جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

کرکوک: بشکه باروت عراق

کد خبر: ۴۷۸۸۶
کرکوک: بشکه باروت عراق

آن مردان جوان روی چهارپایه های کوتاه پلاستیکی نشسته و فوتبال تماشا می کنند. چهار زن در لباس های نیمه کردی از یک تاکسی پیاده می شوند. مادری با عبا پسر چهارساله اش را به دنبال خود می کشد. این خیابان تنها با نور سفید لامپ های مغازه های زیاد و کوچکش روشن شده است. از بلندگوی مسجد صدای اذان مغرب به گوش می رسد و وقت نماز و افطار است.

در همان حال که دیگر خیابان های این شهر یعنی رحیم آوا تقریبا خالی است اما خیابان بازار پر از جمعیت است. این جا یک محله کردنشین واقع در شمال کرکوک است و در فاصله اندکی از آن مرزهای استان کردستان عراق واقع در شمال این کشور آغاز می شود. کردها می خواهند این منطقه سرشار از نفت را از آن خود کنند و ده ها سال برای این هدف جنگیده اما همواره چه از نظر سیاسی و چه از نظر نظامی شکست خورده اند. حال و پس از حمله تروریست های داعش به خاک عراق و عقب نشینی بدون جنگ ارتش این کشور ظاهرا امکانی فراهم آمده است تا کردهای عراق بتوانند این آرزوی خود را محقق کنند.

روز دوازدهم ژوئن صدها و بر اساس برخی گزارش ها هزاران پیشمرگ کرد به سوی کرکوک روانه شدند و آن پایگاه های نظامی را که سربازان عراقی با شتاب ترک کرده بودند تحت کنترل خود درآوردند. سلاح ها و تجهیزات به جا مانده از ارتش نیز ظرف مدتی کوتاه به دست پیشمرگ ها افتاد. محمد حمید محمد که جوان 21 ساله ای است و هندوانه می فروشد با خوشحالی می گوید:" خیلی عالی شد که پیشمرگ ها این جا هستند". نیروهای پیشمرگ یک پست ایست بازرسی در ورودی خیابان بازار برپا کرده و یک دوربین امنیتی سراسر این خیابان را زیر نظر دارد. تروریست ها در سال های گذشته حملات زیادی علیه کردها انجام دادند تا به این صورت به نفرت های قومی دامن بزنند. به غیر از کردها اقوام ترکمن، عرب، مسیحیان و دیگر اقلیت های مذهبی نیز در این جا زندگی می کنند و همه آنها به غیر از مسیحی ها ادعا دارند که این شهر به آنان تعلق دارد. و هر کدام برای اثبات ادعای خود مدارکی ارائه می دهد.

اما این داستان از کجا و از چه زمانی آغاز شد؟ از زمان ساخت ارگ باستانی واقع در مرکز شهر و تدفین دانیال نبی پیامبر بابلی ها؟ از زمان سلسله ایرانی ساسانیان و متعاقب آن شروع خلافت اسلامی پس از رحلت پیامبر اسلام؟ از زمان ترک های سلجوقی و عثمانی ها که در دوران آنان ترکمن ها در این شهر ساکن شده و به طبقه مسلط شهر بدل شدند؟ و یا از زمان کشف نفت توسط بریتانیایی ها و اسکان دادن کردهای مناطق حاشیه ای در این شهر به دلیل بی اعتمادی بریتانیا به اعراب شورشی؟

