وقتی کلمه یا جمله ای را از صفحه همکارانم در روزنامه خط میزنم، پوزخند شان را زیر چشمی میبینم و البته میگذرم. گاهی میدانم که در ذهن شان چه میگذرد و گاهی نمیدانم. میدانم که در دل میگویند «این واژه و یا این جمله به کجای جهان بر میخورد که باید خط بخورد؟» میگویند «چگونه تا دو روز پیش واژه نامطلوبی نبود،چرا امروز باید خط قرمزی بر آن کشیده شود؟»
درگیری ذهنی آنها با خودشان وقتی بیشتر میشود که کل مطلب «باید» حذف شود و معمولا این زمانی است که توضیح میخواهند، از آن جهت که بدانند کجای کارشان اشکالی دارد و کدام یک از خطوط قرمز نظام را زیر پا گذاشته اند؟
و این جاست که بحث آغاز میشود. آنها همه خطوط قرمز قانونی و شرعی را بر میشمارند و استدلال میکنند که این مطلب به هیچ کدام از این ممنوعیتها نزدیک نشده است و من مصوبات هر روزه و تذکرات و شکایات دستگاههای مختلف دولتی و حکومتی را مثال میآورم که گاه توانسته روزنامه ای را از هستی ساقط کند و گاه بسیاری را از کار بیکار.
آنان از سر هیجان از انگیزههای خیرخواهانه خود میگویند و این که تلاش کرده اند در بین خطوط حرکت کنند و من از سر تجربه مثال از روزنامههایی میآورم که فلان سرمقاله با آن چه کرد و یک کاریکاتور سرنوشت روزنامه دیگر را به کجا کشاند؟ از گزارشی میگویم که چگونه یک موسسه اقتصادی مدعی آن شد و نویسنده اش را به دادگاه کشاند و از خبری میگویم که خبرگزاریهای رسمی کشور منتشر کرده اند،اما درج آن در روزنامه شکایت حقوقی یک وزارتخانه را به دنبال داشت.
زبان همکارم زبان قانون و شفافیت است و استدلال من از سر تجربه و البته مقدار متنابهی ابهام. نمیدانم در ذهن خود مرا سانسورچی میخواند یا نه، اما میدانم که اندکی از جایگاه سردبیر و مامور ممیزی با یکدیگر همپوشانی دارد، با این تفاوت که مامور ممیزی فقط بالا دست خود را میبیند و دیگر هیچ، اما سردبیر هم باید خود را در جایگاه کسی ببیند که هم نگاهی به بالا دارد و هم در جایگاه کسی است که بخشی از نوشته خود را خط میزند و هم در موقعیت مخاطبی است که میفهمد بخشی از مطلب موجود نیست و خودش باید مطالب را به هم بچسبانند و از آن مفهومی درک کنند و این البته موقعیتی است پر از تناقض و تضاد که هم سبب سردرگمی خودش (سردبیر)می شود و هم او را در معرض یک اتهام قرار میدهد.
اما آنان که با فضای سیاسی و رسانه ای ایران آشنایی دارند، میدانند که او همانقدر سانسورچی است که هر ایرانی در ارتباط با دیگران بخشی از ذهنیت خود را بر زبان نمیآورد. همان قدر که هر فردی بخشی از علل پدیدهها و اتفاقات را پنهان میکند.
او همان قدر مامور ممیزی است که هر ایرانی، زبان به دندان میگیرد تا در مراودات خود، ملاحظه زمین و زمان را داشته باشد. او همان قدر بر رفتارش ممیزی اعمال میکند که سانسورچی درون ما فرمان میدهد.
با این همه او، هم از سوی نهادهای دولتی و حکومتی به اباحه گری وسهل انگاری در رعایت خطوط قرمز متهم میشود وهم از سوی همکاران و مخاطبان به تنگ نظری و جلوگیری از دسترسی مخاطبان به جریان آزاد اطلاعات.
منبع: ابتکار