حضرت آیتالله العظمی جعفر سبحانی در درس تفسیر قرآن خود بیان کرد: بر اساس آیه دهم از سوره زمر زمین خداوند وسیع است بنابراین هر کس نمیتواند اعمال دینی خود را در یک کشور یا مکانی انجام دهد باید مهاجرت کند و کسی که به خاطر دین مهاجرت کند و بر مشکلات و سختیهای این مهاجرت صبور باشد خداوند در قیامت او را مورد محاسبه قرار نمیدهد.
به گزارش جماران به نقل از شفقنا، حضرت آیتالله جعفر سبحانی در ادامه سلسله جلسات درس تفسیر خود در تفسیر آیه دهم سوره مبارکه «زمر» روز پنج شنبه ، 19 تیرماه، بیان کرد: از آیه دهم به بعد ما با 5 «قل» متوالی مواجه هستیم که خداوند خطاب به پیامبرش میگوید: «بگو». به نظر میرسد تکرار و تاکید قل در این 5 آیه متوالی اشعار به این مطلب باشد که بشر این قرآن ساخته ذهن و خلاقیت پیامبر (ص) نیست و هر چه هست خداوند به او گفته است. بنابراین در حقیقت این آیات و دیگر «قل»های که در قرآن وجود دارد رد شبههای است که برخی مطرح کردهاند که با وجود اینکه حضرت محمد (ص) پیامبر بوده است اما آیات قرآن از خودش بوده. همه این ها حاکی از این است که لفظ و معنای قرآن از جانب حق تعالی است و نه چیز دیگر.
وی ادامه داد: خداوند در فراز اول این آیه میفرماید: «قُلْ یَا عِبَادِ الَّذِینَ آمَنُوا؛ بگو : اى بندگان من که به یگانگى خدا ایمان آورده اید» خداوند در این آیه انسانهایی که به او ایمان آوردهاند را به عنوان عبد خودش یاد کرده است و این مقام بسیار عظیم و بزرگی برای یک انسان است که عبد خداوند باشد و به این مقام و درجه برسد. امام باقر (ع) از حضرت علی (ع) نقل میکند که ایشان اینطور دعا میکردند: « الهی کفی بی عزا ان اکون لک عبدا و کفی بی فخرا ان تکون لی ربا» خدایا بالاترین عزت این است که من غلام و عبد تو باشم و تو سرور من باشی و بالاترین افتخار من این است که تو پروردگار من باشی. وقتی سخن از عبد میشود در طرف دیگر سروریت وجود دارد و چه مقامی بالاتر از این است که خداوند سرور و رب انسان باشد.
این مفسر قرآن کریم با اشاره به فراز دوم این آیه « اتَّقُوا رَبَّکُمْ » اظهار کرد: تقوا به معنای گناه نکردن و دروی از گناه کردن که معنای سلبی باشد نیست، بلکه معنای تقوا به اصل این لفظ بر میگردد چرا که این لفظ اشاره به زرهی دارد که برخی در جنگ برای حفظ بدنشان میپوشاندند بنابراین معنای تقوا پیشه کردن ایجابی خواهد بود و به این معناست که تقوا زرهی است که از تاثیر گناه بر انسان جلوگیری میکند و در حقیقت بازداشته شدن از گناه نتیجه تقواست.
وی افزود: فراز سوم آیه دهم اشاره به پاداش کار نیک در دنیا و آخرت است. خداوند در این بخش فرموده است « لِلَّذِینَ أَحْسَنُوا فِی هَذِهِ الدُّنْیَا حَسَنَةٌ» از آنجا که « فِی هَذِهِ » متعلق به « أَحْسَنُوا » است بنابراین هر کسی در این دنیا کار نیکی انجام دهد پاداش آن را هم در این دنیا خواهد دید و هم در آخرت و حق تعالی هرگز پاداش کارهای نیک بندگان خودش را فراموش نمیکند.
آیت الله سبحانی در ادامه تفسیر آیه دهم سوره زمر تصریح کرد: فراز پایانی آیه دهم در بیان مسئله هجرت به خاطر انجام اعمال و تکالیف اسلام است. در حقیقت بخش « وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ» در بیان مسلمانانی بود که در مکه به علت فشار مشرکان نمیتوانستند به راحتی به احکام اسلامی عمل کنند که خداوند در پاسخ آنها میفرمود زمین خداوند وسعت دارد و اگر در اینجا نمیتوانید اعمال دینی خود را انجام دهید مهاجرت کنید. از این آیه میتوانیم نتیجه بگیریم که اگر مسلمانی در محلی زندگی کند که نمیتواند در آن محل اعمال و تکالیف خودش را به هر دلیل انجام دهد باید مهاجرت کند.
