سَرخوردگی از حرف ها و سخنان تکراری بدون راهبرد سیاستمداران دنیا، ذهن را می برد به سمت و سوی نویسندگان و شاعران تا این بار جهان زیباتر و جهان بهتر را از زاویه دید آنها نگاه کرد. حوادث یکماه گذشته جهان بار دیگر این فرضیه را پیش کشید که با این درجه از قساوت و سنگدلی موجود در میان سیاستمداران، آیا آنان سزاوار رهبری جهان هستند؟ آیا آنها اینقدر از مدنیت جا مانده اند که جهان را هر روز برای ساکنان آن تیره و تارتر کنند؟ خبرنگار شفقنا با دکتر حامد اسماعیلیون، نویسنده موفق این روزهای ایران در باره آینده انسانیت به گفت و گو پرداخته است.
به گزارش جماران، متن این گفتگو به شرح ذیل است:
*با شلیک یک گروه جدایی طلب در شرق اوکراین 290 انسان که بیش از یکصد دانشمند متخصص ایدز هم در میان آنها بودند کشته می شوند. گروه داعش راه بر مردمان موصل بسته یا باید جزیه بدهند یا باید آواره شوند. ارتش اسراییل از زمین و هوا به منازل فلسطینی ها یورش برده و هر ساعت یک کودک کشته می شود. این تصویر لانگ شاتی از انسان قرن 21 است. آیا با تماشای این تصویر می توان انسانیت را در پایان راه تصور کرد؟
اسماعیلیون: یکی دو روز پیش مقاله ای دیدم در "نشنال پست" که وقایع اخیر و سقوط هواپیما در اوکراین را به سال ١٩٣٨ و زمینه های وقوع جنگ دوم جهانی پیوند می زد. می دانید که در سال ١٩٣٨ اتریش طیِ یک نظرسنجی به آلمان پیوست. این مقاله اشاره کرده بود که دنیا باید همین الان بسیار هشیار باشد و از تولد هیتلرها موسولینی ها و هیروهیتوهای بعدی جلوگیری کند. به نظر من دنیا آبستن چنین حوادثی است و تصویر جنازه ها در سراسر این منطقه ی آشوب زده از اوکراین تا افغانستان جز ناامیدی چیز دیگری برای بیننده ندارد. شاید خیلی به عبور از خط مرزی قرن ٢١ ام مربوط نباشد.
* جنگ ها تمام نمی شوند بلکه در فواصل مختلف تکرار می شوند چرا انسان قرن 21 نمی تواند مسایلش را با نعمت گفت و گو حل کند و حتما باید به بدوی ترین شیوه که کشتار هم نوعانش است مسایلش را پیش ببرد؟
اسماعیلیون: بی تردید ماجرا به سیاستمداران برمی گردد. برخی فکر می کنند وجود دیکتاتورها برای حفظ ثبات ضروری است و غافل اند از این که سرکوب درازمدت اقلیت های قومی مذهبی و اجتماعی به دست دیکتاتورها، گروه هایی چون داعش را از عمق تاریخ بیرون آورده تا چون زامبی ها در شهر بگردند و دندان در گردن غیر نظامی ها فرو کنند. کشور های دموکراتیک هم اصرار دارند جنگ را بیرون مرزهای خود دنبال کنند و حواس شان به اعتراض مالیات دهندگان در کشورهای خودشان باشد. خلاصه اوضاعی است گرفتن ژست صلح طلبانه برای شهروندان خود و نظاره ی بی عدالتی و قساوت در سرزمین های دور. این صحنه ی جنون آمیز فقط به شمشیرهای آخته و پیشانی های کوتاه نیاز دارد که چون خوب نگاه کنی می بینی همه چیز از قبل آماده است.
