جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

حشتمی: عمل ما منطبق با آیات قرآن نیست و جامعه قرآنی نداریم

کد خبر: ۴۹۵۲۲
حشتمی: عمل ما منطبق با آیات قرآن نیست و جامعه قرآنی نداریم

حجت الاسلام والمسلمین محمدرضا حشمتی، معاون قرآن و عترت وزارت ارشاد در گفت وگو با شفقنا(پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) با اشاره به اینکه توجه و احترام مردم به قرآن بیشتر تظاهر است و فهم و لذتی از پیام آیات در میان جامعه وجود ندارد، گفت: تا به امروز علما توجه و تفسیرهای بسیاری از آیات قرآن داشته اند، اما نوع عملکرد مردم در جوامع اسلامی و همچنین ظهور گروه هایی چون داعش نشان می دهد که جوامع اسلامی بر طبق پیام واقعی قرآن در حال حرکت نیستند. تا زمانی که این تفاسیر به گفتمانی در جامعه تبدیل نشود و بر روح و روان مردم اثر نکند، جوامع، قرآنی نخواهند شد. امروز جهان اسلام تشنه مصلحان است. ما امروز انتظار داریم امام موسی صدرها همچون گذشته حرکت کنند و مانع انتقال پیام اشتباه قرآن شوند.

به گزارش جماران، متن گفت وگوی شفقنا با حجت الاسلام والمسلمین حشمتی را می خوانید:

* سفارش شده که قرآن بخوانیم چون این کتاب آُسمانی، رابطه ای میان ما و خداوند است اما در جامعه ما خواندن قرآن اگر نگوییم کم شده، به حد مطلوب هم نیست و شاید بتوان گفت که مختص به برخی از ماه های خاص مانند ماه رمضان، محرم و صفر است. چرا توجه بیشتر مردم به قرآن کریم مختص به ماه های خاص شده است؟

حشمتی: رفتارهای ما ناشی از تفکر، اندیشه و باور ما نسبت به یک موضوع است. در واقع رفتارهای ما همیشه به نحوی الهام گرفته از نوع تلقی ما از آن مقوله است. ما به میزانی که از قرآن معرفت و اطلاع داشته باشیم و این کتاب را کتابی جامع و کامل و کتاب زندگی بدانیم، به همان میزان هم می توانیم به این کتاب در زندگی خود نقش دهیم. اما امروز به همان میزان که از این کتاب حیات و زندگی فاصله گرفته ایم در تلاوت و فهم آن نیز کوتاهی کرده ایم. عموم مردم معرفت جامع و کاملی از معارف قرآنی ندارند. افراد خاص یا اقشار دانشگاهیان و حوزویان هم قرآن را بیان کننده همه چیز، شفا دهنده سینه ها و صدرها و کتابی جامع از دستورالعمل زندگی اجتماعی می دانند، اما این اعتقاد گاهی در حد احترام گذاشتن به این کتاب است. این احترام مانند این است که شما به یک استاد بزرگ مرتب احترام می گذارید، اما حاضر نیستید حرف های او را بشنوید و در زندگی عملی کنید. چنین احترامی در واقع ظاهری و بی ارزش تلقی می شود. متاسفانه ما بیش از این نتوانستیم از این سرمایه بزرگ در میان مسلمانان استفاده کنیم و جایگاه واقعی آن را بیابیم. به نظرم مشکل ما از آنجایی ناشی می شود که اطلاعات، آگاهی ها، باورها و ایمان ما نسبت به آیات قرآن کم است. لازم است مردم به محتوای قرآن و دستورالعمل های آن توجه کنند، اما امروز آنان گمان می کنند که تنها با تلاوت کردن، بدون فهمی عمیق، دین خود را نسبت به این کتاب ادا کرده اند، در حالی که پیامبر اکرم(ص) می فرمایند، قرآن در روز قیامت از انسان ها شکایت می کند. شکایت این کتاب از نحوه نگهداری، جلد یا نوع چاپ آن نیست، بلکه شکایت از بی توجهی نسبت به آیات و عمل نکردن به آنهاست. ما شاید بعضی از رمان ها را بارها می خوانیم، اما یک بار متن قرآن را به طور کامل نمی خوانیم. اکثر مردم به خاطر ثواب قرآن می خوانند. ما باید این تفکر را تغییر دهیم. معنای اصلی ثواب این نیست که تنها یکسری الفاظ را بخوانیم. اگر این الفاظ و ذکرها نقشی در زندگی، روان و روح ما نداشته باشند، ثوابی نبرده ایم.

