جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

گزارش یک نشست علمی: آمریکا سیاست خارجی منسجمی در خاورمیانه ندارد

کد خبر: ۴۷۸۴۱
گزارش یک نشست علمی:  آمریکا سیاست خارجی منسجمی در خاورمیانه ندارد

نشست مشترک گروه «مطالعات خلیج فارس» و گروه «کشمکش و همکاری در خاورمیانه» با موضوع «سیاست خارجی آمریکا با توجه به تحولات خاورمیانه» برگزار شد. دکتر فریده فرهی، استاد روابط بین الملل دانشگاه هاوایی، دکتر حمید احمدی، قائم مقام پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، دکتر سید جواد صالحی پژوهشگر ارشد پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه و دکتر اردشیر پشنگ، تحلیل گر مسایل عراق و کردها نیز در این نشست، نظرات خود را در این زمینه ارائه کردند.

به گزارش جماران به نقل از شفقنا، در ادامه گزارش کامل این مراسم را می خوانید:

دکتر فریده فرهی: آمریکا سیاست خارجی منسجمی ندارد

استاد دانشگاه هاوایی، سیاست خارجی آمریکا در مقابل بحران خاورمیانه را نامنسجم دانست و بیان کرد: سیاست خارجی آمریکا سیاستی کاملا دو گانه است و در عین مداخله گر بودن، نمی تواند قاطعانه عمل کند؛ این را می توان یک دولت امپریالیست بیمار نام نهاد یعنی هنوز تمام آن ارزش ها و منافعی که دولت آمریکا را به دور دنیا می کشاند، وجود دارد اما در عین حال به خاطر مسایل سیاسی کشور و اینکه تنها نیمی از مردم راضی به دخالت هستند، این توانایی را ندارد که به طور قاطعانه عمل کند.

به گزارش خبرنگار شفقنا، دکتر فریده فرهی در نشست «سیاست خارجی آمریکا در خاورمیانه» گفت: من می خواهم راجع به سیاست خارجی آمریکا با توجه به تحولات منطقه صحبت کنم. مسلما همه علاقه مند به این موضوع هستیم زیرا در شرایطی قرار گرفتیم که حداقل برای اکثر افرادی که با مسایل خاومیانه درگیر بودند، ناگوار و نیز تا حدی قابل پیش بینی نبوده است. به یادتان می آورم کمتر از یک سال پیش مهم ترین مساله پیش روی دولت اوباما در خاورمیانه، مساله سوریه و عزمی بود که به نظر اجتناب ناپذیر می آمد، یعنی حمله هوایی آمریکا به سوریه؛ در حالی که امروز -اگر خبرها درست باشد- دولت اوباما در مورد یک ائتلاف نانوشته با دولت اسد فکر می کند که از آن طریق بتواند یک بحران دیگر را حل کند. با نگاهی به مقاله جدید منتشر شده در «فارین پالیسی» مشاهده می شود که یکی از مشاوران اوباما گفته است که هر کس بعد از ده سال در شرایط کنونی و اتفاقات رخ داده در خاورمیانه، هنوز به دنبال تغییر رژیم در سوریه است از درک اتفاقات ده سال گذشته خاورمیانه ناتوان است.

او ادامه داد: او لفظ نابینا را در این باره استفاده کرده است یعنی یکی از مشاوران اوباما مدعی است که در شرایط کنونی، تغییر رژیم در سوریه، نابینایی سیاست خارجی آمریکا را نشان می دهد. اگر به این مساله توجه نشود در اصل بعد از نه ماه و بعد از اینکه تفاهم با روسیه در مورد سلاح های شیمیایی سوریه باعث مشروعیت اسد به عنوان یک شریک بین المللی شد، امروز صحبت در مورد صف بندی جدیدی در خاورمیانه است که ایران، اسد، روسیه و آمریکا را در کنار هم قرار می دهد. در توضیح فضای آمریکا باید گفت که در عین حال که امکان این صف بندی در عراق در بین استراتژیست های آمریکایی مورد بحث قرار می گیرد، به نظر نمی رسد تاثیری در موضع آمریکا در مورد سوریه داشته باشد، حتی همانطور که گفته شد، مشاور ارشد اوباما در این ارتباط مطرح می کند که بی توجهی به اتفاقات ده سال گذشته، نشانه نابینایی آمریکا است.

