جوست هیلترمن در نیویورک تایمز نوشت: حمله برق آسای جهادیون به مناطق شمال غربی عراق، به آرامش شکننده و ناپایداری که پس از حملات آمریکا در سالهای 2007 تا 2008 برقرار شد، پایان داده است. تحرکات اخیر جهادیون، تردیدهای عمده ای را پیش روی ظرفیت ارتش عراق برای کنترل کشور قرار داده و حتی می تواند دولت نخست وزیر نوری مالکی را که کارنامه 8 ساله اش مملو از سوء مدیریت و قطب بندی فرقه ای است، برکنار کند.
به گزارش جماران، به نقل از شفقنا، برای کردهای عراق، تهاجم داعش و دیگر گروه های شورشی فرصتی مغتنم را به وجود آورده است: فرصتی برای گسترش نفوذ آنها فراتر از کردستان عراق و تملک بر بخش های دیگری از شمال کشور که از مدتها پیش داعیه اش را داشته اند.
در کانون این "مناطق مورد مناقشه" شهر استراتژیک کرکوک قرار دارد؛ شهری که پیشمرگ های منظم و باانگیزه، در اواسط ژوئن و به دنبال خروج سربازان عراقی از بیم پیشروی جهادیون، تصرف کرده اند؛ شهری ساده و محقر، با جمعیتی کمتر از یک میلیون نفر. بقایای ویرانه های یک دژ نظامی باستانی، بر فراز تپه ای مشرف به نهر خشک و بی آب "خاصه" (به زبان کردی: رووباری خاسه) یکی از معدود اماکنی است که نشان از گذشته پرافتخار شهر دارد. با این حال، کرکوک یکی از نفت خیزترین شهرهای عراق به شمار می رود و مجاورت آن با مرز کردستان عراق، باعث شده تا کردها کرکوک را از قدیم الایام، جایزه و غنیمت بزرگ خود در مسیر طولانی استقلال بدانند. زمانی که جنگجویان پیشمرگ چند هفته پیش به راحتی کنترل این شهر را به دست گرفتند، سرتاسر اقلیم کردستان عراق غرق در شور و شعف شد.
اما در حالی که کردها معتقدند ثروت نفتی کرکوک بنیادهای استقلال اقتصادی پایدار را در اختیار آنها قرار می دهد، ناهمگنی قومی این شهر پرسش های جدی ای را پیش روی ادعای کردها قرار می دهد. نه تنها جمعیت کرکوک به لحاظ قومی جمعیتی عمیقا متکثر است، بلکه ذخایر نفتی سرشار آن نیز مانعی عمده مقابل هر گونه اقدام برای بر هم زدن معادله درآمدهای نفتی عراق است. مساله کرکوک، برای تمام آنها که مدافع ایده ی تقسیم عراق به سه حوزه قومی-فرقه ای مجزا هستند، یک نمونه و گواه بارز است که نشان می دهد عملی شدن این ایده تا چه حد چالش برانگیز است.
از دست دادن کرکوک و ذخایر نفتی آن می تواند تجزیه عراق را تسریع ببخشد، اما با این که دولت کنونی بغداد در موضعی نیست که در مقابل کردها مقاومت کند، اما دولت تقویت شده آتی، شاید حتی بر آن شود که شهر را با توسل به زور پس بگیرد. حتی برای خود کردها نیز، این دستاورد ارضی ناگهانی ممکن است آن نوشدارویی که تصور می کنند، نباشد. صنعت نفت کردستان عراق هنوز راه زیادی برای توسعه پیش رو دارد و اگر منطقه کردستان دسترسی به سهمیه بودجه سالانه دولت بغداد را بدون هیچ جایگزینی از دست بدهد، این موضوع احتمالا برای کردها یک بحران اقتصادی پیش خواهد آورد. به علاوه، همان شورش جهادیونی که مسیر دسترسی به این دستاورد ارضی را برای کردها هموار کرده، می تواند برای خود کردها یک تهدید بالقوه به شمار آید. بنابراین، تصرف کرکوک به دست کردها این پرسش مهم را ایجاد می کند: ثبات عراق، تا چه حد برای امنیت و اهداف دراز مدت کردها اهمیت دارد؟
من نخستین بار، حدود 23 سال پیش به کرکوک سفر کردم. اگرچه وقتی از پایتخت به سمت کرکوک حرکت می کردید، در مناطق حومه شهر احساس می کردید که کاملا در یک دنیای عربی حضور یافته اید، اما خود شهر، بافتی متنوع و متکثر از گروه های قومی، مذهبی مختلف را در خود جای داده بود، که هیچ کدام گروه مسلط و غالب نبودند. اعراب، کردها و ترکمان های سنی و شیعی با یکدیگر ترکیب شده بودند و البته گروه کم جمعیتی تری از مسیحیان کلدانی-آشوری نیز در شهر دیده می شد که ادعا می کردند نخستین ساکنان منطقه از زمان باستان بوده اند؛ منطقه ای که در زمان باستان با نام "عرفه" شناخته می شده است. در واقع، به رغم حضور پر رنگ کردها در کرکوک امروز، بسیاری از کردها دیرتر از دیگر گروههای قومی پا به این شهر گذاشته اند. حضور اغلب کردها در کرکوک به سالهای آغازین شکل گیری صنعت نفت عراق در دهه 1930 باز می گردد.
کردهای ناسیونالیست، از دیرباز بر آن بوده اند تا کرکوک را به منطقه کردستان الحاق کنند. اما در سال 1991، پس از پایان جنگ نخست خلیج، نیروهای رژیم صدام حسین کنترل شمال عراق را دوباره به دست گرفتند و با سبعیت هرچه تمامتر، قیام کردها را در هم شکستند. من، یکی از نخستین غربی هایی بودم که بعد از این حوادث تراژیک، در قالب ماموریتی برای گروه "پزشکان مدافع حقوق بشر" به کرکوک سفر کردم. آثار منازعه اخیر (سرکوب قیام کردها) در همه جای شهر نمایان بود: بولدوزرها در حال مسطح کردن یک محله کردنشین بودند؛ شمار زیادی از اجساد و تراکتورهای واژگون شده، کنار جاده ای که به اربیل می رفت، افتاده بودند؛ بیمارستان سلیمانیه پر بود از معلول هایی که قربانی مین های زمینی شده بودند.
هر کسی که این مناظر فجیع را به مشاهده می نشست، بی تردید با کردها ابراز همدردی می کرد. کردها، در 7 دهه ای که ملیت عراقی پیدا کرده بودند، هرگز کنترل سرنوشت خود را به دست نگرفته بودند. در عوض، روستاهای آنها ویران شده بود و خود، در معرض نسل کشی و حملات شیمیایی قرار گرفته بودند.
متعاقب جنگ نخست خلیج [فارس]، زمانی که آمریکا یک منطقه پرواز ممنوع را بر فراز کردستان عراق ایجاد کرد و بغداد نیروهای خود را از این منطقه بیرون کشید، منطقه خودمختار کردستان از یک استقلال غیر رسمی برخوردار شد. پس از تهاجم آمریکا به عراق در سال 2003، کردستان رسما به یکی از مناطق فدرال عراق تبدیل شد. اما کرکوک هنوز بخشی از کردستان به شمار نمی آمد. قرار شد وضعیت کرکوک تا پیش از پایان سال 2007 از طریق یک همه پرسی عمومی روشن شود. اما ناتوانی دولت فدرال بغداد و دولت منطقه ای کردستان برای حل اختلافات خود، باعث شد تا این همه پرسی هرگز به اجرا گذاشته نشود.