متروک و بیاندازه ساکت. نه آنکه خالی از سکنه باشد اما خبری از جنبوجوش سالهای 76 بهبعد در هیچکدامشان وجود ندارد. حالا ساختمانهایی کاملا معمولی هستند بیآنکه هیچ عابری روزگاری را به یاد بیاورد که زمانی معدن خبر بودند. روزنامهنگاری اصلاحطلبی بعد از دودهه برای خودش تاریخی دستوپا کرده که روزی از همین ساختمانها آغاز شد؛ از ساختمان سلام - موسویخویینیها - که هنوز ساختمانش در خیابان فلسطین قرار دارد یا ساختمان ویلایی میدان جوانان که جلاییپور و شمسالواعظین «جامعه» را درآوردند، یا ساختمان مشهور «صبح امروز» در طبقه بالای فرش زمرد مشهد که میزبان هرروزه سعید حجاریان بود. روزنامههایی که امروز اسطوره نسلهای جدید خبرنگار هستند، کجا به دنیا آمدند و کجا تمام شدند؟ بچههای روزنامهنگار این طیف میگویند هربار خیابان کریمخان و ویلا را بالاوپایین میرویم خاطره روزنامهها را به یاد میآوریم، از نوروز تا وقایعاتفاقیه، از بنیان تا صبح امروز و... .
به کی «سلام» کنم؟
وقتی که بیانیه کنارهگیری «مجمع روحانیون مبارز» از انتخابات در هیچ روزنامهای چاپ نشد، تصمیم گرفتند خودشان روزنامهای بزنند و نام آن را گذاشتند «سلام»؛ روزنامهای که شاید اولین و قطعا درازعمرترین رسانه طیفی بود که بعدا اصلاحطلب نامیده شدند. همان روزنامهای که در تیرماه 78 پس از 9سال انتشار بیوقفه، به توقیف درآمد و نسل اول روزنامهنویسهای چپ را روانه خانه کرد. نامهای زیادی از آن روزنامه باقی مانده اما غیر از نام «موسویخویینیها» بهعنوان مدیرمسوول، از عباس عبدی و کریم ارغندهپور و... نمیتوانگذشت؛ همان روزنامهنگارانی که بدون اینترنت، با قیژقیژ پرینتر تلکس، با تلفنهای سبز و شمارهگیرهای مصیبتش و از همه بدتر عکسهای آنالوگ روزنامه نگاری را به نسلهای بعد آموختند و نشان دادند که چطور مردم برای «سلام»، صبحها روبهروی دکه صف میکشند. ساختمان سلام در خیابان فلسطین، کوچه بیانی، اگرچه هنوز تابلو روزنامه اقتصاد پویا را هم بر سردر خود دارد اما محال است از یاد ببرد که روزی رییسجمهور کشور برای توقیفنشدن آن، به تحریریه آمد و کنار خبرنگاران نشست.
«جامعه» کمعمر
اگر «سلام» را به نام چپها میشناسند، پس باید جامعه اولین رسانه اصلاحطلبها باشد که در طلیعه 76 با اولین تیترش نشان داد او هم برای سلامکردن آمده است. نهفقط ساختمان تحریریه که هنوز در حاشیه میدان جوانان باقی است بلکه حتی نوع تحریر و انتشار این روزنامه هم باعث شد سبک تازهای به بار بنشیند؛ سبکی که بعدها روزنامههای بسیاری را در امتداد خود آورد. با اینهمه نمیشود از جامعه گفت و از شمسالواعظین حرفی به میان نیاورد که خبرنگاران، عکاسان و کاریکاتوریستهای بسیاری هنوز خود را برآمده از آن تحریریه کوچک و تراسهای دلبازش میدانند. عمر کوتاه «جامعه» که روایتی است از ناگفتهها اما پایان کار این روزنامه نبود؛ روزنامهنگارانش بعدها به ساختمان تحریریههای دیگری رفتند اما هنوز هم به یاد دارند که اگر نگرانی از توقیف، خاتمی را به تحریریه سلام برد، با انتشار خبر توقیف جامعه، «احمدآقای بورقانی» از معاونت ارشاد استعفا داد تا یادآوری کند؛ دولت باید دوست رسانهها باشد.