استاد دانشگاه هاوایی تصریح کرد: در همین راستا شک و تردید های فراوانی در ارتباط با همکاری وسیع تر با ایران وجود دارد. هیچ کس نمی خواهد اتفاقات در عراق، تاثیری در روند مذاکرات هسته یی داشته باشد. این پیچیدگی در ارتباط با رفتار آمریکا را می توان با نوری المالکی در عراق هم دید. دولت اوباما با اینکه در ملاء عام، مسوولیت مشکلات کنونی و موفقیت داعش را روی شانه آقای مالکی گذاشته است، از طرف دیگر به او کمک نیز می نماید. سیاست های متضاد آمریکا از همیشه عیان تر شده است و برخی این صف بندی های ناهمگون را نشانه ای از سیاست های کلی اوباما و علاقه کنونی او به دور شدن نسبی آمریکا از مسایل خاورمیانه می دانند؛ حتی می گویند اوباما به طور علنی در ملاقات با افراد مختلف، می گوید می خواهم کسانی که با من کار می کنند، خاورمیانه را از دوش من بردارند. علاقه او به دور شدن نسبی آمریکا از مسایل خاورمیانه، افرادی را به بیان این مطلب وا داشته است که مهمترین محرک سیاست کنونی آمریکا در شرایط فعلی، نخواستن نقش رهبری در این بحران و به عبارت دیگر دوری از ریسک کردن در خاورمیانه است.

فرهی اظهار کرد: کسانی هستند که به خاطر نگرانی درباره رابطه ایران و آمریکا معتقدند که آمریکا نه تنها خود را از خاورمیانه بیرون می کشد بلکه در این روند فعالانه از ایران طرفداری می کند؛ البته این نه تنها در مورد مخالفت آمریکا با سنی های تندرو بلکه در نهایت علیه هم پیمان های سنتی خود در خاورمیانه مانند عربستان، اردن، اسراییل، ترکیه و امارات نیز خواهد بود. می توان در نظر گرفت، اکثریت کسانی که این نگرانی را در آمریکا دارند از محافظه کاران نو هستند و به طور کلی نگران هستند که در این پروسه بیرون کشیدن از خاورمیانه، دولت اوباما در نهایت نهایت هم پیمانان سنتی خود را رها کرده و ایران را در خاورمیانه در شرایط مثبت قرار دهد.

فرهی بیان کرد: از دید من این نوع دیدگاه ها وسیله ای برای تحت فشار قرار دادن اوباما و نه تاکید بر واقعیت است. به نظر من واقعیت سیاست خارجی آمریکا بیشتر به دیدگاهی نزدیک است که اصل سیاست خارجی آمریکا را واکنشی، مقطعی، متضاد و ناتوان از یک تصمیم گیری استراتژیک می بیند و این برای ایران هم مهم است. برای همین هم هست که نمی تواند بین سیاست های خود در سوریه و عراق هماهنگی ایجاد کند. لحنش در مورد رابطه با دولت مالکی و عملش در حمایت از او در تضاد است. به نظر می رسد در نهایت با اینکه منافع ایران و آمریکا در عراق یکسان است اما آمریکا نمی تواند در مذاکرات اتمی، موضع سختی که تاکنون گرفته است را رها کند. حال چرا سیاست خارجی آمریکا در این بن بست استراتژیک قرار گرفته است؟ باید گفت آمریکا هزینه اشتباهات گذشته خود از جمله مداخله یک جانبه و بی توجهی به رفتار ماجراجویانه هم پیمانان خود از جمله عربستان و اسراییل را می فهمد و راجع به آن صحبت می کند اما نمی تواند نقش ابر قدرتی خود را بازی کند که رفتاری متضاد در خاورمیانه داشته باشد. اوباما در مورد این مساله صحبت کرده که آمریکا علاقه مند است، کم کم خود را با ایجاد توازن بین شیعه و سنی از خاورمیانه بیرون بکشد اما در نهایت به عقیده من سیاست خارجی این کشور یک سیاست من در آوردی است.

