مردم برزیل به مداراگری و همزیستی شهرت دارند. "ما همه برادر هستیم". این جمله را سالس کودیرو یعنی راننده تاکسی ای می گوید که ما را از ایستگاه راه آهن به مرکز شهر می برد. سالس از چهل سال پیش در منطقه خوندیال زندگی می کند و او نیز به مانند بسیاری دیگر از ساکنان این جا از شمال شرق فقیر برزیل به این منطقه از نظر اقتصادی شکوفای واقع در حومه شهر سائوپولو مهاجرت کرده است. او می گوید:" در این جا پیروان مذاهب مختلف اعم از کاتولیک، انجیلی، مسلمان و یا بودایی در کنار هم زندگی صلح آمیزی دارند و هیچ مشکلی ندارند". البته سالس اطلاعات چندانی در مورد اسلام ندارد اما آدرس مسجد را به خوبی می داند زیرا بسیاری از مسافران او کسانی هستند که به این مسجد می روند.
به گزارش جماران، این مسجد با آن مناره و گنبد بزرگ که از دور دیده می شود، در چهارراه پر رفت و آمدی قرار دارد و در سال 1991 تاسیس شده است. درست روبروی این مسجد یک کلیسای انجیلی و در جنب آن یک نمایشگاه و فروشگاه خودروهای فولکس واگن دیده می شود. آیین نماز جمعه در حال آغاز شدن است و موذن رو به سوی محراب دارد و از مسلمانان برای ادای نماز دعوت می کند و صدای او از طریق یک بلندگو در خارج از مسجد نیز شنیده می شود. بیش از سی مرد در صحن مسجد و تعدادی زن در طبقه بالا نشسته اند و تا پایان نماز شمار این عده به پنجاه نفر می رسد. این مسجد گنجایش سیصد نمازگزار را دارد و بسیاری از آنها هنگام ظهر برای نماز به این جا می آیند و سپس به سر کارهای خود بازمی گردند.
نخستین مسلمانانی که به خاک برزیل پا گذاشتند در واقع همان بناهایی بودند که در آغاز قرن 16 میلادی از کشور پرتقال بیرون رانده شده بودند. دومین گروه نیز در همان قرن شانزده به برزیل آمدند و این زمانی بود که هنوز خرید و فروش برده رواج داشت و این عده غالبا در سواحل سالوادور و یا ریودوژانیرو زندگی می کردند.
با این حال تا سال 1865 کسی از حضور مسلمانان در برزیل خبر نداشت و در آن سال کشتی جنگی یک ناخدای عثمانی به نام "عبدالرحمن افندی" به دلیل مسیریابی اشتباه در ریو پهلو گرفت و آن ناخدا از دیدن این تعداد مسلمان در برزیل شگفت زده شد. البته مسلمانان برزیل نیز متقابلا از دین آن ناخدا شگفت زده شدند زیرا تا به آن روز نمی دانستند که مسلمان سفید پوست هم وجود دارد. از آن جایی که این افراد غالبا برده بودند و مذهب خود را پنهان می کردند از نظر ظاهری و شکل زندگی با دیگر اقلیت ها چندان تمایزی نداشتند. ناخدا عبدالرحمن نیز در سفر نامه خود اشاراتی به این وضعیت عجیب و غریب دارد و می نویسد:" زنان مسلمان در این جا مانند زنان مسیحی از خانه ها بیرون می آیند و مسلمانان استعمال دخانیات را حرام اما مصرف الکل را مجاز می دانند". ناخدا عبدالرحمن سه سال در ریو و دو سال در شهرهای سالوادور و پرنامبوکو زندگی کرده اما دستاورد او از این دوره چندان خوشحال کننده نبود. او می نویسد:" از وضعیت غم انگیز مسلمانان در این جا بسیار ناراحت هستم. اما به دلیل اشتیاق دیدار دوستان چاره ای جز این که به عثمانی بازگردم ندارم".
اما از آن زمان تا به امروز تغییرات زیادی روی داده است. اگر ناخدا عبدالرحمن امروز زنده بود بی تردید هیچ شکایت و غمی از وضعیت زندگی مسلمانان برزیلی نداشت. در خلال جنگ اول جهانی شمار بسیار زیادی از مسلمانان به برزیل مهاجرت کردند و جالب آن که تعداد زیادی از آنان از امپراطوری عثمانی و به ویژه از لبنان و سوریه به این کشور آمدند.