این پرسش ها در شهر رحیم آوا در بهترین حالت تنها با تکان دادن سرها به معنای سلبی آن پاسخ می گیرد. کردها فقط و فقط ادعا می کنند که این مسیر مستقیما به استقلال می رسد. مسابقه فوتبال پایان گرفته و محمد بار دیگر به سوی بساط هندوانه فروشی اش بازمی گردد. او می گوید:" کردستان باید یک کشور مستقل شود". چند تن از دوستانش به دور او جمع شده اند و یک جوان لاغر با موهای سرخ از میان آنان می گوید:" اگر ما سلاح ها و تانک هایی را که بغداد دارد می داشتیم از مدت ها پیش کشور خودمان را تاسیس کرده بودیم". اما این مساله هنوز هم در حد یک آرزو باقی مانده است و رهبران کرد به نوعی محتاطانه و نه با صدای خیلی بلند از آن دم می زنند. در حال حاضر ظاهرا کردها با خیال راحت لم داده و در انتظار فرونشستن این به اصطلاح توفان هستند. اما کرکوک نیز نمی تواند در برابر این جنگ قدرت و مذهب در امان بماند. در شهر "تازه خورماتو" که تنها بیست کیلومتر از کرکوک فاصله دارد شبه نظامیان شیعه و تروریست های داعش در برابر یکدیگر قرار گرفته اند. این شهر به همراه دهکده بشیر 36000 نفر سکنه دارد و ساکنان آن را تنها ترکمن های شیعه تشکیل می دهند. و دو هفته پیش بود که رزمندگان ترکمن به جنگ جهادی های تروریست رفتند. اما در این مورد که آیا واقعا پیشمرگ های کرد شیعیان ترکمن را در برابر تروریست ها تنها گذاشته و از آنها هیچ حمایتی به عمل نیاوردند ، روایت های مختلفی از سوی شاهدان عینی عنوان می شود. آن چه مسلم است این که در این جنگ نابرابر سی ترکمن که چندین زن و کودک نیز در میان آنان دیده می شدند جان خود را از دست دادند. تازه خورماتو امروز تقریبا از سکنه خالی شده است. در گوشه ای از خیابان چند مرد در کنار یک خرمن گندم ایستاده و پیرزنی که قصد فرار ندارد تنها مغازه دایر شهر را اداره می کند. سه زن در مقابل یک خانه در حال انتقال تعدادی ظروف پلاستیکی به پشت یک وانت دیده می شوند.

افزون بر آن تنها افراد باقیمانده در شهر شبه نظامیان تحت امر این مرد یعنی "عباس ال ونداوی" هستند. او رزمندگانش را در مقر مرکزی سابق پلیس عراق مستقر کرده و آنها در حالی که به کلاشنیکف و تفنگ های ویژه تک تیراندازان و یک آر پی جی مسلح هستند از ما استقبال می کنند. ونداوی می گوید که هزار شبه نظامی را تحت فرمان خود دارد و همه آنها دوره آموزشی پانزده روزه ای را برای استفاده از سلاح های سبک در ارتش عراق گذرانده اند. اما به گفته وی از زمان فتوای آیت اله العظمی سیستانی مرجع بزرگ شیعیان بود که روز به روز بر شمار سلاح ها افزوده شد. ونداوی می گوید:" ما هر چیزی که نیاز داشته باشیم بدست می آوریم". این مرد 54 ساله تا یک سال پیش یک فروشنده ساده بود و حال همه امورات جنگ علیه تروریست های داعش در این منطقه را اداره می کند. ونداوی با خشم می گوید:" یا پیروز می شویم و یا شهید". جوان ترین فرد یگان او پسر پانزده ساله اش محمد است که تا همین چندی پیش روی نیمکت مدرسه نشسته بود.

با این حال یگان ونداوی تنها یگانی نیست که برای دفاع از شیعیان سلاح به دست گرفته است. رزمندگان سازمان بدر نیز که یکی از پرشمارترین گروه های شیعه شبه نظامی در عراق به شمار می آید در همین منطقه فعال هستند. رزمندگان بدر دو روز پیش از تهیه این گزارش با پشتیبانی نیروهای پیشمرگ کرد به تروریست ها حمله بردند اما ظاهرا کردها به هیچ عنوان از این همکاری راضی نیستند. زیرا از نظر آنان به این صورت چه بسا خطر اختلاف های فرقه ای در کرکوک افزایش یابد. کردها ادعا دارند که بیش از هر چیز دیگر خواهان آرامش در جبهه ها هستند.