این استاد دانشگاه در پاسخ به اینکه «چرا آمریکا نمی تواند یک سیاست گذاری منسجم در رابطه با خاورمیانه داشته باشد» گفت: از دید من سه دلیل ایدئولوژیک، نهادی و سیاسی برای این تضاد وجود دارد. بن بست ایدئولوژیک آمریکا مساله جدیدی نیست. اول از همه بر خلاف آنچه خود آمریکا مطرح می کند، آمریکا کشوری بی نهایت ایدئولوژیک است که این موضوع به انقلاب آمریکا و به منازعه در مورد نقش آمریکا در دنیا باز می گردد. همه آمریکایی ها خود را مملکت و مردمی استثنایی می بینند، مساله اینجاست که سیاست خارجی، سپری خواهد بود تا این شرایط استثنایی را نگه داری کند یا شمشیری تا ارزش هایی که آمریکایی ها فکر می کنند استثنایی است را به دنیا صادر کند؟

او ادامه داد: این کشمکش ایدئولوژیک در زمان های مختلف، شکل های مختلفی به خود گرفته است. زمانی می خواستند آمریکا فقط به مسایل داخلی کشور توجه کند. به طور کلی به غیر از رابطه ای که کشور آمریکا با کشورهای آمریکا لاتین داشته است، فقط می خواستند آمریکا از ارزش های خود حمایت کند اما بعد از جنگ دوم جهانی این دیدگاه شکست خورد و کسانی که معتقد به سیاست غیر مداخله گر بودند، به حاشیه رانده شدند. همه رییس جمهور های آمریکا بخصوص بعد از فروپاشی شوروی، رییس جمهوری هایی در پی جهان گرایی لیبرال هستند. در این ارتباط فرقی بین لیبرال دموکرات و جمهوری خواه نبوده است و این بود که نه تنها به عراق حمله شد بلکه حمله به افغانستان از درگیری با القاعده تبدیل به یک رسالت برای تغییر افغانستان و تبدیل کردن این کشور به یک کشور دموکراتیک شد.

او در توضیح دلیل به بن بست رسیدن آمریکا بیان کرد: دلیل به بن بست رسیدن آمریکا این است که راهکار عملی برای تبدیل مطلق های اخلاقی برای سیاست خارجی خود ندارد، در حالی که الزامات ژئوپلتیک یک دولت و حکومت جهان گرا در تضاد با این مطلق های اخلاقی است و در اصل نتیجه این می شود. همانطور که در رابطه با جنگ عراق عیان شد، ایده های لیبرال را نمی توان از طریق اسلحه گسترش دهد و اتفاقی که در عراق افتاد، درس بزرگی برای آمریکا بود. مساله دیگر این است که کشورهای دنبال کننده این تضاد، در نهایت مجبور هستند به ملت خود دروغ بگویند. دولت آمریکا در رابطه با عراق نه تنها به مردم خود دروغ گفت بلکه سرانجام باعث شد که ارزش هایی که مطرح می کند را زیر پا گذارد؛ ارزش هایی که آمریکا می خواهد در دنیا بسط دهد، در رابطه با خود ملت آمریکا زیر پا گذاشته است.

