به گزارش جماران، مشروح گفت وگوی شفقنا با اردشیر پشنگ در ادامه خواهد آمد:
*خلا حضور رییس جمهور جلال طالبانی چه تاثیری در فضای سیاسی عراق و خود کردها بر جای گذاشته بود؟
عراق طی 93 سالی که از تاسیس اش سپری می شود همواره کشوری دچار بحران و بدون ثبات سیاسی و حاکمیتی بوده است. در همین چارچوب یکی از ویژگی های سیاسی این کشور فقدان ظهور و حضور رهبران سیاسی دارای کاراکترهای فراقومی و فراحزبی بوده است؛ این خصیصه چه در عصر پادشاهی، چه در دوران جمهوری های نظامی و چپ گرا و چه در دهه اخیر همواره به تناسب مختلف در عراق تکرار شده است. در این بین رهبری سیاسی همچون جلال طالبانی یک استثنا به شمار می رفت و می رود به باور بنده در میان رهبران سیاسی فعلی عراق او تنها کسی است که به نوعی پرستیژ و احترام فراقومی را در بین دیگر گروه های سیاسی عراق اعم از شیعی، سنی و ترکمن داشت و این ویژگی هم حاصل دهه ها مبارزه، تجربه و روحیه خاص وی بوده است. طبیعی است در زمانی که عراق غرق در بحران بوده و تنش های قومی -مذهبی در این کشور در اوج خود بود و هست، فقدان وی لطمات قابل توجهی به عرصه سیاسی عراق وارد کرده است.
* برخی تحلیل گران بر این باورند که عدم حضور جلال طالبانی فضا را برای مسعود بارزانی فراهم کرده بود تا وی در این خلا بتواند ایده های خود را پیش ببرد. تا چه اندازه با این تحلیل موافقید؟
بطور کلی با این ایده موافق نیستم، هرچند طالبانی و بارزانی ها (ملامصطفی، ادریس و مسعود) از فردای امضای معاهده 1975 الجزایر توسط شاه ایران و شکست جنبش کردی به عنوان دو گروه رقیب در برابر هم قرار گرفتند و حتی این رقابت ها در میانه دهه 1990 باعث بروز یک جنگ داخلی خونین در بین آنان شد؛ اما پس از آن و پیش از حمله آمریکا به عراق، شاهد تنش زدایی بین طرفین (عمدتاَ با وساطت آمریکا) هستیم و متعاقب آن یک پیمان همکاری استراتژیک بین دو حزب امضا شد پیمانی که دستاوردهای گسترده ای برای کردها و حتی عراق به دنبال داشت. یکی از توافقات این پیمان تقسیم کارها و نقش ها بود به این معنی که مسعود بارزانی تبدیل به نماینده اول کردها (در سایه انتخابات داخلی در کردستان) در شمال عراق شد و جلال طالبانی هم لیدر کردها در بغداد گردید و از 2005 رییس جمهور عراق شد. به باور بنده طی همه این سالها در کنار برخی اختلافات و تفاوت ها که طبیعی و بدیهی به نظر می رسد این تقسیم کار بصورت زیرکانه و قابل توجهی انجام گرفت و عملی شد. استراتژی کلان و مشترک هر دو رهبر هم مشخص بود و آن ارتقای موقعیت کردها در عراق و خاورمیانه بوده است و لذا هریک با توجه به پست سیاسی که داشت در این چارچوب گام بر می داشت لذا طبیعی است در چنین تقسیم کاری شما مسعود بارزانی را بیشتر یک رهبر کرد، با پوشش کردی و با تاکید بیشتر بر مسایل و خواست های کردها ببینید و جلال طالبانی را در قامت یک رهبر برای تمامی عراق که البته از هیچ تلاشی برای افزایش جایگاه کردها فروگذار نمی کرد، مشاهده کنید.
اتفاقا در زمان فعلی که حزب اتحادیه میهنی به نوعی دچار تشتت آرا شده است و حتی همین تشتت زمینه ساز افول آنها در انتخابات پارلمانی 2013 در کردستان عراق شد و همین امر هم منجر بر پایان یافتن اتحاد استراتژیک طرفین شد، بازگشت طالبانی می تواند منجر به احیای دوباره آن پیمان در این مقطع حساس شود.
