جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

اکبر اعلمی: اگر روحانی چاره ای نیاندیشد صدای افراطیون اقلیت رساتر از دولت خواهد شد

کد خبر: ۴۸۰۶۴
اکبر اعلمی: اگر روحانی چاره ای نیاندیشد صدای افراطیون اقلیت رساتر از دولت خواهد شد

"اکبر اعلمی"نماینده اصلاح طلب مجلس ششم و حقوقدان که اصولا مشی منتقدانه ومعترضانه به سیاست های دولت های مختلف دارد و مستقل از قدرت به نقد شیوه های خوب و بد در پیش گرفته شده از سوی دولت ها می پردازد،از جمله کسانی است که در روزهای شکل گیری دوباره واژه اعتدال به واکاوی این مفهوم پرداخت.این نماینده اسبق مجلس با به چالش کشیدن مفهوم اعتدال تاکید می کند، محقق شدن این مفهوم با دشواری های زیادی روبه رو است.اما چنانچه رئیس جمهور از تمام قدرت اجرایی خود طبق اصول مربوطه قانون اساسی استفاده کند،می تواند صدای خود را بالاتر از افراطی ها به گوش دنیا برساند.

تعریف مفهوم "اعتدال" که این بار به نوعی دیگر وارد ادبیات سیاسی کشور شده از نظرشما چیست؟

ازنظرلغوی اعتدال مترادف با میانه روی درهرچیز وپرهیز ازهرگونه افراط و تفریط است. براین اساس اعتدال گرایی رویکرد، مشی وگفتمانی میانه روانه درمقابل افراطی گری است.با این تعریف خودداری ازهرگونه افراط وتفریط درسیاست داخلی وبه ویژه سیاست خارجی نه تنها ممدوح وپسندیده است بلکه اجتناب ناپذیر و شرط عقل است.تجربه سه دهه گذشته درکشورنشان داده با حاکمیت گفتمان افراط و رویکرد تهاجمی و تاثیر آن خصوصا بر رفتار و وراهبرد سیاست خارجی ایران،طرف مقابل را هم به واکنش متقابل وادارمی کند وفرجام آن جز انزوای هرچه بیشتربرای ایران و گرفتار شدن در وضع موجود حاصل دیگری نداشته است.البته ناگفته پیداست که تفریط و نرمش بیش ازحد و قرارگرفتن در موضع دفاعی مستمر در سیاست خارجی نیز، زیان باراست و پیامدهای خاص خود را دارد و به هیچ وجه با منافع ملی سازگار نیست.تاکید برنفی هرگونه سلطه جویی و سلطه پذیری و روابط صلح آمیزمتقابل با دولت های غیرمحارب درسیاست خارجی جمهوری اسلامی در اصل 152 قانون اساسی اشاره به همین واقعیت دارد و لزوم استفاده از حد میانه و گفتمان اعتدالی را مشخص کرده است.

این مفهوم را چه میزان می توان با مفهوم"عدالت محوری" محمود احمدی نژاد درسال های اخیرنسبت داد؟آیا ازآن جنس است ومی تواند به سرنوشت همان مفهوم تبدیل شود یا شرایط محقق شدن در جامعه را دارد؟

اعتدال و اعتدالگرائی بیش از هرچیزی با اصلاحات و اصلاح طلبی و عدالت و عدالتخواهی همپوشانی دارد.بنابراین رابطه معناداری میان اعتدالگرایی و عدالت محوری دولت احمدی نژاد وجود ندارد.به ویژه اگرعدالت محوری دولت نهم را با خصلت پرخاشگری و افراطی گری آن ملاحظه کنیم.مشکل دولت دکتر روحانی هم مشکل دولت اصلاحات و دولت اصولگراست که هیچ یک برنامه و مانیفست مشخص و تدوین شده ای نداشته و ندارند و ازعقبه محکمی مانند یک حزب قدرتمند برخوردار نیستند.