«صبح امروز»ی با حجاریان
بعضی روزنامهنگاران، حالا به «همشهری» غبطه میخورند که به دلیل ضمیمه آگهیهایش، تیراژ قابلتوجهی یافته اما هنوز هستند کسانی که به یاد دارند چطور مردم صبحهای زود برای خرید «صبح امروز» صف میکشیدند، خصوصا بعد از آنکه «حجاریان» در «بهشت» ترور شد. تحریریه «صبح امروز» در قلب تپنده تهران بود؛ بالای ساختمان فرش مشهد؛ تحریریهای نهچندان آرام و جمعی که در واکنش به هر موضوعی، گزارشی از آن به چاپ میرساند. تولد روزنامهنگاری اجتماعی و بازتاب نظرات مردم اگر در این ساختمان نبود، شاید اوجش را اینجا تجربه کرد. از نسل صبح امروزیها، هنوز هستند روزنامهنگاران و دبیرانی که گاهی در عبور از میدان هفتتیر سر بالا میبرند و یاد آن روزها را زنده میکنند؛ روزهایی که برای جوانان و دانشجویان با «صبح امروز» شروع میشد و روزنامهنگار ارج و قربی بینظیر داشت. آن ساختمان مکان روزنامههای بسیاری بود، همان روزها صبح از ساعت شش روزنامهنگاران «آفتاب امروز» در آن حضور داشتند و سرظهر میزهایشان را به «صبح امروزی»ها میدادند. بعدترها چلچراغ و روزنامه بانیفیلم هرازچندگاهی میهمان این ساختمان شد.
«نوروز»ی با اتاق شیشهای
«نیامده، رفت» چندسال بعد از توقیف یاسنو و درست روز بعد از پایان محکومیت و انتشار اولین شمارهاش در سال 88، تیتر یک روزنامهها شد. «نوروز» و «یاسنو» برای گروهی از روزنامهنگاران بود که یکی از خاطرههای مشترکشان، آن اتاق شیشهای شورای سردبیرانش بود؛ افرادی که هرکدام ایده و طرحی داشتند و برای روی جلدبردن عکس روزنامهنگاران و یادداشتنویسانشان لحظهای درنگ نمیکردند. انتهای کوچه بیمه خیابان «سمیه»، همان موقع که ساختمان «نوروز» هم بود شبیه رستوران بود با دوطبقه و زیرزمین و بعدتر هم به سفرهخانهای بدل شده با مجسمههای گرانقیمت و البته محیطی آرام برای صرف شام با خانواده! کمی بعدتر مثلا بعد هفت، هشت ماه بیکاری دوباره در اسفند دورهم جمع شدند و «یاسنو» را آغاز کردند در مکانی دیگر اما همان نزدیکی. بعدها در همین ساختمان هفتهنامه «چلچراغ» هم منتشر شد اگر از اسم همه کسانی که در این روزنامهها بودند نتوان نام برد اما به راحتی هم نمیتوان از کنار نام نعیمیپور، عموزاده خلیلی و ... گذشت که با حروف سربی بالای روزنامه چاپ میشد. همان فرم16صفحهای که در گوشه ساختمان روزنامه بهصورت دستی صفحهبندی و با پیک موتوری، راهی چاپخانه میشد.