*طالبانی در کجای جغرافیایی سیاسی عراق دارد؟
اگر به زندگینامه، مشی رفتاری، طرز فکر و سخنرانی های طالبانی رجوع کنیم در خواهیم یافت پیش از آنکه او را در بخشی از جغرافیای خاص خاورمیانه و عراق ببینیم او یک جهان وطن است و انگاره های جهان وطن گرایانه روشن دارد انگاره هایی که باور عملی هم به آن دارد به نحوی که از امضای حکم اعدام صدام حسین خودداری می کند، اما با این حال او رهبری سیاسی برای همه عراقی ها هم محسوب می شود که برای آشتی دادن و مصالحه میان طرفهای مختلف عراقی، حتی سلامتی اش را بطور جدی با خطر روبرو ساخت (شبی که او دچار سکته مغزی شد در دفترش با نوری مالکی جلسه ای فشرده و پر تنش در خصوص سیاست های دولت در قبال اعراب سنی داشت) و البته او برای کردها یک رهبر کاریزماتیک و یک پیشمرگه با ده ها سال سابقه مبارزه چریکی در کوهستان های کردستان و همزمان دیپلماتی زبردست به شمار می رود که شاید تا زمانی مدید دیگر نمونه ای از او را نتوان یافت.
*بازگشت ایشان به عراق کاملا غیرمنتظره بود چه شد که بعد از یکسال و نیم به عراق بازگشت؟
ماه های طولانی است که وی در بیمارستان چریت برلین بستری بود و بنا به سیاست رسانه ای اعضای ارشد حزبش، کمترین اخباری از او در رسانه ها منتشر می شد و طی این مدت طولانی تنها چند عکس محدود منتشر شد لذا بطور دقیق نمی توانیم در خصوص اخبار سلامتی وی اظهار نظر کنیم. اما مطمئناً پیش از این هم، تحولات بسیار مهمی که برای آینده کردها و حزبش و عراق مهم بود در عراق اتفاق افتادند که اگر وی در عراق حضور داشت یا حتی دست کم می توانست اظهار نظری رسانه ای کند روند را شاید با تغییر مواجه می ساخت، لذا باید گفت در این مقطع مطمئناً پیش از هر دلیل دیگری به احتمال بسیار سلامتی او به سطحی رسیده است که توان بازگشت به کردستان و حضور دوباره در عراق را یافته است و این امر را باید مهمترین دلیل بازگشتش در این مقطع خواند حال بر حسب اتفاق این بازگشت توام شده است با دوره ای بسیار حساس، دوره ای که در آن عراق عملاً به سه بخش تقسیم شده است همسایه ای جدید و نامیمون بنام داعش 1050 کیلومتر مرز مشترک با کردها یافته است، دولت مرکزی در بدترین شرایط خود به سر می برد، کردها از احتمال جدایی و استقلال صحبت می کنند.