اگر به این مرحله رسیدیم که کلمات قرآن یکسری ذکر است. این بدین معنی است که ما از بسیاری مسایل غافل هستیم؛ رسیدن به این تفکر به نوعی به ما هشدار می دهد که در جاده پر شیبی قرار گرفته ایم و احتمال سقوط ما بسیار است.

فهم آیات قرآن جامعه را به آرامش می رساند، وجود تشتت در جامعه نشان می دهد که این کتاب را تنها برای ثواب می خوانیم و گوش می کنیم و حتی در مراسم های خود بسیار تشریفاتی به امر تلاوت می پردازیم، در حقیقت آیات را زیبا می خواهیم اما به مفاهیم آن توجهی نداریم. خداوند می فرماید: هر کسی که از ذکر من فاصله بگیرد معیشت او دچار سردرگمی و تشتت می شود. امروز دقیقا جامعه ما دچار چنین وضعیتی شده است.

* بخشی از موفقیت انسان به جامعه و چگونگی ارتباط او با سایر انسان ها وابسته است و از سوی دیگر می تواند از طرق مختلفی با خداوند در ارتباط باشد. در این میان انسان چه نیازی دارد که همواره با خواندن قرآن با خداوند در ارتباط باشد؟

حشمتی: عظمت این آیات چنان است که قرآن از ناحیه خداوند در مقاطع مختلف هفتاد بار بر پیامبر نازل شد چرا که امکان نداشت یک باره در قلب مسلمانان و انسان ها قرار بگیرد. تفاوت قرآن با سایر کتب، به وحیانیت این کلام برمی گردد. کتاب ها و دعاهای دیگری که می خوانیم بستری انسانی دارند، اما بستر آیات قرآن وحیانی هستند. همین اصل کمک می کند که اگر می خواهیم خدا با ما سخن بگوید، قرآن بخوانیم و اگر ما می خواهیم با خدا سخن بگوییم دعا بخوانیم. انسان ها می توانند با هر روشی نیاز خود را با خداوند مطرح کنند، اما اگر بخواهیم کلمات خدا را به انسان منتقل کنیم باید از کلام قرآن استفاده کنیم؛ این همان مرحله اعلای راهنمایی، ارشاد و گفت وگو است. پیامبر کسی است که برای مردم آیات خدا را می خواند و آنها را تزکیه و پاک می کند. در این میان ما موظفیم این آیات را مرتب و مکرر بخوانیم و از خواندن مهم تر این است که در عین حال در مفاهیم این آیات تدبر و تفکر کنیم و به آنها عمل نماییم. ما باید بدانیم نهایت زیبایی قرآن در عمل کردن به آن است نه در جلد زیبا؛ به همین دلیل کسانی که می خواهند بر روی زیبایی شناسی قرآن کار کنند باید مصادیق آیات قرآن همچون نظم، انضباط، تکریم، ادب و اخلاق را به مردم نشان دهند.

* پس از گذشت بیش از 1400 سال از نزول قرآن، مسلمانان تا چه میزان در تفسیر و منطبق کردن دستورات قرآن با نیازهای امروز زندگی خود موفق بوده اند؟

حشمتی: ما محافل، جلسات و چاپ قرآن بسیار داریم به عبارت دیگر فعالیت قرآنی در کشور زیاد است، اما اگر بخواهیم میان رفتار، گفت وگو، رفت و آمدها و معاملات با آیات قرآن میزان و ترازویی بگذاریم باید گفت عمل ما منطبق با آیات قرآن نیست و جامعه قرآنی نداریم، نحوه زندگی ما از آنچه در قرآن سفارش شده، فاصله دارد. علمای ما قشر خاصی از جامعه اسلامی را تشکیل می دهند و توجه و تفسیرهای بسیاری از آیات قرآن داشته اند و کتاب های مفصلی در زمینه های مختلفی چاپ شده است، ولی این تفاسیر و کتاب ها تا وقتی به داخل جامعه نیاید، تبدیل به گفتمان جامعه نشود و در روح و روان مردم اثر نکند، این فاصله همچنان وجود خواهد داشت.