جایگاه اعتدال را در تاریخ سیاسی ایران چگونه ارزیابی می کنید. به لحاظ تاریخی مفاهیمی از این دست چه میزان در ایران باب شده و ثمره آنها چه بوده است؟

تاریخ ایران همیشه با فراز و فرود همراه و مملو از افراط و تفریط و درمقاطعی هم با اعتدال و میانه روی همراه بوده است.اعتدالیون،در سده اخیریکی از دو جناح مهم سیاسی دوره مشروطه بودند که درمقابل جناح دموکراتها صف آرایی کرده بودند و برخلاف عامیونی مثل شیخ محمد خیابانی که افکار وعقایدشان برگرفته ازافکار وعقاید سوسیال دموکرات قفقاز بود،محافظه کار تلقی می شدند و همواره بر ضرورت تغییرات آهسته و گام به گام تاکید کرده وبا هرگونه اقدامات تند و رادیکال به شدت مخالف بودند.دراوایل انقلاب و تشکیل نخستین دولت انقلابی، شادروان مهندس مهدی بازرگان و دولت آن مرحوم هم از مدافعان سرسخت گفتمان و راهبرد مبتنی بر اعتدال و پرهیزازهر گونه افراطی گری و سیاست گام به گام بود و متاسفانه از سوی انقلابیون دوآتشه به لیبرال بودن و محافظه کاری و ناهمخوانی با انقلاب متهم می شدند و درهمان بدو کارهم ناچاربه استعفا و کناره گیری شدند. درسال 1376جریان اصلاح طلبی درعرصه سیاسی ظاهرشد و با برافراشتن پرچم اصلاح طلبی بر لزوم پیروی ازهمان سیاست و گفتمانی پافشاری کردند که مهندس بازرگان درماه های نخست انقلاب آن را خط مشی دولت خودش قرارداده بود.درپی شکل گیری این جریان و تشکیل جبهه دوم خرداد وحزب مشارکت،بخشی از جناح موسوم به راست هم به توصیه آقای اکبرهاشمی رفسنجانی و با رهبری حسن روحانی، حزب اعتدال و توسعه را درکشور شکل دادند.تا جایی که به خاطر دارم بنیان‌گذاران این حزب متشکل از آقایان محمدباقرنوبخت،محمدرضا نعمت زاده،اکبرترکان،حسین موسویان،مرتضی محمدخان ومحمود واعظی و خانم ها فاطمه هاشمی رفسنجانی و زهرا پیشگاهی فر بودند.چنانچه از آقای ترکان صرف نظرکنیم،بقیه افراد ازحیث صف بندی های سیاسی جزء جناح موسوم به راست تلقی می شدند.

اما واقعیت این است که این حزب در زمره احزاب سیاسی محسوب می شوند که به صورت فصلی و درهنگامه انتخابات تشکیل و فعال می شوند و متاسفانه برنامه مشخصی ندارند.از طرفی حزب اعتدال و توسعه، همزاد حزب کارگزاران و دوبال و بازوی آقای هاشمی رفسنجانی بوده اند و به همین دلیل هم هردوی آنها دنباله روی خط مشی آقای هاشمی هستند.چینش اعضای کابینه دولت یازدهم و عملکرد چند ماهه دولت دکتر روحانی نشان می دهد برنامه آنها جهت تحقق اعتدال چندان مشخص نیست.