*آیا طالبانی به تنهایی قادر به حل مسایل عراق هست؟
مطمئناً پاسخ منفی است حجم بحران و فاکتورها و عوامل دخیل در عراق آنچنان گسترده، تودر تو و پیچیده شده است که نه تنها طالبانی و هیچ فرد و حزب و گروهی به تنهایی، بلکه هیچ کشوری اعم از آمریکا یا دوستان منطقه ای عراق هم به تنهایی قادر به حل آن به تنهایی نیستند، اینک عراق غرق در بحرانی جدی شده است که حل آن مستلزم نوعی اجماع بین المللی، منطقه ای و داخلی است اما مطمئناً برای ایجاد چنین اجماعی حضور طالبانی غنیمتی بی بدیل و کاملاً لازم و ضروری به شمار می رود، او یکی از معدود رهبرانی است که هم در داخل یک اعتماد عمومی نسبی را توانسته است به خود جلب کند و هم در بیرون همزمان می تواند اعتماد تهران، آنکارا و واشنگتن را با خود داشته باشد؛ اما باز هم تاکید می کنم باید صبور باشیم و ببینیم میزان سلامتی آقای طالبانی اینک در چه سطحی است و آیا توان بازگشت دوباره به جلسات طولانی و پر استرس سیاسی را خواهند داشت یا خیر؟
*فکر می کنید موضع او در برابر استراتژی تازه مسعود بارزانی مبنی بر استقلال کردستان چه خواهد بود؟
این سئوالی جدی است؛ اگر از هر کرد عراقی اعم از طرفداران احزاب سکولار حاکم تا رفرمیست ها و اسلامگراها بپرسید در خواهید یافت که دستیابی به استقلال یک آرزویی است که از کودکی با آن بزرگ شده اند، رخ دادن مصائب مختلفی نظیر فجایع حلبچه و انفال (کشته شدن 182 هزار کرد بدست صدام در خلال سال های 1987 تا 1989) آنها را در پیگیری این خواسته مصّرتر هم کرده است و شرایط مطلوب سالیان اخیر هم سبب شده تا آن آرزو و آرمان تبدیل به یک استراتژی و هدف برای آنها شود لذا مساله ای کاملا مهم و جدی است که نمی توان چشم بر روی آن بست و همانطور که اشاره شد این دو رهبر کرد در استراتژی کلان دارای اشتراک نظر قابل توجه هستند و بحث نوع مکانیسم ها و جدول زمانی است که پاسخ این سوال را باید منتظر باشیم و از زبان آقای طالبانی یا نزدیکانش دریابیم. فعلا در سطح بیانیه رهبران حزب شاهد حمایت آنان از طرح آقای بارزانی بوده ایم هرچند در همان بیانیه نوعی تمایز دیدگاه هم دیده می شد.
*برخی ناظران معتقدند که جلال طالبانی در کنار مرجعیت شیعه قادر خواهد بود که فرجام نیکی را برای تحولات عراق رقم بزند. شما هم نشینی این دو پدیده را چگونه ارزیابی می کنید؟
بله آیت الله سیستانی هم به رغم اینکه یک مرجع مذهبی شیعی هستند، در کنار آقای طالبانی از معدود شخصیت ها و رهبرانی محسوب می شوند که دارای احترام ویژه در بین پیروان دیگر ادیان و مذاهب و نیز اقوام غیر عرب هستند. مواضع بیطرفانه ایشان در سال های اخیر، تاکید بر تشکیل دولت ملی و متشکل شده از همه گروه های سیاسی، مذهبی و قومی باعث شده است تا ایشان در عراق از جایگاه ویژه ای برخوردار باشند. مطمئناً دوگانه رهبری طالبانی -سیستانی می تواند آب سردی بر روی بسیاری از آتش های موجود و تفرقه گرایانه در عراق باشد، اما همانطور که اشاره کردم تعمیق بحران عراق و تعدد بازیگران مختلف رسمی و غیررسمی باعث شده است تا توان حل بحران عراق عملاً از دست افراد و گروه ها خارج شود و نیاز هست یک اجماع کلان تر رخ دهد اما برای عملی شدن این اجماع عملی حضور آیت الله سیستانی و آقای طالبانی کاملاً ضروری است.
* آیا طالبانی بازهم نامزد ریاست جمهوری خواهد شد؟
فکر نمی کنم کهولت سن و نیز میزان سلامتی فعلی ایشان، این اجازه و فرصت را به عراقی ها بدهد تا یکبار دیگر او ردای ریاست جمهوری را بر تن کند اما به باور من حضور آقای طالبانی حتی اگر پستی رسمی هم نداشته باشد می تواند در کاستن از بحران فعلی و قرار دادن قطار از ریل خارج شده عراق بر مدار عقلانیت، میانه روی و مصالحه جویی موثر باشد. یکی از نخستین تصمیمات مهم وی به باور من معرفی رییس جمهور آتی عراق خواهد بود کاری که دیگر یارانش در حزبش هنوز موفق به انجام آن نشده اند.