* برای اینکه آیات قرآن به گفتمان جامعه تبدیل شود باید چه اصول و برنامه ریزی هایی به کار گرفته شود؟

حشمتی: مردم نسبت به قرآن احترام عمومی دارند و دوست دارند که قرآنی باشند ولی لذت عمل به قرآن را نچشیده اند، در مرحله اول باید این فاصله را کاهش دهیم. اگر مردم می دانستند که راستگویی و امانت داری تا چه حد خوب است، هرگز دروغ نمی گفتند و خلف امانت نمی کردند.

یکی از طرقی که می توانیم زیبایی قرآن را برای مردم بازگو کنیم، برپایی نمایشگاه های قرآن است. ما می توانیم بخشی از این زیبایی را در قالب تابلو، اثر هنری، فیلم و اجرای تئاتر برای مردم ملموس کنیم. در این زیبایی شناسی باید تفاوت ها را در نظر بگیریم، توجه داشته باشیم زبان جوان و کودک امروز با نسل های گذشته متفاوت است.

یکی دیگر از این راه ها، برپایی کلاس های آموزشی است. در این کلاس ها می توانیم افراد را به آیات قرآن و مفاهیم آن متقاعد کنیم و پیام های آن را منتقل کنیم.

یکی از روش های مؤثر این است که افرادی که با آیات قرآن انس دارند، با عمل و رفتارشان مبلغ قرآن شوند، این رسانه از همه رسانه ها بهتر و مهم تر و در انتقال پیام بی نظیر است. اگر ما بتوانیم افراد عامل به قرآن را در جامعه زیاد کنیم، موجب دلبستگی دیگر افراد جامعه به قرآن شده ایم و به موفقیت های بسیاری خواهیم رسید.

* شاید بتوانیم مسایل رفتاری و اخلاقی را با فعالیت های هنری و نمایشگاه قرآن حل کنیم، اما در سال های اخیر برخی از مسایل که برگرفته از قرآن است، مانند مساله ربا از سوی بزرگان دینی مطرح می شود و به توجه بانک ها به این مساله تذکر داده شده است. برای اینکه دستورات قرآنی در این بخش ها نیز پیاده شود یا برخی از امور بر طبق این دستورات اصلاح شود باید چه برنامه ریزی ها و پایه ریزی هایی داشته باشیم؟

حشمتی: بخشی از این مسایل به صورت آیین نامه و دستورالعمل در مجلس تصویب می شود و به صورت مقررات در دستور کار دولت یا قوه قضاییه قرار می گیرد. این مسایل پیش از ورود به مجلس برای تصویب باید با آیات قرآن و احکام اسلامی تطبیق داده شوند. در نظامی اسلامی ما همواره سعی بر انجام چنین تطبیقی شده است، اما به نظرم دستورات و برنامه های ما هنوز از آنچه در قرآن سفارش شده، فاصله دارد. شاید دستگاه های زیر ربط هنوز آمادگی کامل برای پیاده سازی آیات قرآن را نداشته باشند.

در همین مساله ربا، درست است که ما در قالب مضاربه رفتار می کنیم ولی به نام مضاربه اقدامی خلاف آنچه در قرآن سفارش شده، انجام می دهیم. رواج مسایل این چنینی در کشور نشان می دهد که باید برگردیم و در چارچوب و منطبق با قرآن عمل کنیم؛ نباید تنها به بخش هایی از قرآن توجه کنیم بلکه باید تماما سفارشات قرآن را بپذیریم.

* از سویی قرآن پیام آور اخلاق است و از سوی دیگر جامعه ایران از هر بعدی که بررسی می شود نتیجه کاهش یا فروپاشیدن اخلاق اجتماعی است و به گفته کارشناسان، اخلاق در ایران تنزل یافته است، در حالی که طی 35 سال گذشته همواره تأکید بر قرائت قرآن بوده، اگر امروز اخلاق فرو ریخته نتیجه چیست؟ مردم قرآن نمی خوانند یا اجرایی نمی کنند یا الگوهایی در اجتماع مثل برخی مسوولان هستند که با اجرا نکردن دقیق قرآن، آموزش منفی در جامعه ایجاد کرده اند؟

حشمتی: این مساله تنها یک عامل ندارد. بخشی از بی اخلاقی در جامعه به این دلیل است که کسی لذت فهم و عمل به قرآن را به مردم معرفی نکرده اند و آنان از این لذت بی بهره هستند.