وی ادامه داد: این در حالی است که وقتی به سیره پیامبران گرامی مراجعه میکنیم خواهیم دید که سیره برخی پیامبران مهاجرت بوده است. حضرت ابراهیم بعد از اینکه قومش خواستند او را بسوزانند و به امر خداوند آتش برای او گلستان شد، گفت دیگر نمیتواند در آن مکان زندگی کند به همین خاطر فرمود: « إِنِّی ذَاهِبٌ إِلَى رَبِّی سَیَهْدِینِ» و مهاجرت کرد. حضرت لوط هم یکی دیگر از پیامبران الهی بود که به خاطر دین مهاجرت کرد «قَالَ إِنِّی مُهَاجِرٌ إِلَى رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ». علاوه بر این حضرت موسی و حضرت رسول نیز از دیگر پیامبران الهی بودند برای اطاعت امر الهی مهاجرت کردند.
این مرجع تقلید در تبیین مساله هجرت در اسلام بیان کرد: خداوند در جای دیگر قرآن نیز به مسئله هجرت اشاره دارد و در برخی از مواقع به مسئله هجرت تاکید می کند. خداوند در آیه 100 سوره نساء فرموده است: وَمَن یُهَاجِرْ فِی سَبِیلِ اللّهِ یَجِدْ فِی الأَرْضِ مُرَاغَمًا کَثِیرًا وَسَعَةً وَمَن یَخْرُجْ مِن بَیْتِهِ مُهَاجِرًا إِلَی اللّهِ وَرَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلی اللّهِ وَکَانَ اللّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا؛ و هر کس در راه خدا هجرت کند در زمین جاهای مناسب بسیار و گشایشی [مطلوب] خواهد یافت و هر کس از خانهاش به سوی خدا و رسول او هجرت کنان بیرون رود، سپس مرگ او را دریابد، قطعاً اجرش بر عهده خدا خواهد بود، و خدا بسیار آمرزنده و رحیم است.» این آیه به تنهایی نشان دهنده اهمیت مسئله هجرت به خاطر دین است، چه کسی که به خاطر انجام اعمال دینی هجرت میکند و چه کسی که به خاطر تبلیغ دین هجرت میکند. بر اساس این آیه کسی که به خاطر دین هجرت کند و در این راه بمیرد اجرش بر عهده خدا خواهد بود شاید به این معنا باشد که این فرد حساب و کتاب نخواهد داشت و خداوند او را مستقیما وارد بهشت خواهد
کرد.
وی افزود: فراز انتهایی این آیه « إِنَّمَا یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسَابٍ» در تکمیل اهمیت و اجر هجرت است. کسی که به خاطر دین هجرت میکند این هجرت و زندگی در غربت قطعا بدون بلا و ناراحتی و مشکلات نخواهد بود که خداوند در این آیه به همین مساله اشاره دارد که خداوند به صبر مهاجران بر مشکلاتی که دارند پاداش میدهد و پاداش این صبر بر مشکلات و بلاها چیزی جز اجر بدون حساب و کتاب نخواهد بود.
آیت الله سبحانی بیان کرد: از حضرت رسول (ص) که فرمودند: « ذا نشرت الدواوین و نصبت الموازین، لم ینصب لاهل البلاء میزان، و لم ینشر لهم دیوان؛ هنگامى که نامههاى اعمال گشوده مىشود، و ترازوهاى عدالت پروردگار نصب مى گردد، براى کسانى که گرفتار بلاها و حوادث سخت شدند و استقامت ورزیدند نه میزان سنجشى نصب مى شود، و نه نامه عملى گشوده خواهد شد» و سپس آیه مذکور یعنی فراز انتهایی آیه دهم از سوره زمر را تلاوت کردند « إِنَّمَا یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسَابٍ» بر این اساس صبر بر مشکلات کسی که به خاطر دین مهاجرت میکند چیزی جز ورود به بهشت بدون حساب و کتاب نخواهد بود.