«اعتماد ملی» خوش درخشید
در تمام تهران بنرهای تبلیغ روزنامهای متفاوت با خط نستعلیق، خبر از انتشار روزنامهای حزبی میداد؛ شاید حتی اولین روزنامهای که رسما تریبون یک حزب بود اما روزنامهنگارانش نشان دادند که میشود در چارچوب یک حزب هم حتی برای مردم و از مردم نوشت. «اعتمادملی» در دوران انتشارش، از پرفروشها بود، خصوصا آنکه تولدش در شرایطی اتفاق افتاد که دیگر کمتر اثری از روزنامههای اصلاحطلب باقی مانده بود و بسیاری از روزنامهنگاران قدیمی به همینخاطر روانه این ساختمان در حاشیه پل کریمخان شدند. امروز؛ اما نه از کوزه خبر هست و نه از کوزهفروش. ساختمان سوتوکور «اعتماد ملی» فروخته شد و حالا در اختیار یک خوابگاه دخترانه است با پنجرههای کورشده که وسط مرداد، حس زمستان از دیوارهایش بیرون میزند.
وقتی که بیانیه کنارهگیری «مجمع روحانیون مبارز» از انتخابات در هیچ روزنامهای چاپ نشد، تصمیم گرفتند خودشان روزنامهای بزنند و نام آن را گذاشتند «سلام»؛ روزنامهای که شاید اولین و قطعا درازعمرترین رسانه طیفی بود که بعدا اصلاحطلب نامیده شدند. همان روزنامهای که در تیرماه 78 پس از 9سال انتشار بیوقفه، به توقیف درآمد و نسل اول روزنامهنویسهای چپ را روانه خانه کرد. نامهای زیادی از آن روزنامه باقی مانده اما غیر از نام «موسویخویینیها» بهعنوان مدیرمسوول، از عباس عبدی و کریم ارغندهپور و... نمیتوانگذشت؛ همان روزنامهنگارانی که بدون اینترنت، با قیژقیژ پرینتر تلکس، با تلفنهای سبز و شمارهگیرهای مصیبتش و از همه بدتر عکسهای آنالوگ روزنامه نگاری را به نسلهای بعد آموختند و نشان دادند که چطور مردم برای «سلام»، صبحها روبهروی دکه صف میکشند. ساختمان سلام در خیابان فلسطین، کوچه بیانی، اگرچه هنوز تابلو روزنامه اقتصاد پویا را هم بر سردر خود دارد اما محال است از یاد ببرد که روزی رییسجمهور کشور برای توقیفنشدن آن، به تحریریه آمد و کنار خبرنگاران نشست.
«جامعه» کمعمر
اگر «سلام» را به نام چپها میشناسند، پس باید جامعه اولین رسانه اصلاحطلبها باشد که در طلیعه 76 با اولین تیترش نشان داد او هم برای سلامکردن آمده است. نهفقط ساختمان تحریریه که هنوز در حاشیه میدان جوانان باقی است بلکه حتی نوع تحریر و انتشار این روزنامه هم باعث شد سبک تازهای به بار بنشیند؛ سبکی که بعدها روزنامههای بسیاری را در امتداد خود آورد. با اینهمه نمیشود از جامعه گفت و از شمسالواعظین حرفی به میان نیاورد که خبرنگاران، عکاسان و کاریکاتوریستهای بسیاری هنوز خود را برآمده از آن تحریریه کوچک و تراسهای دلبازش میدانند. عمر کوتاه «جامعه» که روایتی است از ناگفتهها اما پایان کار این روزنامه نبود؛ روزنامهنگارانش بعدها به ساختمان تحریریههای دیگری رفتند اما هنوز هم به یاد دارند که اگر نگرانی از توقیف، خاتمی را به تحریریه سلام برد، با انتشار خبر توقیف جامعه، «احمدآقای بورقانی» از معاونت ارشاد استعفا داد تا یادآوری کند؛ دولت باید دوست رسانهها باشد.
