند و همین تفاوت دیدگاه، باعث استیضاح شد.
خوب هر کاری که در جامعه ما صورت میگیرد. سیاسی است. قبول دارید؟
فهم من از سیاسی بودن این نیست که هر کاری که در جامعه صورت میگیرد چه در حوزه اقتصاد، فرهنگ و ... اثر سیاسی ندارد. حرف من این است که منازعات جناحی است که طبیعتا دانشگاه را هم در برمیگیرد. اما نکتهای که مشخصا بر آن تاکید دارم این است که برنامهها، شخصیت و سلوک دکتر فرجیدانا و همکارانش با جهتگیریهای جناحی و باندی نسبتی ندارد. وقتی میدانم هدف دکتر فرجیدانا و همراهانش دفاع از کیفیت و بازگرداندن کیفیت به محیطهای علمی و پژوهشی است، نمیتوانم و نباید به این مسائل با عینک سیاسی نگاه کنم. آنچه من میبینیم تلاش برای استقلال دانشگاه به مفهوم آکادمیک است اینها همه الزامات توسعه علمی است. اگر برنامهای متکی به این موارد بود نباید این نتیجه را گرفت که افراد ارائهدهنده این برنامه به دنبال سیاسیکاری در محیطهای علمی و پژوهشی هستند. کمااینکه شما وقتی شخصیت دکتر فرجیدانا را میبینید به وضوح درمییابید که ایشان یک فعال سیاسی و جناحی نیست، وزیر علوم فعلی بیش از هر چیز یک انسان دانشگاهی شناخته شده است.
نوع مدیریت دکتر فرجیدانا مورد سوال قرار گرفته است؟
بله، من هم معتقدم نوع مدیریتشان را طی چندین سال گذشته ببینید. شما نباید 9 ماه اخیر را بهتنهایی مورد سنجش قرار دهید. دکتر فرجیدانا زمانی رئیس دانشگاه تهران بوده است و مدتی هم مسئولیتهای دیگر داشته است.
بالاخره بحث عزل و نصبها و رویکرد ایشان در 9 ماه اخیر مورد سوال است؟
بیش از هر چیز شما باید مدیر فعلی را بشناسید. سابقه انقلابی و حضور این فرد در جبهه سابقه کمی نیست. این را باید در نظر بگیرید و حتی باید برونداد آن را هم ببینید. شما بحث عزل و نصبها را مطرح کردید. نباید انتظار داشت روند 8 سال گذشته وزارت علوم در همین دولت هم ادامه پیدا کند. چگونه انتظار دارید با تغییر دولت، همان رویکرد سابق ادامه پیدا کند درحالی که بخش اعظمی از رای دهندگان به روحانی همین قشر دانشگاهی بودند. حال آنها از وضعیت گذشته ناراضی هستند، این وظیفه مطابق انتظارات از وزیر علوم دولت یازدهم است که در جهت خواستههای دانشگاهیان حرکت کند. شما این را از من نپرسید، از دانشگاهیان دیگر هم بپرسید. اقدامات وزیر علوم چیزی جز خواستههای دولت و دانشگاهیان بیش نیست. ضرورت منافع و مصالح ایجاب میکند به خواستههای دانشگاهیان احترام بگذاریم. متناسب به این خواسته اگر کسی پاسخ بدهد چرا تفسیر سیاسی میشود؟ اصلا به چه دلیل افراط گرایی تفسیر میشود و آنچه استیضاحکنندگان میگویند مقابله با افراطگرایی؟ من میگویم عملکرد وزیر سیاسی نبوده است. حال که شما میپرسید نمیتوانم کتمان حقیقت کنم. عملکرد وزیر مناسب بوده است.
با چه ابزار و سنجشی میگویید که عملکرد وزیرعلوم مناسب است؟
با مقایسه برنامههای وزیر با عملکردش و مقایسه فضای عمومی دانشگاه نسبت به یک سال گذشته؛ ولواینکه منتقدان معتقد باشند من در جناح وزیر هستم و یا با ایشان دوستم ولی نمیتوانم کتمان حقیقت کنم. آنچه در این هشت سال بر دانشگاه گذشت یک رویه افراطی بود و آنچه امروز شاهدش هستیم حرکت به سمت اعتدال و عدالت آموزشی است. بازگشت از افراط به اعتدال وجه افتراق نظر من با استیضاحکنندگان است.