فرهی در پایان خاطر نشان کرد: ماجراجویی آمریکا در خارج از کشور و بی توجهی به مسایل داخلی باعث شده است عده بسیاری به ایده ای رجوع کنند که مدت هاست به حاشیه رانده شده، مبنی بر بازگشت به درون و سیاست خارجی که اجازه خواهد داد دولت آمریکا بیشتر به مسایل داخلی خود برسد. تضادهای سیاسی، بزرگترین مساله آمریکا به شمار می رود، به طور مثال در مورد حمله به عراق شاید 50 درصد مردم، موافق حمله بودند اما در مقابل آن 50 درصد، مردم بسیج می شوند که جلو سیاست قاطعانه آمریکا را بگیرند. این باعث می شود سیاست خارجی آمریکا سیاستی کاملا دو گانه باشد و در عین اینکه مداخله گر هست، نمی تواند قاطعانه عمل کند. اسم این را می توان یک دولت امپریالیست بیمار گذاشت یعنی هنوز تمام آن ارزش ها و منافعی که دولت آمریکا را به دور دنیا می کشاند، وجود دارد اما در عین حال به خاطر مسایل سیاسی مملکت، این توانایی را ندارد که به طور قاطعانه عمل کند. مشکل اساسی آمریکا به عنوان یک قدرت جهانی این است که سیاست خارجی منسجمی ندارد و این حقیقتی است که باید در ایران پذیرفت و با درک این مساله، سیاست خارجی خود را با این واقعیت منطبق کرد.

سید جواد صالحی: تناقض در سیاست خارجی آمریکا مانع از ارایه راه حل قاطع در حل منازعات خاورمیانه است

در ادامه این نشست دکتر سید جواد صالحی، پژوهشگر ارشد پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه اظهار کرد: سیاست خارجی آمریکا تاریخ پر فراز و فرودی را از سر گذرانده است و تحول و تطور آن، مولفه هایی از منافع محوری و انزوای منافع ملی را به نمایش می گذارد. این مولفه ها در بسیاری از مقاطع تاریخی هم بحران ساز و هم موجب ایجاد نقاط عطف تاریخی شدند که در خاورمیانه بیش از هر منطقه ای نشانه های آن مشاهده می شود. در سیاست خارجی آمریکا می توان از سه مقطع مختلف یاد کرد؛ یک مقطع آن دوران سیاست خارجی «مواجهه گرا» است که اختصاص به دوران جنگ سرد دارد. مواجهه با کمونیسم، ایجاد ساختار بازدارنده در قالب نظامی و غیر نظامی مثل «نستو» و «سیتو» که به عنوان یک حلقه امنیت نقش ایفا می کرد. دومین دوره که می توان از آن تحت عنوان سیاست «مداخله گرا» نام برد، بعد از بحث نظم نوین جهانی و پیروزی ایالات متحده آمریکا در نظام جهانی مطرح می شود، در قالب مداخلات بشر دوستانه است و نمونه های آن مشاهده می شود. در اینکه «آیا این لشکرکشی و حضور پرطرفداری که آمریکایی ها مغرورانه دنبال می کردند، پیامدهای مثبتی به همراه داشته یا نتیجه آن منفعت سایر کشورها بوده است؟» امروز در قالب سوالات رسانه ای در آمریکا مطرح می شود و موضوعی است که به دوران بوش پدر و پسر باز می گردد.

او افزود: سومین دوره که می توان از آن تحت عنوان دوران «تثبیت گرایی» نام برد که با روی کار آمدن اوباما مطرح می شود. این دوره مباحث سنگینی حضور آمریکا در منطقه، پیامدهای اجتماعی، نگرانی و دغدغه های حضور مستقیم، واگذاری نقش و توجه به ارزش ها به جای نگاه ژئوپلتیک محور مطرح می شود. طبیعتا این دوران همزمان است با مطرح شدن طرح هایی مانند «خاورمیانه بزرگ» و پیامدهای آن که اوباما به طور مستقیم و غیر مستقیم با سخنرانی خود درخصوص مصر شروع کرد و بعد از آن تداوم داد. طبیعتا در این سیاست خارجی، تناقضاتی ماهوی و فقدان جسارت تصمیم گیری در سیاست خارجی آمریکا مشاهده می شود که نمونه های عینی آن را در بسیاری از موقعیت ها می توان دید.