با این تفاسیر و اینکه حزب ایشان در طول سال فعالیت های قدرتمندی ندارد و با توجه به ترمزهایی که پیش پای دولت قرار داده می شود، به نظر شما دکتر روحانی در قامت ریاست دولت یازدهم می تواند گفتمان اعتدال را به معنای واقعی محقق کند؟

این برداشت مربوط به پیش از دوران ریاست جمهوری آقای روحانی است، اما اکنون که او و برخی از اعضای حزب اعتدال و توسعه سکاندار مدیریت اجرائی کشور شده اند به رسم مالوف و به تاسی از"الناس علی دین ملوکهم"،چنانچه گفتمان اعتدال و به بیان دیگرعملکرد آقای روحانی و دولت وی از دید مردم مثبت تلقی شود با اقبال عمومی مواجه خواهد شد و دراین بین مردم به پیشینه حزب متبوع دکتر روحانی توجهی نخواهند داشت.ازسوی دیگرتحقق یک گفتمان در جامعه بیش ازهرچیزی مستلزم تبیین مبانی آناست وهنوزمختصات و مبانی گفتمان مورد نظر دکتر روحانی لااقل برای بنده تبیین نشده و گمان می کنم که برای دیگران هم مجهول است.هم چنین ساختار قدرت درنظام جمهوری اسلامی به گونه ای است که یک رئیس جمهور و قوه تحت امراو به تنهائی قادربه تحقق یک گفتمان خاص نیستند.بنابراین مشخص شدن مبانی و مختصات گفتمان اعتدال از یک سو و همکاری همه ارکان تاثیر گذار قدرت در نظام از سوی دیگر و بالاخره اقبال عمومی، سه پیش شرط تحقق این گفتمان است.

آیا اراده کافی برای به ثمر نشستن اعتدال از سوی همه جناح های قدرت در کشور وجود دارد؟

واقعیت این است که اگر ازاقتدارگرایان وافراطیونی که هرازچندگاه برای اثبات خود و خودی نشان دادن برطبل افراطی گرایی می کوبند،چشم پوشی کنیم،به نظرمی رسد نظام و یا بهتراست گفته شود مسئولان تصمیم‌گیر وتصمیم سازنظام به این نتیجه رسیده اند که گفتمان 8 ساله دوران احمدی نژاد قادربه تامین منافع نظام نبود و ملک و ملت را گرفتار وضع نامطلوب کنونی کرده است و لذا این بارگفتمان اعتدال گرایی وگفتگو با دنیا را سرلوحه امور خود قرار داده اند.

هم اکنون که دولت دکتر روحانی با گفتمان اعتدال وارد میدان سیاست شده و تلاش خود را به کار گرفته تا این مشی را درگفتمان های مختلف با داخل و خارج از کشور پیگیری کند،شاهد تندروی هایی هم از سوی برخی جناح های داخل و هم ازسوی برخی کشورها در پیگیری مباحث هسته ای هستیم.در حال حاضر درداخل کشورتندروی های حوزه سیاست خارجی و فرهنگی از حد خارج شده و شاید حالا بیش از هر زمانی بتوان مشاهده کرد که این رادیکالیزم درمقابل اعتدال گرایی مورد نظر دولت قرارگرفته است.در زمینه فرهنگی که در مسائل مختلف مرتبط با هنر و کتاب و رسانه، روش حذف و تعطیل شدن روزنامه ها در پیش گرفته می شود و درسیاست خارجی هم که هر روز شاهد حرکات حاشیه ای و اعتراضات تندی از سوی برخی جناح ها علیه سیاست خارجی هستیم و وزیرامورخارجه باید چندهفته یک بارپاسخ گوی ابهامات نمایندگانی که پیش از این و در دولت های نهم و دهم تا این میزان پیگیرمشکلات کشور نبودند، باشد.درحالی که ما باید تا یک ماه دیگر بتوانیم با 5+1به تفاهم متقابل برسیم و کشور را برای همیشه از این وضعیت و تحریم های آسیب زننده و دشوارسال های گذشته بیرون آوریم و شاید به آرامش و ثباتی نسبی دست یابیم.متاسفانه جریاناتی که درمجلس شکل گرفته براین گفتمان تندروانه دامن می زند و اجازه نمی دهد حتی به میزان اندکی اعتدال گرایی تحقق یابد.اریابی شما از این حرکات و تنش هایی که برای دولت ایجاد می شود چیست و دولت چگونه باید با این مسائل مقابله کند؟