یکی از محافظان ونداوی ما را با وانت و با آخرین سرعت به سمت کرکوک می برد و در ایست بازرسی ورودی شهر متوقف می شود. یکی از مردان مهم و امنیتی نیروهای کرد با اخم برای ما دست تکان می دهد. او که "آسو ماماند" نام دارد می گوید:" شیعیان دوستان قدیمی ما هستند". کردها و شیعیان زمانی در کنار هم علیه صدام مبارزه کرده و می جنگیدند و زمانی از سرنگونی صدام سود بردند. ماماند می گوید:" اما این کاملا روشن است که در این جا بدون موافقت ما هیچ اتفاقی نمی افتد". ماماند یکی از قدرتمندترین مردان کرکوک محسوب می شود. او عضو رهبری اتحادیه میهنی کردستان است یعنی قدرتمندترین حزب کرد در عراق که رئیس شاخه نظامی آن نیز در حکم یکی از مردان قدرتمند عراق است. اما در همان حال که حزب اتحاد میهنی و حزب دمکرات کردستان در دولت اقلیم کردستان عراق به ریاست مسعود بارزانی در اربیل حضور دارند و هر دو حزب مدعی یک کردستان مستقل به انضمام کرکوک هستند، در داخل شهر کرکوک هر کدام از این احزاب منافع خود را دنبال کرده و هر یک پیشمرگان و سرویس مخفی و واحدهای ضد ترور خود را دارد و ریاست بارزانی امری است که تنها روی کاغذ نوشته شده و در عمل اثری از آن به چشم نمی خورد.

بارزانی در دیدار سرزده و کوتاهی که هفته پیش از کرکوک داشت انضمام این شهر نفتی به کردستان را اعلام کرد و این عمل اعراب، ترکمن ها و حتی مسیحیان منطقه را به وحشت و نگرانی انداخت و گویی زنگ خطر را برای آنها به صدا درآورد. و از همان روز است که ماماند و یکی از دوستان حزبی اش تلاش دارند که به هر صورت ممکن این نگرانی ها را کاهش دهند.

اتحادیه میهنی کردستان اما در همین حال باید رعایت بغداد و ایران را هم بکند زیرا با وجود آن حوزه های نفت، دولت اقلیم کردستان عراق از نظر مالی به بغداد وابسته است. و هرگونه سرکشی از سوی کردها می تواند از کرکوک یک تکریت و موصول دوم بسازد. نوری المالکی برای مدتی کوتاه جریان پول به کرکوک را قطع کرد و حال ماماند به همین خاطر سعی دارد که نظر لطف اعراب و ترکمن ها را به سوی خود جلب کند. او می گوید:" داعش برای همه و حتی برای سنی ها یک خطر است و ما باید این مردم را قانع کنیم که انضمام کرکوک به کردستان به نفع آنها هم هست". اما چگونه؟ و پاسخ:" با گفتگو و دادن پست های رده بالا به آنها".

این پیشمرگ سابق البته می داند که در پشت آن حمله داعش تنها چند صد متعصب تروریست ننشسته اند و مساله ریشه دار تر از این است. در شهر هویجه که امروز پرچم داعش در آن در حال اهتزاز است ، سال پیش تظاهراتی علیه سیاست های دولت مالکی برگزار شد که با واکنش خشونت بار نیروهای دولتی همراه بود. ماماند می گوید:" پیام ما به داعش کاملا روشن است. اگر به ما حمله کنند با تمام قوا آنها را به عقب خواهیم راند. اما ما به هیچ عنوان قصد نداریم که با عرب ها وارد مناقشه شویم".

