جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

استاد دانشگاه پرینستون: آیا حقوق بین الملل می تواند عدالت را برای فلسطینیان محقق سازد؟

کد خبر: ۵۰۳۷۵
استاد دانشگاه پرینستون: آیا حقوق بین الملل می تواند عدالت را برای فلسطینیان محقق سازد؟

ریچارد فالک، پروفسور حقوق بین الملل در دانشگاه پرینستون، پژوهشگر مرکز مطالعات جهانی ارفلا و گزارشگر ویژه سازمان ملل در زمینه حقوق بشر فلسطین است. او در الجزیره نوشت: آنچه را که در غزه رخ داده، نمی توان صرفا یک "جنگ" یا منازعه مسلحانه توصیف کرد. گزارش های روزانه ای که از قساوت ها و بیرحمی های این منازعه مخابره می شود، تهاجم اخیر اسراییل را با وضعیتی برابر می سازد که توماس مرتون، اندیشمند و شاعر برجسته، با واژه "غیر قابل بیان" توصیف می کند. بیان ابعاد دهشتناک این درگیری، از ظرفیت زبانی و کلامی ما خارج است.

رویدادهای اخیر غزه، در اساس تکرار تهاجم های سابق اسراییل است؛ تهاجم هایی که با استفاده از تسلیحات سنگین و پیچیده، همواره مردم غزه را به قربانیان اصلی منازعه تبدیل ساخته است. مردم غزه جایی برای پنهان شدن و پناه گرفتن ندارند و حتی به مایحتاج ضروری زندگی، از جمله آب و برق نیز دسترسی ندارند، زیرا تاسیسات و زیرساختهای آب و برق هم هدف تسلیحات اسراییلی قرار گرفته است.

اکنون همگی ما باید دریابیم که خشونت یک جانبه، به شکل شکنجه یا ترور دولتی، یک رفتار مجرمانه است. وقتی این خشونت منجر به مرگ شمار زیادی از غیرنظامیان در یک طرف و تلفات اندک غیرنظامیان در طرف دیگر می شود، آنگاه این ترور دولتی ماهیت یک "کشتار" یا قتل عام را پیدا می کند؛ نمونه بارز آن، شمار بالای جان باختگان غیرنظامی در روز 20 جولای در محله شجاعیه غزه است؛ زمانی که یک منطقه مسکونی پرجمعیت، متناوبا توسط توپخانه سنگین اسراییل هدف قرار گرفت. بر اساس آمار، 75 درصد از جان باختگان فلسطینی که تعداد مجموع آنها تا روز شنبه (دیروز) از 1000 نفر فراتر رفته است غیرنظامی بوده اند. اما در طرف مقابل، تنها 2 نفر از تلفات 30 نفره اسراییل، غیرنظامی بوده اند.

درست همانند عملیات های سابق اسراییل علیه مردم غزه در 2008-2009، جمعیت بی دفاع غزه دوباره به طرزی بیرحمانه قربانی شده است. اگر یکی از دشمن های غرب رفتاری مشابه آنچه اسراییل از 8 جولای تاکنون داشته، نشان می داد، بلافاصله به عنوان یک "کشور متجاوز" معرفی می شد؛ متجاوزی که رهبرانش باید به دیوان کیفری بین المللی پاسخ پس بدهند و به اتهام ارتکاب جرایم بین المللی ای که دولت آمریکا و متحدانش را آزرده خاطر کرده، تحت پیگرد قضایی قرار بگیرند.

مگر همین رویکرد نسبت به اسلوبودان میلوسوویچ، صدام حسین و معمر قذافی که جنایات شان مسیر منافع غرب را مسدود کرده بود، اتخاذ نشد؟ اما چرا جرایم جورج دابلیو بوش، تونی بلر، و باراک اباما باید در هاله ای از "مصونیت" باقی بماند؟

این تناقض، مانیفست و منطق ژئوپلیتیکی نظم جهانی را برای تمام آنهایی که می خواهند در مقابل "افسانه های مسلط و هژمونیک" از "واقعیت" مطلع شوند، مشخص می کند. همین منطق ژئوپلیتیکی است که نحوه استفاده از حقوق جزای بین الملل را شکل می دهد: لزوم پاسخگویی دشمنان غرب، و مصونیت برای غرب و دوستانش. این معیارهای دوگانه نشان دهنده تنش بین قوانین حقوقی و عدالت است. در حال حاضر هیچ کس به اندازه رهبری سیاسی و ساختار فرماندهی نظامی اسراییل از این فرهنگ سیاسی دفرمه شده و از ریخت افتاده "مصونیت" نفع نمی برد.

ما هنوز از یک مجموعه حقوق جزای بین الملل و ساز و کارهای استفاده از آن برخورداریم. اگرچه سردمداران نظام حاکم بر ژئوپلتیک جهانی تا کنون به طرزی موفقیت آمیز در این مجموعه حقوق دستکاری کرده اند، اما هنوز مرحله پایانی بازی "پاسخگویی و ذیحسابی کیفری" باقی مانده است. آنها که قربانی شده اند، نباید پتانسیل درک نشده عدالت را نادیده بگیرند. در سیر و سفر انسان به سمت آینده ای بهتر، می توان از بالا قانون را به کار گرفت و از پایین، عدالت را مطالبه کرد. این معادله ای است که می تواند ما را به سمت پندار، احساس و کرداری متناسب با "طرف صحیح تاریخ" رهنمون سازد.

امضا کن یا استعفا بده!