البته استیضاحکنندگان معتقدند رویه وزارت علوم در شرایط فعلی افراط گرایانه است؟
بهترین قضاوتکنندگان جامعه دانشگاهی هستند. من نظر خودم را گفتم. در دانشگاهها آکادمیسینها باید نظر دهند، در دانشگاهها کارمندان، دانشجویان و آنهایی که از این جامعه هستند باید نظر دهند. متاسفانه روندی که در گذشته در پیش گرفته شد هنوز هم ادامه دارد، مطرح کردن یک ادعا بدون توجه به پشتوانه آماری درست آن.
برخی برنامه دولت را افراط گرایانه میدانند. تغییرات وزارت علوم مهمترین اشکال آنها به وزیر است؟
دانشگاهیان قضاوت میکنند که آیا این دولت یا این وزیر علوم به دنبال ایجاد فضای ملتهب در دانشگاهها هستند یا جریان مقابل آنها. تجربه یکساله نشان داده است که چنین چیزی نبوده است دانشگاه در یک سال گذشته آرامترین زمان خودش را سپری کرد. چرا با رویکرد علمی از دانشگاهیان نمیپرسند که آنها چه میخواهند؟ شما در کمتر دانشگاهی شاهد هستید که همگان خواستار تغییر در وضعیت گذشته نباشند. جزو الزامات هر مدیریتی است که متناسب با شعارها و برنامهها مدیران میانی چینش شوند. مطابق برنامه وزیر که در مجلس به تصویب رسیده است، لازم است مدیران هر وزارتخانهای انتخاب شوند. به این اعتبار میشود گفت این حق متعلق به وزیر علوم وی با هر وزیر دیگری است که مطابق آن مدیران اجرایی و پژوهشی خود را بچیند. بهنظرم مهمترین انتظار از نمایندگان محترم و مجلس این است که به برنامه وزیر توجه کنند و این برنامه را مورد رصد قرار دهند نهاینکه با وزیر بر سر اختیاراتش بجنگند. اگر وزیر مطابق برنامه مصوب و قانونی عمل نکرد او را مورد خطاب قرار داده و از او سوال کنند. در این صورت است که کسی به اظهارات نمایندگان محترم خرده نمیگیرد. درنظر هم بگیرید ارزیابی علمی و توجه به دانشگاه ارزیابی علمی میطلبد. دانشگاه تولید علم و کانون تولید پژوهش است و البته بر سر این تعریف هم توافق وجود دارد بنابراین لازم است نمایندگان مجلس معیارهای خود را برای ارزیابی وزیر تغییر دهند. برای توسعه علمی باید محیط را هم فراهم کرد. نمیتوان با محیط منفعل، بیتحرک و بدون نشاط دانشگاه به توسعه علمی دست یافت. آنچه در هشت سال گذشته شاهدش بودیم، همین عدم نشاط و تحرک در دانشگاهها بود با ارائه آمار و گفتن حرف نمیتوان به توسعه علمی دست یافت. توسعه علمی ابزار و راهکار عملی را میطلبد بنابراین تغییرات در وزارت علوم برای بازگشت تحرک و شادابی علمی لازم بود. نمیتوان با یک دانشگاه منفعل به توسعه دست یافت. نمیتوان به آزادی علمی و شادابی دانشگاه دست یافت وقتی که دانشگاهیان با عینک بدبینی جناحی و سیاسی محدود شوند. انتظار تحرک علمی را آن کسی میکشد که ابزار آن را فراهم کند.
