این سخنی است که حسن روحانی در هر محفل و مجلسی بر زبان جاری میکند. تفاوتی نمیکند مخاطب سخن او استادان دانشگاه و حوزه باشند یا هنرمندان و اقتصاددانان. او دعوت به نقد خویش را در بزنگاه اجرای هر تصمیم کلیدی دولت تکرار و تجدید کرده است. دستکم دو رشته از سیاستهای دولت طی سه ماه اخیر در معرض نقد و نظر نخبگان قرار گرفته است: ابتدا طرح حقوق شهروندی واکنون برنامه مهم خروج از رکود اقتصادی.
روحانی راز این پافشاری بر سهیم شدن صاحبنظران در نقد سیاستهای دولت را آشکار کرد. او گفت یکی از سوگندهای سهگانهاش در روز تحویل ریاست جمهوری این بوده که هیچ تصمیمی را بدون مشورت نخبگان به اجرا نگذارد.
پیدایی روحیه و خصلت نقدپذیری را در هر دولت و نهاد قدرت باید یک فضیلت و فرصت شمرد. کما این که دور ماندن اهل نقد از کانونهای قدرت را باید به چشم یک تهدید و خسران نگریست. از این رو نقدپذیری و ارج نهادن به منتقدان میتواند معیاری برای راستی و درستی کاروبار دولت قرار بگیرد. اگر از این منظر به تجربه این سالها نگاه شود، دفتر تاریخ ایران حرفهای بسیار برای گفتن دارد. در این تجربه میتوان رابطهای ظریف و پرمعنا میان کامیابی و ناکامی سیاست دولتها با آهنگ نقدپذیری آنان یافت و با سخن آن گروه از صاحبنظران همداستان شد که کاروان دولت در هشت سال گذشته زمانی مسیرش کج شد که خویشتن را بی نیاز از نقد و نظر نخبگان دید. در اتفاقی که بسیاری از استادان آن را به زلزلهای در مدیریت جامعه تشبیه میکنند خیل بزرگی از کارشناسان و اهل تخصص به انزوا رفته و خانهنشین شدند. فضا چنان برای منتقدان تنگ شد که حتی یاران اصولگرای دولت از قطار کابینه پیاده شدند.
اما نکته جالب در زمانه دولت اعتدال این است که امروز هر دو جبهه موافقان و مخالفان دولت، روحانی را به نقدپذیری توصیه میکنند و هر کدام به زبانی توصیه و انذار میدهند که مبادا فریضه انتقاد و خود انتقادی تعطیل شود. لکن پیداست که دو طرف اهداف و انگیزهای متفاوت در سر دارند. در حالی که حامیان دولت به امید تعالی و اصلاح سازمان دولت و پیشرفت او بر مطالبه نقدپذیری اصرار میورزند، جبهه مخالفان دولت از این خواسته به عنوان یک اهرم فشار برای امتیازگیری بهره میجویند.
به هر روی اکنون باید خرسند بود که در این یک سال شخص رئیس دولت کوششی مستمر برای روشن نگه داشتن چراغ نقد بکار بسته است. مثالهای عینی این تلاش نشستهایی بوده که او با جناح منتقدان اصولگرا یا 7 رقیب انتخاباتی خویش تشکیل داد.
شرط انصاف آن است که بگوییم از این فضای نقدپذیری رئیس جمهوری، رسانهها و تریبونهای مخالف بهرهای وافر و کافی بردهاند. در عرصه سیاست شاید صحنهای زیباتر از این نباشد که منتقدان را همنشین دولتمردان ببینیم همان طور که والاترین آرزوی اندیشمندان سیاست این بوده که خصلت نقدپذیری و تکریم منتقدان در میان اصحاب قدرت نهادینه شود.
نقدپذیری اگر در قاموس علم سیاست، بالاترین معیار کارآمدی دولت دیده شده، به این سبب است که مقدمه مسئولیتپذیری است و دولتی که به لباس انتقادپذیری آراسته میشود، لاجرم به اصول مهمی چون شفافسازی، تصحیح اشتباهات و پذیرش مخالف تن میدهد. از همین روست که برخی از مؤلفان سیاسی از این تمثیل که <زندگی ارزیابی نشده ارزش دلبستن ندارد> بهره گرفته و گفتهاند <دولت نقد نشده سزاوار حمایت کردن نیست.>
منبع: ایران