من از کمپینی که شماری از فعالان جوان فلسطینی در رام الله و دیگر شهرهای کرانه باختری به راه انداخته اند، به واقع هیجان زده شده ام. این جوانان از محمود عباس می خواهند یا معاهده رم را به نفع مردم فلسطین امضا کند و کشورش را به عضویت دیوان کیفری بین المللی دربیاورد، یا از ریاست تشکیلات خودگردان کناره بگیرد، زیرا صلاحیت رهبری را ندارد.

درخواست پر شور این جوانان مبنی بر "پاسخگویی کیفری" نشان دهنده یک مطالبه مردمی است: این که عدالت سرانجام باید به وسیله یک محکمه و دیوان حقوقی محقق شود؛ این که "قربانی شدن" فلسطینی ها، قاطعانه تایید و محرز شود؛ این که مدرک و سند روشن جنایات چند بعدی اسراییل، ارائه شود.

این سرنوشت آنهایی است که معتقدند دیوان کیفری بین المللی، یک دیوان حقوقی برای تحقق عدالت است، نه ابزاری در دست صاحبان قدرت تا همچون سپری از آنها در مقابل جنایات و جرایم شان، محافظت کند.

در عمل، حتی اگر فلسطین رسما در دیوان کیفری بین المللی به عنوان یک "طرف حقوقی" پذیرفته شود، و اگر دادستان بر آن شود تا درباره شکایات فلسطین تحقیق کند، علیه متهم ادعانامه تنظیم کند و حکم جلب صادر کند (چیزی که بسیار بعید به نظر می رسد) باز هم احتمال صدور حکم، محکومیت و مجازات متهم، نزدیک به صفر خواهد بود. با این حال، مطالبه جوانان فلسطینی از محمود عباس یعنی همان عبارت "امضا کن یا استعفا بده" به لحاظ سیاسی منطقی به نظر می رسد. فلسطینی ها نباید با مفاهیم و ترجمه های تحت اللفظی حقوقی، از اصل موضوع - عدالت خواهی- دور شوند.

از آنجا که اسراییل اکیدا با عضویت فلسطین در دیوان کیفری بین المللی مخالفت می ورزد، چنین اقدامی قاعدتا باید برای فلسطینی ها سودمند قلمداد شود. به علاوه، صرف مراجعه فلسطین به دیوان کیفری بین المللی می تواند نقشی اساسی در رقابت بین فلسطین و اسراییل بر سر "کسب روحیه" و "دستاوردهای سیاسی" ایفا کند و به شکل گیری تفسیر و تحلیل و دیالوگ بیانجامد.

باید به خاطر داشته باشیم که خروجی و محصول چنین مبارزه قانونی و مشروعی، در نهایت می تواند برگ پایانی این مناقشه طولانی را به نفع فلسطینی ها ورق بزند؛ همانگونه که برگ پایانی مبارزات ضد استعماری را در 70 سال گذشته ورق زده است.

جنبش تحریم و بایکوت

سخن آخر این که چنین اقداماتی برای کنترل و تسلط فلسطین بر گفتمان مشروعیت، می تواند به جلب حمایت جهانی از جنبش موسوم به BDS (بایکوت، بی بهره سازی و تحریم) و تصویب ممنوعیت ارسال تسلیحات به اسراییل کمک کند. این اقدامات همچنین دولتها و سازمان ملل را سرانجام به حمایت از درخواست فلسطینی ها برای اعمال فشار به اسراییل و استفاده از اهرم های خشونت پرهیز جهت استقرار صلح پایداری سوق می دهد که حقوق فلسطینی ها را در چارچوب حقوق بین الملل، به ویژه حق خودمختاری و حق بازگشت به سرزمین مادری، به رسمیت بشناسد.

فلسطینی ها، نزدیک به یک قرن به این خاطر رنج کشیده اند که جامعه بین المللی بدون آنکه نظر و رضایت شان را جویا شود، از طرف آنها تصمیم گرفته است. اکنون زمان آن رسیده که همه ما اطمینان یابیم این جنبش ملی فلسطین خواهد بود که تصمیم می گیرد "خودمختاری" برای فلسطینی ها، چه معنایی دارد.

در این مرحله، موثق ترین راه برای بیان دیدگاه فلسطینیان درباره صلح، همانی است که در سال 2005، از طریق ائتلاف 171 سازمان جامعه مدنی فلسطین (شامل سازمان های مردم نهاد و اتحادیه های کارگری) ارائه شد: کمپین بایکوت، بی بهره سازی و تحریم اسراییل در ابعاد جهانی.

این کمپین به طور کلی سه مطالبه را مطرح کرد:

1- پایان یافتن اشغالگری و مستعمره سازی اسراییل در اراضی اعراب و تخریب دیوار حائل.

2- به رسمیت شناختن حقوق اساسی شهروندان عربی-فلسطینی ساکن اسراییل و تفویض حقوق برابر به آنها.

3- احترام، محافظت و حمایت از حق آوارگان فلسطینی برای بازگشت به خانه ها و املاک خود مطابق با قطعنامه 194 سازمان ملل متحد.

در تبیین و توضیح وضعیت بغرنج سیاسی کنونی، این نکته اهمیت دارد: این راهبری و هدایت کمپین "بایکوت، بی بهره سازی و تحریم" است که در حال حاضر، به بهترین شکل می تواند بیانگر صدای قاطع و مشروع مردم فلسطین باشد.

منبع: الجزیره

ترجمه: فرهاد فرجاد- شفقنا

انتهای پیام

دیدگاه شما