جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

نقش روشنفکران در انقلاب ها چقدر است؟ جلال امین متفکر مصری پاسخ می دهد

کد خبر: ۵۰۸۸۲
نقش روشنفکران در انقلاب ها چقدر است؟ جلال امین متفکر مصری پاسخ می دهد

جلال امین، متفکر مصری در الشروق نوشت: من باید در برابر خوانندگان محترم اعتراف مهمی کنم و آن اینکه با گذشت ایام احساس می کنم قدرت بسیار کمی برای تغییر جهان دارم و حتی اعتقاد دارم بالاترین کاری را که می توانم بکنم نه تغییر جهان، بلکه فهم آن است. من در این اعتراف شخصی ضعیف خودم را در نظر ندارم بلکه همه آنهایی را در نظردارم که با نوشتن و خواندن و نشر افکار در ارتباط هستند. زیرا نیروهایی که بر جهان حاکم است و آن را از حالی به حال دیگر تغییر می دهند از روشنفکران و نویسندگان تاثیر نمی پذیرند بلکه تحت تاثیر عوامل دیگری هستند که هیچ ارتباطی با تفکر ندارد یا حداقل اینکه با نوع تفکری که ما مشغول بدان هستیم ارتباطی ندارد.
•••
زمانی که در دوران جوانی، کتاب های مارکسیستی می خواندیم آرمان هایمان تا آسمان پر می کشید. دلمان می خواست برای کشورمان رفاه و عدالت در توزیع درآمدها و ثروت ها را به وجود آوریم. اندیشه مارکسیستی به ما می گفت که تحقق این امر حتمی است. جهان به سوی یک پیشرفت دایمی از بدتر به بهتر است و سوسیالیسم به اجبار خواهد آمد و «تنها مساله زمان» است. این اعتقاد با تمام آرمان ها و بلند پروازی های ما نیز تطابق داشت. به ما تفهیم می کرد که آینده بهتر از زمان حال خواهد بود. این عجیب است که ما به رغم همه این ها، هیچ بحث و جدلی بر سر درستی یا نادرستی تفکر مارکس نمی کردیم که برای مثال درباره نقش ایمان آورندگان به سوسیالیسم یا دعوت کنندگان به آنچه می گفت یا تا چه حد در مقایسه با نقش سایر نیروها ( ازجمله پیشرفت های تکنولوژیک ) برای آن ارزش قایل بود. زیرا نقش روشنفکران سوسیالیست و مبارزان در راه کمونیسم فراتر از نقش یک «ماما » نمی رفت. یعنی کسی که تنها راه را برای تولد یک نوزاد تسهیل می کند. حتی زمان تولد نیز دست او نیست. ما با طیب خاطر این مساله را پذیرفته بودیم که نقش کوچکی در حد یک «قابله» داریم و باید کمک کنیم تا این فرزند جدید یعنی کمونیسم از رحم سرمایه داری خارج شود.
البته من به صراحت باید بگویم که به مرور زمان حتی من به این نقش کوچک هم شک کردم زیرا فکر می کنم این جنین خودش بزرگ می شود و در نهایت به زندگی پا می گذارد. بدون اینکه نویسنده یا متفکری در آن نقش قابل ذکری داشته باشد. این حداقل چیزی است که الان احساس می کنم.
اما آیا دلیل این تغییر نگاه چیست؟ آیافقط به دلیل گذر زمان و پیری است؟ یا تجربه بیشتر و مشاهداتی که در زندگی داشته ام. یا به دلیل شناختی که از روند تاریخ پیدا کرده ام ؟ برای مثال من به انقلاب فرانسه - تقریبا دو قرن بعد از وقوع آن - نگاه می کنم. تا مدت ها من هم مثل بقیه فکر می کردم اگر متفکرانی مانند ولتر و مونتسکیو نبودند انقلاب فرانسه رخ نمی داد. اما به حوادث بعد از آن انقلاب نگاه کنید. تفکرات پیرامون آزادی و مساوات و رفاه تا حد زیادی در مردم شور وهیجان برای انقلاب را به وجود آورد. این مساله همچنان نیز در مردم شور و هیجان ایجاد می کند تا آینده ای بهتر داشته باشند. اما به صراحت از خودمان باید بپرسیم تا چه حد مردم فرانسه در این راه پیشرفت کردند. از زمان انقلاب فرانسه تاکنون - اگرچشم مان را بر روی جایگزین های سرمایه داری ببندیم - تاچه حد توانسته است در فرانسه یا سایر کشورها رفاه و آسایش را به ارمغان آورد؟ تا چه حد آرمان های آن متفکران و اندیشمندان بزرگ آن انقلاب با آنچه در واقعیت های کنونی وجود دارد تناسب دارد. دیکتاتوری ها از بین رفت و به جای آنها استبداد فرماندهان و سرمایه داران حاکم شد. باید پس یک اتفاق دیگری بدون دخالت ما وجود داشته باشد که خارج از دعوت های متفکران و نظایر آنها در این روند دخالت دارد و به این نتایجی که شاهدش هستیم منجر شده است یعنی جایگزین کردن یک استبداد جدید به جای استبداد قدیم و آمدن یک نوع تبعیض جدید به جای تبعیض های گذشته.
همچنین بیایید به انقلاب روسیه نگاه کنیم که تقریبا یک قرن کامل از آن می گذرد. شوق مردم به آن انقلاب در زمان وقوعش درسال 1917 و در تمام دهه های بیست وسی قرن بیستم بی سابقه بود و همه اعم از توده و روشنفکران غرب و شرق نسبت به آن سمپاتی داشتند. حتی برخی از نویسندگان بزرگ انگلستان نظیر برتراند راسل و برناردشاو به مسکو رفتند تا از نزدیک تغییرات را مشاهده کنند. برخی از نویسندگان غرب کتاب هایی در توصیف به قول خودشان « بنای یک تمدن جدید » نوشتند. اما حالا که نگاه می کنیم می بینیم بعد از آن خبرهای نخستین نوبت به افشای رسوایی های استالین رسید و اعمالی که در حق مخالفانش صورت داد و درجه قساوتی که در این راه داشت و هرکس را که با او اختلاف نظر داشت سر به نیست می کرد. تا اینکه در نهایت مردم فهمیدند افکار و اندیشه ها یک چیز و ماهیت انسان ها چیز دیگری است. در نهایت سقوط کمونیسم و بازگشت روسیه به همان سرمایه داری گذشته بود. در این رابطه هیچ کدام نتیجه پیروزی یک تفکر بر تفکر یا یک مذهب بر مذهب دیگر نبود بلکه به احتمال زیاد این تحولات تکنولوژیک بود که تمایلات مردم را تغییر داد و به دنبال آن یک نظام را جایگزین نظام دیگر کرد.
در این باره می توان به فقدان اثر اندیشه در مقایسه با سایر عوامل نیز اشاره کرد که به تعبیری متفکران بر آن ها هیچ تسلطی ندارند. من می توانم درباره کشورهای دیگر هم مثال بزنم ازجمله مصر که درتاریخ معاصرش از این نمونه ها فراوان پیدا می شود. انقلاب سال 1952و حوادث بعد از آن تا شکست 1967 یا همین انقلاب اخیر مصر که به سقوط مبارک منجر شد و ما الان خود را در حوادث پس از انقلاب می بینیم. اما پرداختن به تک تک اینها فرصت دیگری را می طلبد.
منبع : شفقنا

انتهای پیام

دیدگاه شما