در روزگار ما با ایجاد فضای مجازی، افزایش ارتباطات چه به لحاظ کیفی و کمی و چه از لحاظ سرعت و تنوع، جهان کنونی حتی از یک دهکده کوچک هم کوچکتر شده است. نتیجه آنکه حاکمیت ملی، مانند گذشته به طور مطلق اعلام نمیشود و اعلام حاکمیت ملی عملاً «نسبی» شده است. از دیگر سو، «منافع ملی کشورها» همواره ثابت مانده است. این جمله یک سیاستمدار غربی را شنیدهایم که میگوید «دوست ابدی ما منافع ملی ماست و هیچ کشوری دوست یا دشمن ابدی نیست». اگر با قدری اغماض این تعریف را بپذیریم، روشن است که منافع ملی در کشورهای مختلف، بروز و ظهور و نماد مختلفی دارد. لذا هنر «دولت خردمند» آن است که میان منافع ملی و حاکمیت ملی که بشدت خدشه دار شده است، پلی برای تأمین منافع ملی بزند.
آنچه برای هر کشوری و از جمله ایران مهم است، «تأمین منافع ملی» و «استفاده از ظرفیتهای مختلف برای رسیدن به منافع حداکثری و حفظ آن» است. روشن است که نیروهای نظامی، توان دفاعی خود را به گونهای افزایش میدهند که اجازه جسارت و دستاندازی به دول بیگانه را ندهند. نیروهای اطلاعاتی و امنیتی نیز با استفاده از حداکثر امکانات خود، توطئههای بیگانگان را خنثی و طراحی آنها را نقش بر آب میکنند. سازمانها و بنگاههای اقتصادی نیز به همین ترتیب.
قاعدتاً دستگاه دیپلماسی نیز در چارچوب مأموریت و وظایف خود عمل میکند. مهمترین پشتوانه دستگاه دیپلماسی هر کشور، «خودباوری»، «توان نظامی بالا»، «ظرفیت اقتصادی فراوان»، «فرهنگ غنی پویا» و «حضور مردم» است. پس از آن ابزارهای دیپلماتیک و سیاسی با نیروهای توانمند به کار گرفته میشود. «هنر دیپلماسی»، شناسایی موقعیتها و استفاده از ظرفیتها و انتخاب بهترین راه برای تأمین منافع ملی است. قسمتی از این راه میتواند «توسعه رابطه با کشورها» یا حتی در صورت ضرورت «قطع رابطه»، «افزایش و گسترش کنش و واکنش دیپلماتیک»، «گفتوگو و مذاکره» و چنانچه لازم باشد «قطع گفتوگو و مذاکره» باشد.
تمام این اقدامات در چارچوب رسیدن به هدف مشخص که تأمین منافع ملی است، صورت میگیرد. در یک مقطع زمانی، ممکن است «مذاکره» منافع ملی را تأمین کند و در مقطعی ممکن است «قطع مذاکره». مذاکره فی نفسه موضوع «بالاصاله»ای نیست بلکه وسیلهای است برای رسیدن به هدف. در شرایط فعلی، اجماع مسئولان ارشد نظام مبنی بر استفاده از این راه برای تأمین اهداف ملی کشور است. وقتی صحبت از «نرمش قهرمانانه» میشود و از دستگاه دیپلماسی در مسیری که انتخاب کرده است، حمایت دلگرمکنندهای میشود؛ روشن است که با توجه به تمامی مسائل و جوانب در شرایط فعلی، «مذاکره و گفتوگو» در خدمت منافع ملی کشور است.
مذاکراتی که تاکنون فضای مناسب بینالمللیای را برای کشور به ارمغان آورده و موضوع «ایران هراسی» را به مثابه یک دروغ غیر قابل باور درآورده است. در سالهای گذشته، هنر «رژیم صهیونیستی بیهنر» این بوده است که از ایران تصویری به عنوان کشوری که تهدیدکننده صلح و ثبات و امنیت منطقه است ارائه دهد و با مظلومنمایی ترحم افکار عمومی جهان را جلب کند. از یاد نبریم که سال گذشته در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل، نخستوزیر رسوای این رژیم، منفورترین، عصبانیترین و منزویترین سیاستمدار در سازمان ملل بود. این موفقیت حاصل نشد مگر با ارائه گفتمان جدیدی در عرصه و روابط بینالملل. صرفنظر از آنکه در ابعاد سیاسی و اقتصادی، جمهوری اسلامی ایران در کانون توجه محافل بینالمللی قرار گرفته است؛ اعتماد به نفس داخلی نیز افزایش یافته و تحریم خارجی تا حد زیادی تضعیف شده است. در این باب، میتوان مثالهای فراوانی زد که ذکر چند نکته کافی بود. بر این اساس «مذاکره» زمانی صورت میگیرد که در خدمت اهداف نظام و تأمین منافع ملی کشور باشد و در روزگاری که حاکمیت ملی کشورها از هر سو مورد تهدید و هجمه است، «هنر دولت خردمند» آن است که با ابزار مناسب
و با کمترین هزینه به دفع شر اقدام و هزینه طرف مقابل را افزایش دهد.
منبع: روزنامه ایران