بر خلاف تصور ماماند تنها با دادن چند پست مهم نمی توان اعراب و ترکمن ها را قانع کرد که زندگی آنها در صورت تسلط یک دولت کرد مستقل بهتر از امروز خواهد بود. "رقعان سعید جبوری" معاون فرماندار کرکوک که خود یک سنی مذهب است می گوید:" در حال حاضر هیچ آلترناتیوی برای پیشمرگ ها وجود ندارد زیرا داعش خطر بزرگتری به حساب می آید". اما اعراب سنی پیوستن کرکوک به کردستان را به شدت رد می کنند و جبوری می گوید:" کردها حق ندارند که از خلاء قدرت در عراق در جهت منافع سیاسی خود سوء استفاده کنند. مساله کرکوک تنها از راه گفتگو و توافق میان اربیل و بغداد قابل حل است".

شیعیان نیز به همان اندازه سنی ها در کرکوک از این که تحت امر یک دولت کرد درآیند وحشت دارند. "زمان عبدالحسین" یکی از فعالان شیعه می گوید:" کردها در حال حاضر امنیت را تامین می کنند اما آنها هم اگر به قدرت برسند ما را مورد تبعیض قرار می دهند". البته شهر کردنشین رحیم آوا در چند سال گذشته دوران خوبی را پشت سر گذاشته است و علاوه بر تامین آب و برق صاحب مجتمع های مسکونی و ویلایی و جاده ها و خیابان های آسفالته شده است، امری که اعراب شیعه ای مانند عبدالحسین حتی خواب آن را هم نمی بینند. خیابان های اطراف خانه کوچک عبدالحسین در محله وسطی پر از زباله و آهن پاره است و خدمات عمومی چنان فاجعه بار است که در آینده شمار مادرانی که در حال زایمان جان خود را از دست می دهند چند برابر خواهد شد. از سوی دیگر اعراب سنی منطقه نیز از این بیم دارند که کردها در صورت به قدرت رسیدن ، انتقام سرکوب های صدام را از آنان بگیرند. یکی از اعراب سنی می گوید:" از این می ترسیم که کردها ما را از خانه و کاشانه خودمان بیرون کنند".

مسیحیان نیز نگرانی هایی دارند. شمار زیادی از مسیحیان در سالن کلیسای کلدانی برای عبادت جمع شده اند و به زبان عربی و آرامی برای برقراری صلح دعا می کنند. جمعیت مسیحیان کرکوک نیز به مانند مسیحیان دیگر نقاط عراق به شدت کاهش یافته است. "یوسف توماس ویرکیس" اسقف اعظم کلدانی کرکوک می گوید:" ما مسیحیان پیوستن کرکوک به کردستان را امر مثبتی می دانیم زیرا در شمال عراق در امنیت بسر می بریم. اما نباید فراموش کرد که کرکوک یک عراق کوچک است. در این جا هم تنش های زیادی وجود دارد. و مالکی هرگز نمی پذیرد که کرکوک به دست کردها بیافتد. اگر این اتفاق بیافتد چه کسی تضمین می کند که کرکوک با پهپادها و جت های جنگنده بمباران نشود؟".

اما با وجود اطمینان کردها از پیروزی خود، در میان کردهای رحیم آوا نوعی بدبینی پنهان وجود دارد. محمد یعنی همان هندوانه فروش جوان می گوید:" ما به هیچ عنوان نباید از خشونت استفاده کنیم و باید به دنبال یک راه حل صلح آمیز باشیم. راه بازگشتی وجود ندارد. جبل حرمین مرز طبیعی کردستان است و این منطقه به ما تعلق دارد". پیشمرگ های کرد از همین حالا اقداماتی از قبیل ساختن یک جاده به آن سوی کردستان را آغاز کرده اند و علاوه بر آن سنگر های شنی و دیوارهای بتنی برای حفاظت از لوله های نفتی ساخته اند. تروریست های داعش در جنوب آن خاکریزهای مقابل خطوط لوله های نفت موضع گرفته اند و این خاکریزها تنها دیوار حایل میان دو سوی این جبهه است.

منبع: نویه تسورشر تسایتونگ (سوییس)

ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا

انتهای پیام

دیدگاه شما