عامل دوم اینکه کارگزاران که روحانیت جزو همین گروه هستند، بسیار تاکید ندارند که در چارچوب قرآن حرکت کنند و گاهی تنها تظاهر به این مساله می کنند. واقعیات قرآن نوع اخلاق، رفتار، نگاه ها، معاملات و تعاملات ما با یکدیگر است، اما گاهی در جامعه ما قبح یک گناه ریخته و برجسته می شود. به عنوان مثال امروز شراب خواری به عنوان یک کفر مسلم تلقی می شود، اما غیبت کردن و تهمت زدن در بین مردم حتی در رسانه های ما جاریست؛ ارزشگذاری بر روی این مسایل در حقیقت نشانه بیراهه رفتن جامعه است. برخی از این انحرافات ناشی از این است که مسوولان فرهنگی ما نتواستند به خوبی هدایت جامعه را برعهده بگیرند.

در قول و فعل کارگزاران دوگانگی وجود داشته است و مردم سخنان و سفارشات آنان را قبول نمی کنند. قرآن در این باره می فرماید: «حرف بزنید اما خلافش را عمل کنید، چرا که گناه بزرگی است.» خداوند در جای دیگری می فرماید: «چرا مردم را به نیکی دعوت می کنید در حالیکه خودتان عمل نمی کنید.» وضعیت فعلی جامعه ما بحرانی و نگران کننده است. نمی خواهیم کسی را مقصر جلوه دهیم ولی علت این است که ما حرمت بعضی از مسایل را بسیار مهم گرفته ایم ولی حرمت و ارزش برخی دیگر را نادیده می پنداریم. به نظر من حوزه های فرهنگی، صدا و سیما و رسانه ها نیز در این زمینه مسوول هستند، چرا که آنان به خاطر منافع شخصی خود، برخی مسایل را مهم و بزرگ و برخی دیگر را سطحی جلوه می دهند. این در حالیست که همه ما موظف هستیم مهم و غیر مهم خود را کنار بگذاریم و واقعیت را برای مردم بازگو کنیم و تشخیص حق و ناحق را برعهده خود مردم بگذاریم. رسانه ما حق ندارد چیزی را خلاف واقع و بزرگ نشان دهند. وقتی کسی جرمی مرتکب نشده است نمی توانیم در صدا و سیما و رسانه ها این شخص را به عنوان یک مجرم مطرح کنیم، چون وضعیت این فرد هنوز در دادگاه مشخص نشده است. رواج رفتارهایی منفعت طلبانه و خلاف وعده در دستگاه ها و نهادهای کشور موجب می شود تا مردم نیز به آرامی از این رفتارها تأسی بگیرند. به عنوان مثال وقتی در نشریات و رسانه ها دروغ به وفور وجود دارد، مردم نیز خود را مجاز به دروغ گفتن می دانند.

علاوه بر رسانه و کارگزاران قشر تأثیرگذار دیگر در اصلاح یا انحراف فرهنگ مردم، اقشار فرهنگی و در راس آنها روحانیت هستند. امام خمینی(ره) فرمودند که این دو قشر بسیار مهم هستند و مراقب این دو باشید. به عنوان مثال اگر در میان فرهنگیان ما ریا و تظاهر افزایش یابد این رذیلت اخلاقی به بدنه اجرایی کشور و سپس در میان مردم نیز رسوخ خواهد کرد. قشر روحانی نیز باید حقایق را دسته بندی کنند. نباید برخی حقایق را برجسته و برخی را نگوییم، در گفتار یک روحانی باید عدالت موج زند. یک روحانی نمی تواند از معاد هیچ نگوید، اما هر روز از شراب و حجاب در رسانه صحبت کند. باید به همه مسایل تفسیر به رأی حفظ شود و تمام رفتار و اعمال ناشایست بازگو شود.

