گفتگوی سازنده و معنادار به تعاملی احترامآمیز و ارتباطی جستجوگر و دوسویه نیاز دارد. درگفتگو هدف تحقیر و تهدید و تمکین نیست. «گفتگو» بهکارگیری عقل و تدبیر است برای درک معنا و کشف حقایق و فهم دیگری از طریق زبان و منطق و همدلی. «گفتگو» سیروسلوکی است برای کشف خود ودیگری، سفری است درخود و با دیگری. همسفران در این وادی جستجو، مشتاقانه به سخنان هم گوش فرا میدهند، گوش دادنی معنا کاو و ژرفنگر. در تعامل آنها شنیدن، فاصله میان دوگفتن یا یک نفس تازه کردن برای پاسخگویی کوبنده یا وراجی ملالآور نیست.
در «گفتگو» یافتن اشترکات و همفکریها همانقدر ارزشمند است که توجه به اختلافات و تفاوت دیدگاهها. درجهان متکثر کنونی هویتهای متنوع فرهنگی است که به فرهنگهای دیگر نقش و رنگ میدهد و با نفی این تنوع، اصل فرهنگ نابود میشود. روابط متقابل فرهنگی ضامن بقا و دوام و شکوفایی هر فرهنگ و عامل گسترش صلح و دوستی است.
هنر اهالی گفتگو، نحوه پرداختن به اختلافات و تفاوتهاست. آنها نه اختلافات را نفی میکنند و نه آن را پایه جنگ و خشونت قرار میدهند. در وضعیتهای اختلاف برانگیز است که جوهره انسانی هرکس ظهور مییابد. به میزانی که در شرایط اختلاف برانگیز، خرد و گذشت و تحمل به کار گرفته شود، فرایندهای تعامل سازنده و گفتگوی متمدنانه جاری میشود. زندگی انسانی با تعارض و تزاحم و اختلاف سرشته شده است، هیچکس به تنهایی در جهان نمیتواند حیاتی سالم و موفق داشته باشد، خوشبختی هرکس در گرو خوشبختی دیگری است. این حوزههای اختلافانگیز طیف گستردهای از مسائل اقتصادی و سیاسی و اجتماعی و فرهنگی را در بر میگیرد. میتوان هریک از این اختلافات را در زندگی فردی یا جمعی، ملی یا جهانی عمده کرد و بر طبل خشونت و نفرت کوبید و آتش و آشوب به پا کرد.
اگر این مسیر در پیش گرفته شود، همان جنگ تمدنها در روابط بین ملتها پدیدار میشود. اما ضرورت حیاتی و نیاز اخلاقی بشر امروز گفتگوی تمدنهاست تا بتوان جامعهای آزاد و عدالت بنیاد بنا کرد. کسانی که خود را برتر از دیگران میبینند و با اتکای به قدرت مادی خود برای خویش حقانیت قائلند و میکوشند ارزشها و روشهای خود را به زور به دیگران تحمیل کنند، تنها خشونت و نفرت را گسترش میدهند و بنیاد تمدنی خود را سست میکنند. اعتماد متقابل و پایبند به رأی مردم و التزام به اخلاق و خرد و تعهد به دوستی و صلح است که زمینه گفتگو و زندگی شرافتمندانه انسان را فراهم میآورد.
امروز با رشد افراطیگری و افول فرهنگ گفتگو ستیزهای فرقهای سراسر منطقه ما را فراگرفته است. این وضع ریشه در تحجر و خشک اندیشی و خامی و خشونت دارد. حمله به مساجد و منازل و کاروانهای زیارتی و مراسم تشییع جنازه، تبدیل به نمایشی تکراری و شنیع شده است. با این اقدامات ضد اسلامی چهره مسلمانان در جهان به خون و خشونت آلوده شده است. این خشونتها ابزاری در دست قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای برای رسیدن به اهداف سیاسی و استراتژیک خود است.
دراین منطقه به نام فرق اسلامی و به کام قدرتهای سلطهطلب و به دست جوانان مغز شویی شده و دست از جان شسته، زنان و کودکان بسیاری نوبت عزای خویش را انتظار میکشند. جهان اسلام در برابر چشم جهانیان و برخلاف دین صلح ودوستی هر روز بخشی از وجود خود را به آتش میکشد، گویی برای یک انتحار بزرگ آماده میشود. علماء و روشنفکران جهان اسلام نقش و رسالتی بزرگ برعهده دارندتا مانع این خودکشی فجیع شوند.
از سال۲۰۰۱ که پیشنهاد گفتگوی تمدنها در مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسید، اطراف ایران را آتش جنگ فراگرفته است. جنگی که شرارههای آن اکنون در سوریه و شمال آفریقا زبانه میکشد. مردم ایران با شرکت گسترده در انتخابات ریاست جمهوری به ضرورت عقلانیت و اعتدال در روابط داخلی وخارجی رأی دادند. این انتخابات اثبات کرد که ایران کشوری باثبات و برخوردار از صلح و امنیت است. تحولات سیاسی در ایران و اقبال به دولت تدبیر و امید افقی روشن را نوید میدهد. تعامل و عقلانیت بر تقابل و خاماندیشی برتری مییابد. احیای گفتمان اعتدال و گفتگو میتواند انسجام داخلی را تقویت کند و روابط خارجی را بهبود بخشد و خشونتهای فرقهای و جهانی را کنترل کند و زندگی مردم را شاد و آباد سازد.
فقط با رویکرد گفتگویی است که میتوان بیعدالتی و جباریت موجود در روابط بینالملل را مهار کرد و صلح و دوستی را در سطح ملی و منطقهای و جهانی گسترش داد.
روزنامه اطلاعات