ما همچنان با مشکلات زیادی درحوزه های مختلف مواجه هستیم که شما به بخش هائی از آن اشاره کرده اید.این مشکلات نوعا ازجنس همان مشکلاتی است که اصلاح طلبان نیز با آن مواجه بودند و متاسفانه آنها هم در حل این مشکلات سربلند بیرون نیامدند.یکی از مهمترین دلایل ناکامی اصلاح طلبان در این بود که نقشه راه برای آنان به طورصریح و شفاف مشخص نشده بود و به همین دلیل در تعیین اولویت ها گاهی دچاراشتباه می شدند.مهمترین دلیل دیگر مقاومت و مخالفت شدیدی بود که ازسوی اقتدارگرایان و نهادهای انتصابی قدرت با برنامه های اصلاح طلبان و تغییرات و اصلاحات مورد نظر صورت می گرفت.سومین دلیل ناکامی های آنان نوع ترکیب و رویکرد فکری وعملی اعضای کابینه و واگذاری اموربه افرادی بود که از توان لازم برای ایجاد تغییر برخوردار نبودند.هم اکنون نیز کم و بیش همین مشکلات در پیش روی دولت دکتر روحانیست. نبود یک برنامه مشخص برای پیشبرد گفتمان منتخب، ناهمگونی ترکیب اعضای کابینه، اینکه پیشینه و سوابق فکری وعملی برخی از اعضای کابینه حکایت از زاویه آنها با تحول خواهی و مطالبات مردم دارد.هم چنین نداشتن توانایی و جسارت لازم برای ایجاد تغییر و یا مقاومت در برابر اقتدارگرایان، همگی دست به دست هم داده تا تندروها برای پیشبرد منویات افراطی خود جسارت بیشتری به خرج دهند.بیم از حل و فصل اختلافات جمهوری اسلامی با دنیای غرب و در نتیجه بهبود جایگاه دولت دکتر روحانی در میان مردم و درنتیجه انزوای هرچه بیشتر اقتدارگرایان در آینده سیاسی ایران هم به اهم این دلایلی که برشمردم اضافه می شود.

با این اوصاف در نهایت طبل کدام یک پرصدا تر خواهد شد؟

بستگی به اراده دولت و رئیس جمهور دارد.در بدو امر و باتوجه به اینکه ابزار و اهرم های اصلی قدرت در دست همان تندروهایی است که دولت در سایه را تشکیل داده اند، طبیعی است که صدای طبل آنها بیشتر از دولت به گوش دیگران می رسد.با این وجود اگر دولت طبق وعده ها و قول هایی که داده در چارچوب قانون اساسی عمل کند و رئیس جمهور که طبق اصل 113 و اصل 121 قانون اساسی مجری قانون اساسی است و عالی ترین مقام اجرایی کشور پس از مقام رهبری است، واقعا در قواره یک رئیس جمهور و یک دولت اعتدال گرا با شرح وظایفی که درقانون اساسی برای آنها پیش بینی شده است، ظاهر شود و با توجه به حمایت های حدود 19 میلیون نفری که به او رای داده اند و جزء سرمایه های اجتماعی دولت محسوب می شوند، درقدرت عرض اندام کند وظهور و بروز داشته باشد،در این صورت صدای طبل دولت بلندتر از صدای افراطیون واقتدارگراها به گوش خواهد رسید.اما باتوجه به رویکرد وعملکرد حال وگذشته برخی وزرای کلیدی و انتخاب وانتصاب استاندارانی که نوعا در زمره محافظه کاران و اصولگرایان هستند، پرواضح است که صدای طبل اقتدارگرایانی که جایگاه و پایگاه چندانی هم درمیان مردم ندارند،رساتر از صدای دولت به گوش دیگران خواهد رسید مگراین که دکتر روحانی چاره ای اساسی برای مقابله با تندروی ها بیندیشد.


منبع: نوسید آذربایجان

انتهای پیام

دیدگاه شما