مارتین کالوف در گاردین نوشت: تضامن عبدالمحسن، 39 ساله، همراه پسر خاله و خاله خود، کنار یک دیوار سیمانی روبروی من نشسته است. او یک روسری زرد به سر دارد، پسرخاله اش یک دشداشه سفید پوشیده و صورت محزون و غم زده خاله 75 ساله اش نیز در قاب یک چادر مشکی جا گرفته است.
دو دختر نوجوان این زن، انیس 14 ساله و اصیل 10 ساله، روی زمین نشسته اند و نیمی از حواسشان به تلویزیون است. در نیمی از تصویر دو قسمت شده تلویزیون، کارتونی از تام و جری پخش می شود و در نیمه دیگر، مستندی از حیات وحش.
بچه ها نمی دانند کدام تصویر را نگاه کنند؛ در واقع ما هم نمی دانیم چشم به کدام تصویر بدوزیم. همین وضعیت، لحظه ای مناسب را ایجاد کرد تا من صحبتم با این خانواده را راجع به زندگی در عراق، شروع کنم.
از نگاه این خانواده و بسیاری دیگر از مردم، 11 سال گذشته، یعنی سالهای پس از تهاجم نیروهای بین المللی به رهبری آمریکا، مجموعه ای از قوانین زندگی در جنگل را برای عراقی ها به ارمغان آورده است.
عراق به عنوان کشوری که طی 30 سال گذشته 3 جنگ را تجربه کرده، یک دهه تحریم های بین المللی را از سر گذرانده و امروز به دوره جدیدی از بحران تمام نشدنی و بی پایان قدم گذاشته است، گویی درس جدیدی را برای مردم خود تدارک دیده است:
"ما هیچ گاه روی اطمینان خاطر و ثبات را نخواهیم دید."
این جمله ای است که تضامن می گوید. نام این زن، معنای "همبستگی" می دهد. او ادامه می دهد: "زندگی برای ما دائما در حال تغییر است، ما دائما همه چیز را پشت سر می گذاریم."
خانه ای که اعضای این خانواده 8 نفره را در خود جا داده، خانه ای ساده، کم عرض، و دو طبقه در محله بلدیه در حومه شرقی بغداد است. آنها از 8 سال پیش این خانه را اجاره کرده اند.
تضامن که به عنوان مشاور در وزارت فرهنگ عراق مشغول به کار است، می گوید: " تنها دلیل این که کار می کنیم، این است که ثابت کنیم هنوز زنده ایم."
طبق معیارهای عراقی، این خانواده را باید جزو طبقه متوسط جامعه دانست. آنها هنوز ارتباطات محکمی با حیات قدیمی و ریشه دار بغداد دارند و از بیش از یک دهه تجربه خدمت و اشتغال در بخش خدمات اجتماعی عراق برخوردارند.
به نظر تضامن، شوهر و فرزندانش، اوضاع بهتر می شد اگر آنها می توانستند به زندگی قدیم خود در محله غزالیه در حومه غربی بغداد بازگردند. در سال 2006، این محله برای خانواده های شیعه بسیار خطرناک و مرگبار شده بود. آن موقع، این محله یکی از کانون های درگیری بین شبه نظامیان شیعه و سنی به شمار می رفت. حالا، همزمان با حرکت عراق به سمت بحران و ناآرامی افزون تر، این محله دوباره به یکی از مراکز خطر تبدیل شده و این موضوع، بازگشت خانواده تضامن را دست کم در آینده نزدیک، نامحتمل ساخته است.
صدای غرش خودروهای 2 دیفرانسیل دار شبه نظامیان در محله پیچیده است. اینجا هم مثل هر جای دیگر در عراق، ژنراتورها روز و شب کار می کنند تا برق خانه ها را تامین کنند. بلدیه زمانی یکی از محلات خوب و مناسب بغداد بود؛ جایی که فرقه و کیش همسایه ها، کمترین اهمیتی در روابط اجتماعی آنها نداشت. حالا به نظر می رسد بلدیه هم درگیر تمام آن معضلاتی شده که در بغداد دیده می شود.