استیضاحکنندگان مدعیاند، تحرک علمی سابقا وجود داشته است و الان وجودندارد؟
این تغییر صورتمساله است، واقعیت امروز دانشگاه بهخوبی نشان میدهد که 8 سال پیش چگونه بود. نمایندگان درنظر داشته باشند که نمیتوان با آمارسازی و عددسازی به پیشرفت علمی دست یافت. نمایندگان صورتمساله را اشتباه میبینند. دو نوع نگاه وجود دارد و آن این است که عدهای بهدنبال بازگردان دانشگاه به دورانی هستند که برخی از امتیازات خاص بهرهمند شوند و کسی از آنها بازخواست نکند. عدهای فکر میکنند با بستهکردن فضای دانشگاه، پیشرفت علمی رخ میدهد، سپس با انتشار آماری این قضیه را پیشرفت معنی کنند. بستهبودن فضای دانشگاه نامش آرامش فضای علمی نیست. هیچکس نمیتواند خواستههای خودش را ارزش نام گذارد متاسفانه عدهای خواستههای خود را ارزش نام گذاشتند و انتظار دارند بقیه هم از آنها تبعیت کنند هر کسی هم مطابق میل آنها رفتار نکرد به ایشان انگ عدم پایبندی به ارزشها را بزنند. با انگ و برچسب نمیتوان قضاوت درستی داشت. اگر صورتمساله را درست تعریف کنیم، بهدرستی میبینیم دو نوع دانشگاه مقابل هم قرار گرفتهاند، نوع اول دانشگاهی است که در آن توسعه علمی مدنظر قرار گرفته است و نوع دوم دانشگاهی است که بر اساس رانت بنا شده است.
واضحتر توضیح میدهید؟
در هشت سال گذشته دانشگاهی بیشتر دیده شده که بر اساس معیارهای جناحی و کارکردن با عینک سیاسی فعالیت کرده است. بسته بودن فضای دانشگاه را یک نوع آرامش تلقی کردهاند. دادن امتیاز به یکسری افراد خاص و شناختهشده را عدالت معنی کردهاند. به تعبیر من این میشود دانشگاه رانتی که اتفاقا در جهت توسعه کشور نیست بلکه فقط مدرکساز است. در مقابل آن دانشگاهی قرار دارد که اساسش شایستهسالاری علمی است. اتفاقا عدهای امروز از بدنه علمی کشور آمدهاند دانشگاه علمی را میخواهند بازسازی کنند، نه با ارائه آمار و عددسازی. در واقع رویارویی دانشگاه رانتی و علمی را نباید تفسیر سیاسی کرد. این دو خط یا جریان سیاسی است. اتفاقا همین دو خط یا جریان سیاسی است که اکنون هر کدام حامی یک شیوه اداره جوامع عملی کشور شده است. نمایندگان مجلس باید کمی هم به خواسته جامعه علمی کشور نگاه کنند؛ نمیتوان به جامعه علمی کشور بیتوجهی کرد و بدون توجه به خواسته آنان شعار حمایت از آنان را سر داد. نمایندگان مجلس میتوانند در روزهای آینده از فعالان دانشگاهی پرسوجو کنند. چگونه امکان دارد جامعه دانشگاهی خواستار بازگشت به شرایط 8 سال پیش شوند که هنوز درست نشده است. بهنظرم هر دانشگاهی میتواند فرق این دو گونه دانشگاه و این نوع تفکر را متوجه شود و ظهور و بروز گونه خطرناک و آسیبزا را تذکر بدهد. آنچه نمایندگان مجلس را از این سوءتفاهم بزرگ رها میکند خواستههای دانشگاهیان است. فرق نمیکند که این شخص اصولگرا باشد یا اصلاحطلب. برنامههای وزیر و جهتگیری همکاران وزیر در ستاد وزارتخانه و دانشگاهها بهخوبی نشاندهنده دغدغه علمی ایشان است. دانشگاه باید به الزامات دانشگاهی خودش برگردد. عدهای بهدنبال بازگشت دانشگاه به دوران رانتی هستند، بهمعنای دیگر میخواهند دانشگاه به محل یارگیریهای سیاسی تبدیل شود. آقای دکتر فرجیدانا برنامه وزارت علوم را به مجلس ارائه داده است. بنابراین اشتباه است اگر تقابل با دکتر فرجیدانا را در مجموع مخالفت با دولت ندانیم. به نظر من روند جدیدی از آغاز برخورد با دولت آغاز شده است. روند دولت در یک سال گذشته فرقی نکرده است، برنامه جناب آقای میلیمنفرد، توفیقی و فرجیدانا درواقع یکی است. آنها خواستهها و برنامههای دولت را اجرا میکنند. قبل از این، برنامه انتخاباتی دکتر روحانی در زمینه دانشگاه را مطالعه کنید. همگان بهخوبی میدانند که تغییر وضعیت وزارت علوم شعار دکتر روحانی بوده است که دولت بهدنبال عملی کردن آن است. جهتگیریها و وعدههای دولت در برنامه وزیر متبلور شده و این روزها اعلام شده که دولت مصمم است راه گذشته را ادامه دهد. مطابق با وعدههای دولت قرار است این روند ادامه پیدا کند. برنامه این نیست که دولت جهتگیری خود را فراموش کند.