و این آغاز تاریخ زندگی مسلمانان در خوندای است. امام "احمد امین العورا" امام جماعت مسجد مسلمانان پس از پایان نماز جمعه به ما می گوید:" خانواده های مسلمان این منطقه نود سال پیش از لبنان و فلسطین به این جا آمدند. نسل های بعدی آنان هسته اصلی جامعه مسلمانان برزیل را تشکیل می دهند و البته نود درصد از آنها تابعیت برزیلی گرفته اند و تنها حدود پنجاه درصد از این افراد با زبان عربی آشنایی دارند". العورا نیز در سال 1970 از لبنان به سائوپولو آمد. او برای پیدا کردن برادری به این جا آمد که سال ها پیش از آن برای یافتن خوشبختی به برزیل مهاجرت کرده بود و به هر صورت العورا نیز در همین کشور ماندگار شد و از سال 1981 در خوندای فعال است . در آن سال ها نماز جماعت در یک آپارتمان برگزار می شد و حال هر جمعه برای امامت نماز جمعه از سائوپولو به این جا می آید و بقیه هفته را در همان سائوپولو زندگی و کار می کند. البته العورا از تحصیلات کلاسیک مذهبی و اسلام شناسی برخوردار نیست اما وعظ های خود را به زبان عربی آغاز و به زبان پرتغالی ادامه می دهد.
بی تردید اسلام یکی از قدرتمندترین و شکوفاترین جوامع مذهبی را در برزیل تشکیل داده است حتی اگر اختلاف نظرها در مورد شمار دقیق مسلمانان این کشور زیاد باشد. بر اساس نتایج سرشماری رسمی سال 1991 تعداد مسلمانان برزیل 450/22 نفر بود که این تعداد در سال 2000 به 239/27 نفر رسید و در سال 2010 به 167/36 نفر افزایش یافته است. بر اساس این آمار می توان گفت که مسلمانان برزیل سهمی کمتر از 02/0 درصد از جمعیت این کشور را به خود اختصاص داده اند. اما نهادهای اسلامی و از جمله مهم ترین آن یعنی اتحادیه مسلمانان برزیل جمعیت مردم مسلمان این کشور را 5/1 میلیون نفر اعلام کرده است . اگرچه که معلوم نیست این نهاد چگونه به این رقم رسیده است اما اگر این رقم صحیح باشد به این معنی است که مسلمانان برزیل در حدود یک درصد جمعیت این کشور را تشکیل می دهند که به هر صورت با آمار رسمی تفاوتی فاحش دارد.
از سوی دیگر مسلمانان اقلیتی کوچک آن هم در کشوری هستند که به خاطر کارناوال ها و نوع پوشش و امثالهم شهرت دارد و همین مساله این پرسش را به وجود می آورد که این اقلیت چگونه خود را با این محیط وفق می دهد. آن امام جماعت با ناراحتی می گوید:" بسیار کار دشواری است. تصور کنید که مسلمانان برزیل باید درست در خلاف جهتی شنا کنند که سایر مردم این کشور شنا می کنند. اسلام در این محیط مانند نهال کوچک و پاکی است که باید به دقت از آن مراقبت شود تا نشکند و بتواند به رشد خود ادامه دهد".
با افزایش جمعیت مسلمانان بر شمار مساجد و نهادهای اسلامی در برزیل نیز افزوده شده است. اولین مسجد در برزیل در سال 1952 و در شهر سائوپائولو تاسیس شد و بر پایه آمار اتحادیه مسلمانان امروزه شمار مساجد برزیل به 115 رسیده و این در حالی است که تا سال 2005 تنها هفتاد مسجد در برزیل وجود داشت.
بر پایه یکی از مطالعات و تحقیقاتی که اتحادیه مسلمانان برزیل با همکاری دانشگاه های ریو و سائوپائولو انجام داده است نوعی "اسلام برزیلی" در حال شکوفایی در این کشور است. بر این اساس با وجود آن که در سال 2003 پنجاه درصد مسلمانان شهرهای ریو و سائوپائولو مهاجرانی بودند که از خاورمیانه به این کشور آمده بودند، در سال 2014 تنها پانزده درصد مسلمانان این دو شهر را مهاجران تشکیل می دهند. در شهرهای سالوادور و سائوبرناردو دو کامپو نیز ارقام و آمار مشابهی در این مورد وجود دارد. از همین رو تعداد و نفوذ امامان جماعتی که با زبان پرتقالی صحبت می کنند روز به روز در حال افزایش است. بر پایه آمار ارائه شده از سوی اتحادیه مسلمانان در سال 2004 تنها پنج امام جماعت در برزیل به زبان پرتقالی تکلم می کردند که این تعداد در سال 2014 به پانزده نفر رسیده که نیمی از آنان زاده برزیل هستند.
تحقیقات و گزارش های اتحادیه مسلمانان برزیل خبر از تحولاتی تازه نیز می دهد. هشت سال پیش محله ای به نام براس در سائوپائولو ساخته شد که هدف از ساخت آن سازماندهی بهتر مسلمانان برزیلی و کمتر شدن فاصله های آنان با جامعه برزیل است.
منبع: شفقنا