* داعش و گروه های افراطی در جهان اسلام امروز به عنوان نمایندگان مسلمانان شناخته می شوند. چرا چنین انحرافی در برداشت از قرآن صورت می گیرد و بحث دیگر اینکه اگر داعش با برداشت های افراطی و غلط می تواند این همه پیرو و عضو جمع کند، چرا پیام واقعی قرآن چنین تاثیرگذاری ندارد؟ مشکل از پیام رسان است یا جامعه ای که پیام را دریافت می کند؟

حشمتی: از صدر اسلام تا به امروز و در ادیان مختلف آسمانی همواره این انحرافات وجود داشته است. برخی تحت عنوان دین و با پیام ها و گزاره های آن می آمدند و علیه دین اقدام می کردند.

منافع شخصی، حزبی، گروهی و استکبار اقتضا می کند شما با زبان قرآن از یکسری آیات تمسک بجویید و علیه رقیب خود اقدام کنید؛ اقدامی که تا دیروز طالبان و امروز داعش انجام می دهد. این گروه ها در واقع برداشت غلط و انحرافی خود را از آیات قرآن به کار بسته اند و مرتکب چنین حرکاتی شده اند.

پیام واقعی قرآن در جوامع اسلامی تأثیرات بسیاری داشته است به عنوان مثال در جنگ 8 ساله ایران، این پیام قرآن بود که جوانان ما را با عشق به میدان جنگ کشاند، این پیام قرآن بود که حادثه عاشورا را خلق کرد. جهل، تعصب و فقر از اصلی ترین عواملی است که موجب حرکت های ضد اسلامی گروه های ترویستی شده است. ما باید این گروه ها را به قرآن که محور وحدت همگان در جامعه اسلامی، دعوت و بر طبق قرآن با آنان صحبت کنیم. دین اسلام، دین مهربانی و بخشش است. دینی که با کمترین بهانه ای سعی بر مانع شدن از اجرای حد دارد، این در حالیست که گروه های تروریستی مثل داعش به راحتی گروهی از مسلمانان را تنها به بهانه فرقه و بدون اینکه جرم آنان در دادگاه مشخص شود به طرز فجیعی می کشند و موجب انزجار جهانیان از اسلام و دین می شوند. امروز علما، متدینین و دانشگاهی ها از رفتار این گروه های تروریستی ناراحت و صهیونیست ها احساس خرسندی دارند و تروریست ها را به تحریک علیه اسلام تشویق می کنند.

* همانطور که اشاره کردید علمای ما از برداشت اشتباه پیام قرآن توسط گروه های تروریستی و وقوع حوادث دهشتناک توسط این گروه ها در کشورهای اسلامی ناراحت و نگران هستند. اما شاهدیم ابراز ناراحتی برخی از علما تنها در حد پیام محکومیت بوده است. آیا این حرکت کافی است ؟

حشمتی: تا زمانی که در کشورهای جهان سوم فقر و جهل زیاد باشد، این آفت همواره سراغمان می آید. علمای ما باید فراتر از اینکه یک عده را محکوم کنند، حرکت کنند. همه غصه ما این است که جوامع ما دچار تعصب، جهل و فقر است و تا زمانی که اینطور باشد هر کسی می تواند این جوامع را به راحتی فریب و تغییر دهد. امروز علیه یک کشور و منطقه ای اینگونه شده است و فردا مسایل دیگری بهانه قرار می گیرد. در این میان روشنگری باید کار اساسی علمای ما باشد.

سیدجمال اسد آبادی به منظور اتحاد مسلمانان سفرهای بسیاری کرد. بزرگانی نظیر شهید مطهری و دکتر شریعتی برای روشنگری جهان اسلام خون دل های بسیاری خورده اند. جهان اسلام تشنه مصلحانی چون امام خمینی(ره)، شریعتی، چمران و امام موسی صدر است. این بزرگان وقتی دیدند جهان اسلام در خطر افتاده است، حرکت کردند و در این مسیر سختی های بسیاری را تحمل کردند. ما امروز انتظار داریم در جوامع اسلامی امام موسی صدرها حرکت کنند، صحبت کنند و هشدار دهند تا بلکه از خطرات پیش روی گروه ها تروریستی نجات پیدا کنیم.


انتهای پیام

دیدگاه شما