صالحی گفت: با در نظر گرفتن ماهیت موزاییکی خاورمیانه، این ناتوانی در تخصص اولویت ها در سیاست خارجی آمریکا بارز و بدیهی است که با بحث بهار عربی بیشتر خود را بیان می کند. طبیعتا با روی کار آمدن اوباما و سیاست خارجی آمریکا مسایلی مانند نگاه به شرق، تقلیل نگاه خاورمیانه در سیاست خارجی آمریکا، بحث دموکراسی سازی حقوق بشر، جایگزینی نیروهای مدنی به جای نظامی ها و... مشاهده می شود؛ اما در عمل هر یک از این اتفاقات، نقیض خود را به همراه آورده و سیاست آمریکا امروز بر سر یکی از پارادوکس هایی است که از تصمیم خارج است. نمونه پارادوکس انتخاب ژئوپلیتیک را می توان در سوریه شاهد بود. حال آیا حمایت آمریکا در جبهه معارضان در گروه القاعده جایگاهی در ارزش محوری آمریکا دارد یا بازگشت به رویکرد ژئوپلیتیک محور است؟

او ادامه داد: موضوع دوم، بحث «حقوق بشر و امنیت» است که آمریکا می خواهد کدامیک از اینها را انتخاب کند. با چرخش هایی که آمریکا در مصر به عمل آورد، در نهایت دیدیم که رویکرد امنیتی را انتخاب کرد و بسیاری از شعارهای خود را در عمل نادیده گرفت. سومین موضوع در خاورمیانه که به عنوان پارادوکس بر سر سیاست خارجی آمریکا به شمار می رود، بحث جانشینی و بحران های آن است. حال آیا آمریکا در سیاست خارجی خود، جمهوری های پادشاهی یا نظام های اقتدار گرا را به رسمیت شناخته و می شناسد و به نوعی دنباله رو شیوه های سزارینی در قدرت و تثبیت قدرت است یا می خواهد به دموکراسی ها تن دهد؟ آیا این انتخاب ها طبیعی است یا آمریکا تن می دهد به وضعیت میدانی که در آن ارزش ها جایگاهی نخواهد داشت؟

صالحی خاطر نشان کرد: چهارمین پارادوکس در سیاست خارجی آمریکا، صهیونیسم است و اینکه آیا اسراییل، تالی سیاست خارجی آمریکاست یا به عنوان یک مولفه مستقل باید نگاه شود. در دوره های گذشته این تفکیک هیچ وقت صورت نگرفت. در دوران اوباما تلاش هایی برای انجام این کار صورت گرفت؛ بحث زنده کردن گفت و گوهای صلح عراق و اسراییل، امیدی را در افکار عمومی برای حل بحران چندین دهه ای در خاورمیانه زنده کرد اما حوادثی که امروز در خاورمیانه روی می دهد، عملا نشان می دهد آمریکا باز هم مجبور به انتخاب است و نه توانایی ارایه راه حل برای موضوعات.

او در پایان تشریح کرد: مولفه بعدی، بحث «انرژی و پایگاه سازی» است. در حوزه انرژی با توجه به مباحثی که در مورد خودکفایی آمریکا و بی نیازی از انرژی خاورمیانه مطرح می کنند، آیا آمریکا می تواند در استقلال تصمیم گیری نقش ایفا کند یا این مباحث بیشتر جنبه تریبونی و رسانه ای دارد؟ آخرین مساله بحث پایگاه سازی در سیاست خارجی آمریکا است. آیا آمریکا در سیاست خارجی به دنبال تقسیم نقش ها و مسوولیت هاست، همانطور که بعد از جنگ دوم جهانی، انگلیس به دنبال این قضیه در منطقه بود؟ یا خیر! در شرایط فعلی ناتوانی از مدیریت فضای منطقه ای باعث شده است پرسش هایی را مطرح کند. متاسفانه این تناقضات ماهوی در سیاست خارجی، نوعی تصمیم گیری سینوسی را در سیاست خارجی آمریکا دامن زده است که عملا مانع از تصمیم گیری جدی یا به عبارتی ارایه راه حل های قاطع برای حل منازعات خاورمیانه شده است.