* این حد از جنایت بشر در دهه دوم قرن بیست و یکم خبر از چگونه قرنی می دهد؟
اسماعیلیون: من در منطقه ای به شدت محافظه کار در شرق کانادا زندگی می کنم و می بینم غالب مردم به این حوادث بی اعتنا هستند. فقط بلدند سر تکان بدهند و کانال تلویزیون را عوض کنند. درست است قرن ٢١ آمده است اما خبرهایی که هر روز در تلویزیون دیده می شود تفاوتی با خبرهای یک صد سال پیش در ١٩١٤ سال شروع جنگ اول جهانی ندارد. فقط تعداد دوربین های مشرف به محل حادثه و تعداد کارشناسانی که درباره ی نحوه ی ریخته شدن خون افراد بر زمین نظر می دهند افزایش یافته است. خوشحالم که دست کم میلیون ها کشته ی قرن پیش تبدیل به هزاران شده و احتمالن حروف چین ها از همه راضی ترند چرا که صفر های کمتری می گذارند و گیج نمی شوند
*شاعران ونویسندگان به غیر از کلمه هیچ سلاح دیگری در اختیار ندارند. سیاستمداران هم دارند با سلاح های مدرن و فوق مدرنشان، انسانها را به مسلخ می برند. از چه کسانی برای پایان دادن به این فاجعه انسانی انتظار نه معجزه بلکه تدبیر می توان داشت؟
اسماعیلیون: نه شاعران و نه نویسندگان و نه سیاستمداران نقش زیادی در حل ماجرا ندارند. به نظر من تنها منجی این به هم ریختگی افزایش جمعیت آدم هایی ست که به طبقه ی متوسط تعلق دارند. به نظرم طبقه ی متوسط است که در سال های آینده احتمال وقوع جنگ ها را کمتر خواهد کرد و این اتفاق ابتدا باید در مناطق بحران زده ای چون خاورمیانه بیفتد. مبارزه با بیسوادی اولین قدمی است که مصلحان می توانند در این راه بردارند و احتمالا همین الان که ما با هم حرف می زنیم برخی به این کار مشغول اند.
*بر اساس تجربه تاریخی آیا با وجود بازتولید ظلم دراطراف و اکناف می توان به رستگاری انسان امیدوار بود؟
اسماعیلیون: بله امیدواری حتما هست. همه ی انسان ها شایستگی زندگی در رفاه آزادی و امنیت را دارند و اگر چنان که گفتم تغییرات جمعیتی در همین جهت پیش برود شاید بتوان در پایان این قرن چنین چیزی را دید البته اگر فجایع زیست محیطی تا آن وقت نفس جنگاوران و تماشاگران را نگیرد.
* بین جهان ایده آل انسان و جهان واقعی او شما چه می بینید و چگونه تصویرش می کنید؟
اسماعیلیون: چند شب پیش چشم دخترم که ٤ ساله است به خاطر نیش پشه های فصلی ورم کرده بود. با چشمی که نمی توانست درست بازش کند از من پرسید من که پشه ها را اذیت نکردم پس چرا نیشم زدند؟ و من در جواب درماندم. خواستم بگویم کجای اش را دیده ای دخترم؟ میلیون ها بچه هم قد و بالای تو هستند که هر روز صبح زیر آوار از خواب بیدار می شوند یا از درد گرسنگی بیدار می شوند یا توی اتاق عمل بیمارستانی که زیر خمپاره ست چشم باز می کنند و حتمن کسی هم دور و برشان نیست که ازش بپرسند "من که کسی را آزار نداده ام پس چرا این طوری ست" خب یقین بدانید که چنین توضیحی ندادم. بهش توضیح دادم همیشه اوضاع زندگی بر اساس قوانین ساده ی کودکانه پیش نخواهد رفت. فرق است میان آن چه در مغز تو می گذرد و قضاوتی که حیوانات از تو دارند (و نگفتم انسان ها که گاه موجودات خوفناک تری هستند) و خودت این را خواهی فهمید و در قلب ام آرزو کردم روزگار جوانی و بزرگسالی او روزگار بهتری برای انسان ها باشد.