شوهر تضامن، عمار نام دارد. عمار 43 ساله، در زمان ملاقات من با خانواده، سر کار است و در خانه حضور ندارد. او پس از چند سال بیکاری در سالهای متعاقب سرنگونی صدام حسین، بالاخره یک کار تمام وقت در وزارت علوم و فناوری پیدا کرده است. اما تمام آن رویاهایی که این زن و شهر در زمان حکومت صدام در سر داشتند؛ رویاهایی مثل خرید زمین و ساخت خانه ای برای آن که سقفی بالای سر داشته باشند، هنوز به قوت خود باقی است.
تضامن می گوید: "از زمانی که ازدواج کرده ایم، 4 بار نقل مکان و اثاث کشی داشته ایم. این جابجایی ها، زندگی اجتماعی من را متزلزل کرده است."
او احساس می کند منزوی شده است، زیرا حیات اجتماعی را وابسته به محله سکونت خود می داند. زندگی مردم در جوامع عربی اغلب مبتنی بر روابط قبیله ای و قومی است. وقتی این روابط قومی- قبیله ای گسسته می شود، شکل گیری یک رابطه جدید اجتماعی، کار بسیار دشواری خواهد بود.
تضامن می گوید: "حالا دوباره مشکلات جدیدی به وجود آمده و من باید به فکر تغییر و تحول دوباره باشم."
از او می پرسم آیا به فکر این است که از این خانه و محله هم نقل مکان کند؟
سرش را به نشانه تصدیق تکان می دهد و می گوید: "مقداری پول پس انداز کرده ام. فکر می کنم بهترین کار، مهاجرت است."
تضامن البته نمی داند چطور و به کجا باید مهاجرت کند.
ناآرامی و عدم قطعیت و بی ثباتی، تم اصلی گفت و گوی تضامن با من است. برکناری نظم قدیمی در زمان حکومت صدام و روی کار آمدن سیستمی که به آزادی های فردی بهای بیشتری داده است، به نظر می رسد کالبد جامعه عراق را عوض کرده است؛ به ویژه برای خانواده ای که مدت ها به توزیع ثروت بین همگان و حس قدرتمند برخورداری از یک جامعه همگون معتقد بوده است.
اعضای این خانواده به من می گویند جامعه عراق، به نحوی منقبض و کوچک شده است. حس هویتی مردم، تحلیل رفته است. قابلیت مدارا و پذیرش دیگران، و شیوه زندگی آنها، تحلیل رفته است. دیگر از آن گرمای سابق بین روابط اجتماعی خبری نیست. گویی همه، به یکدیگر مظنون و بدبین هستند.
مثل تمام خانواده های بی خانمان دیگر، تضامن نیز لحظه ای را که زندگی آنها برای همیشه عوض شد، به یاد می آورد: "سال 2006 بود. ما مجبور شدیم خانه مان را ترک کنیم. شبه نظامیان پشت در خانه ما، پاکتی گذاشته بودند که داخلش یک گلوله بود. مدتی بعد، همسایه ما کشته شد. وقتی پلیس نتواند از شما محافظت کند، وقتی همسایه های شما نتوانند از شما محافظت کنند، چه کار باید کرد؟ چه سنی باشید چه شیعه، به مسجد بروید یا حسینیه، شما دیگر ایمن نیستید."
حالا، در اواسط تابستان سال 2014، ساکنان بغداد می توانند در تمام نقاط شهر تردد کنند. بغداد، دیگر یک اردوگاه نظامی نیست و به محلات "قابل تردد" و "غیرقابل تردد" تقسیم نشده است. اما مرگ، هنوز می تواند هر لحظه و هر کجا سر برسد. انفجار در بغداد، گویی قرار نیست متوقف شود. فقط طی سه ماه گذشته در اطراف محله بلدیه، 9 انفجار رخ داده است. اغلب آنها، خودروهای بمب گذاری شده ای بوده اند که مقامات امنیتی یا مساجد شیعیان را هدف قرار داده اند. تضامن هم مثل خیلی دیگر از شهروندان بغداد، دیگر آن حساسیت سابق خود نسبت به این خشونت ها را از دست داده است: "وقتی دخترها به مدرسه می روند، دیگر به این فکر نمی کنم که الان ممکن است بمبی سر راهشان منفجر شود. کاری از دستم ساخته نیست."
منبع: شفقنا