اردشیر پشنگ: چشم انداز روشنی برای عراق مشاهده نمی شود/کردهای عراق همچنان به دنبال استقلال خواهند بود

در ادامه دکتر اردشیر پشنگ، تحلیل گر مسایل خاورمیانه و کردهای عراق در خصوص چگونگی قدرت یابی داعش در عراق و وضعیت کردهای این کشور، اظهار کرد: بحث من به صورت ویژه در خصوص آخرین تحولات عراق است. موضوعات چگونگی پیدایش داعش و آخرین تحولات میدانی بررسی خواهد شد، چون بعضا در رسانه های داخل ایران مشاهده می شود که اطلاعات ارایه شده، چندان دقیق نیست. عوامل قدرت گیری قدرت داعش و تشکیل خلافت اسلامی که ابوبکر البغدادی مدعی آن شده، موضوع سومی است که بررسی می شود. در نهایت نیز بحث استقلال طلبی کردها و تحولات احتمالی آن مطرح خواهد شد.

او تصریح کرد: با توجه به پیوستگی گروه پیشین داعش با القاعده و تداوم وابستگی فکری به این گروه می توان گفت نطفه های اولیه داعش به دهه 80 میلادی بر می گردد و تحت تاثیر حمله شوروی به افغانستان، حمایت آمریکا از القاعده و گروه هایی که مخالف شوروی بودند. «ایمن الظواهری» در یکی از کتاب های خود تاکید می کند که انقلاب ایران و امام(ره) نیز تاثیری در تحولات منطقه داشته است. بعد از 11 سپتامبر و حمله آمریکا به افغانستان و سپس به عراق، مهاجرت «زرقاوی» -یکی از رهبران اصلی القاعده که در بخش آموزش نظامی نیز ید طولایی داشته است- به عراق مشاهده شد. در سال 2004 دو گروه «توحید» و «جهاد» را تاسیس می کند. در 2006 نام آن را به «دولت اسلامی عراق» تغییر می دهد و در همین سال زرقاوی توسط آمریکایی ها کشته می شود. پس از آن نیز بغدادی ریاست این گروه را بر عهده می گیرد و در 2010 بعد از کشته شدن «عمر البغدادی»، «حمزه المهاجر» به مدت کوتاهی جانشین او می شود. بعد از کشته شدن او نیز، «ابوبکر البغدادی» که دارای دکترای فلسفه از دانشگاه بغداد است، ریاست داعش را بر عهده می گیرد.

او تصریح کرد: دسامبر 2011 زمانی است که گروه دولت اسلامی عراق، فرصت تازه و دوباره ای برای احیاء به دست می آورد. با توجه به خروج نظامیان آمریکایی، با مطرح شدن پرونده طارق الهاشمی و تداوم درگیری در آنجا تقابل شیعع و سنی در عراق افزایش می یابد و شاهدیم این گروه که بعدها به «داعش» تغییر نام می دهد، حضور فعالی دارد. به طور مثال در 2013 حدود 8800 نفر عمدتا تحت تاثیر عملیات انتحاری و تروریستی در عراق کشته می شوند و عملا توانمندی مدیریت امنیتی عراق توسط دولت را زیر سوال می برند. در 8 آوریل 2013 ابوبکر البغدادی اعلام می کند حکومت اسلامی عراق به «دولت اسلامی عراق و شام» تبدیل شده است و از این زمان به صورت رسمی از القاعده جدا می شود. نکته جالب اینکه داعش در آوریل 2014 ، یک مدرک 410 صفحه ای را منتشر می کند که تمامی عملیات 2013 را در آن شرح داده بود و بیش از 57 درصد این عملیات در نینوا و صلاح الدین است. این عملیات کاملا هدفمند و مشخص است که زمینه ساز یک حمله بزرگ تر بوده است که در سه هفته گذشته مشاهده شد. به همراه 13 گروه دیگر در جو رسانه ای، پرچم دار این گروه های شورشی سنی عرب هستند، بعد از به دست آوردن «الانبار»، استان های نینوا، تکریت، صلاح الدین و قسمت هایی از کرکوک را نیز به دست آوردند.