یعنی با استیضاح روند تغییر پیدا نمیکند؟
خیر، دولت و شخص رئیسجمهور بارها این مسائل را بهگونههای مختلف بیان کردهاند. دولت یازدهم نمیتواند از برنامه خود عقبنشینی کند نمیتواند وعدههای خود را فراموش کند. حتی اگر وزیرش هم استیضاح شود. خلاصه حرف من این است که دولت یازدهم بدون فرجیدانا هم این روند را در سیاستهای دانشگاهیاش دنبال میکند. اکثریت دانشگاهیان بر اساس تجربه و تحقیقات؛ همین را میخواهد نمایندگان مجلس باید کمی هم به نظر دانشگاهیان توجه کنند به عقیده دولت دانشگاه باید مؤثر در خلق ثروت و قدرت باشد. از نظر روحانی دانشگاه باید فضای امن باشد نه امنیتی و آرام باشد نه خاموش. متاسفانه برخی دانشگاه را اینگونه نمیخواهند. دانشگاهی که رئیس دولت خواستار نقشآفرینی آن است، دانشگاهی است برخوردار از «آزادی» و «استقلال آکادمیک» که قدرت تعامل و همراهی با جهان و نقد محیط سیاسی و اجتماعی پیرامون خویش را دارد. به این اعتبار روحانی در پی دانشگاه زنده و زبانآور است که توانایی فهم و حل مسأله را دارد. دانشگاه در چنین رویکردی برج عاج علم نیست، میدان فرمانبرداری از سیاست نیز نیست، نهادی است آزاد و پویا و همپیوند با پیرامون خویش. سلامت و بیماری این نهاد بیش از هر چیز وابسته به محیط و هوایی است که در آن میزید. تجربه نشان داده که نهاد دانشگاه در فضاهای گشوده و امن قادر به ایفای نقشهای بههم پیوسته علمی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی میشود، اما در فضاهای تنگ و هراسآور گرفتار گسستگی و بدقوارگی نقشها میگردد. اگر نهاد علم توسعه یابد؛ فرهنگ و سیاست هم توسعه پیدا میکند. توسعه علمی یعنی فراهمآوردن لوازم و شرایط توسعه همه شاخهها و رشتههای علوم از علوم پایه تا علوم انسانی و دانشگاه و پژوهشگاه یعنی مولد آنها. دانش در هر وضعیت اجتماعی نمیروید و نمیشکفد. در پیدایش، رویش و پیشرفت علوم، حرف اول و آخر را آزادی و امنیت میزند. رشد علم در محیط غیرآزاد ناممکن است و تصور اینکه از محیطهای بسته و منفعل و در میانه نگرانی و تردید اصحاب دانش علم بجوشد و بروید، تصوری دور از واقعیت است .دانشگاه در مفهوم جامع آن محصول «بحث آزاد»، « فهم آزاد» و «نقد آزاد» است. تنگکردن دایره فهم و بحث و نقد بهمعنای گشودن فضای یأس و دلمردگی و روزمرگی به روی استادان و محققان و دانشجویان است. در چنین فضایی نه قافله علم پیش میرود، نه چشمه فرهنگ میجوشد و نه چرخ سیاست میچرخد. بنابراین دولت وقتی این جهتگیری را میخواهد، وزیر هم سعی میکند در این جهتگیری گام بردارد. برخی از این استیضاحکنندگان معتقدند که برنامه دکتر فرجیدانا با شرایط دولت همخوانی ندارد این نشان میدهد که برخی دایه مهربانتر از مادر شدهاند. درحالی که اینگونه نیست، دولت بارها از وزیر علوم خود حمایت کرده است. آنچه دیده میشود این است که مثل همیشه دانشگاه در چرخه منازعات سیاسی مخالفان دولت گرفتار آمده است. روز چهارشنبه هم رئیسجمهور حمایت میکند. نباید منازعات سیاسی را در روند کاری نهاد عملی کشور دخیل کنیم بهنظر من نمایندگان محترم مجلس باید از قضاوت زودهنگام دست بردارند و واقعیت را در دانشگاهها ببینند.
منبع: آرمان