«صبح امروز»ی با حجاریان
بعضی روزنامهنگاران، حالا به «همشهری» غبطه میخورند که به دلیل ضمیمه آگهیهایش، تیراژ قابلتوجهی یافته اما هنوز هستند کسانی که به یاد دارند چطور مردم صبحهای زود برای خرید «صبح امروز» صف میکشیدند، خصوصا بعد از آنکه «حجاریان» در «بهشت» ترور شد. تحریریه «صبح امروز» در قلب تپنده تهران بود؛ بالای ساختمان فرش مشهد؛ تحریریهای نهچندان آرام و جمعی که در واکنش به هر موضوعی، گزارشی از آن به چاپ میرساند. تولد روزنامهنگاری اجتماعی و بازتاب نظرات مردم اگر در این ساختمان نبود، شاید اوجش را اینجا تجربه کرد. از نسل صبح امروزیها، هنوز هستند روزنامهنگاران و دبیرانی که گاهی در عبور از میدان هفتتیر سر بالا میبرند و یاد آن روزها را زنده میکنند؛ روزهایی که برای جوانان و دانشجویان با «صبح امروز» شروع میشد و روزنامهنگار ارج و قربی بینظیر داشت. آن ساختمان مکان روزنامههای بسیاری بود، همان روزها صبح از ساعت شش روزنامهنگاران «آفتاب امروز» در آن حضور داشتند و سرظهر میزهایشان را به «صبح امروزی»ها میدادند. بعدترها چلچراغ و روزنامه بانیفیلم هرازچندگاهی میهمان این ساختمان شد.
«نوروز»ی با اتاق شیشهای
«نیامده، رفت» چندسال بعد از توقیف یاسنو و درست روز بعد از پایان محکومیت و انتشار اولین شمارهاش در سال 88، تیتر یک روزنامهها شد. «نوروز» و «یاسنو» برای گروهی از روزنامهنگاران بود که یکی از خاطرههای مشترکشان، آن اتاق شیشهای شورای سردبیرانش بود؛ افرادی که هرکدام ایده و طرحی داشتند و برای روی جلدبردن عکس روزنامهنگاران و یادداشتنویسانشان لحظهای درنگ نمیکردند. انتهای کوچه بیمه خیابان «سمیه»، همان موقع که ساختمان «نوروز» هم بود شبیه رستوران بود با دوطبقه و زیرزمین و بعدتر هم به سفرهخانهای بدل شده با مجسمههای گرانقیمت و البته محیطی آرام برای صرف شام با خانواده! کمی بعدتر مثلا بعد هفت، هشت ماه بیکاری دوباره در اسفند دورهم جمع شدند و «یاسنو» را آغاز کردند در مکانی دیگر اما همان نزدیکی. بعدها در همین ساختمان هفتهنامه «چلچراغ» هم منتشر شد اگر از اسم همه کسانی که در این روزنامهها بودند نتوان نام برد اما به راحتی هم نمیتوان از کنار نام نعیمیپور، عموزاده خلیلی و ... گذشت که با حروف سربی بالای روزنامه چاپ میشد. همان فرم16صفحهای که در گوشه ساختمان روزنامه بهصورت دستی صفحهبندی و با پیک موتوری، راهی چاپخانه میشد.
«اعتماد ملی» خوش درخشید
در تمام تهران بنرهای تبلیغ روزنامهای متفاوت با خط نستعلیق، خبر از انتشار روزنامهای حزبی میداد؛ شاید حتی اولین روزنامهای که رسما تریبون یک حزب بود اما روزنامهنگارانش نشان دادند که میشود در چارچوب یک حزب هم حتی برای مردم و از مردم نوشت. «اعتمادملی» در دوران انتشارش، از پرفروشها بود، خصوصا آنکه تولدش در شرایطی اتفاق افتاد که دیگر کمتر اثری از روزنامههای اصلاحطلب باقی مانده بود و بسیاری از روزنامهنگاران قدیمی به همینخاطر روانه این ساختمان در حاشیه پل کریمخان شدند. امروز؛ اما نه از کوزه خبر هست و نه از کوزهفروش. ساختمان سوتوکور «اعتماد ملی» فروخته شد و حالا در اختیار یک خوابگاه دخترانه است با پنجرههای کورشده که وسط مرداد، حس زمستان از دیوارهایش بیرون میزند.
منبع: شرق