پشنگ در خصوص آخرین تحولات عرصه میدانی عراق، گفت: آنچه مشاهده می شود، این است که اوضاع عراق به شدت بحرانی است و چشم انداز روشنی را مشاهده نمی کنیم. تقریبا نقشه جدید طی 4 هفته ترسیم شده است که کردستان در شمال، مرکز و غرب عراق در دست داعش و بخش هایی از مرکز و جنوب در اختیار دولت فعلی عراق است. 12 لشکر از 16 لشکر ارتش عراق، نظم سازمانی را از دست داده و به نوعی طی دو هفته اخیر بسیج مردمی در بغداد شروع شده است؛ مثل مدلی که در سوریه شاهد بودیم. این امر کاملا نشان می دهد توانمندی امنیتی دولت و ارتش عراق به طور کامل زیر سوال رفته است. سقوط موصل ظرف چند ساعت نمود همین مساله است و نظامیان اعلام کردند که می خواهند روحیه نیروهای خود را حفظ کنند تا بغداد سقوط نکند. بحث دیگری که در روزهای اخیر عراق شدت دارد، درگیری های رسانه ای رهبران عراق است و به نظر می رسد اختلافات قومی، سیاسی و مذهبی بین گروه هایی که در ساختار نظام جدید عراق با هم مشارکت دارند، سایه سنگینی انداخته است. به طور مثال کردها اتهاماتی را به دولت مرکزی وارد می کنند و برعکس؛ حتی اتهاماتی به اعراب اهل سنت وارد است و سایه بی اعتمادی در عراق، فوق العاده سنگین است.

این کارشناس مسایل خاورمیانه و کردها ادامه داد: مبحث دیگر، صدور فتوای مراجع در عراق است که تاثیرات کاملا پارادوکسیکالی دارد. همانطور که اشاره شد ارتش عراق تقریبا دچار عدم انسجام شده است. هر چند این عدم انسجام، موجب ایجاد بسیج مردمی شده است اما چون داعش، در شناسایی هویتی خود، خود را یک گروه سنی نشان می دهد، به رغم اینکه سنی های میانه رو نیز آن را گروهی تروریستی و غیر قانونی می دانند اما صدور هر فتوایی در این زمینه در میان مدت و بلند مدت، تشدید جنگ شیعه و سنی را در عراق و منطقه در پی خواهد داشت.

او افزود: کما اینکه مشاهده شد، فتوای آیت الله سیستانی بعد از سه یا چهار روز تعدیل شد. موضوع دیگر بحث پارلمان و دولت آینده عراق است. در زمان حمله داعش، عراق در دوره گذاری بود که عمر پارلمان دوم سپری شده و انتخابات برگزار شده بود و بحث بر سر این بود که چه کسی نخست وزیر خواهد شد. پیش و پس از انتخابات به رغم پیروزی ائتلاف دولت قانون به رهبری نوری المالکی، همه گروه ها اعم از جریان های شیعه مثل ائتلاف جریان صدر و مجلس اعلا، حضرت آیت الله سیستانی، کردها و سنی ها مخالف تداوم نخست وزیری نوری المالکی بودند. اما ایشان در سه هفته اخیر دوبار تاکید کرد که کاندیدای نخست وزیری خواهد شد. به باور من سخت است و به احتمال بسیار، یکی از قربانیان حملات داعش، آقای نوری المالکی و تداوم نخست وزیری او خواهد بود.

پشنگ بیان کرد: در میان کردها بحث برای نامزد ریاست جمهوری گرم شده؛ نکته قابل تامل دیگر اینکه مرز بین حکومت کردستان عراق با دولت مرکزی به 15 کیلومتر تقلیل پیدا کرده است و فقط در منطقه نفت خانه در استان دیالی است که حکومت اقلیم با دولت مرکزی ارتباط دارد.

این تحلیل گر منطقه خاورمیانه در رابطه با چرایی قدرت گیری داعش در عراق، اظهار کرد: من به سه سطح تحلیل تاریخی، ملی و منطقه ای اشاره می کنم. در سطح تحلیل تاریخی، عراق با رضایت ساکنانش در سال 1921 تاسیس نشد و مرز این کشور حاصل توافقات سایکس-پیکو میان بریتانیا و فرانسه بود. عراق فعلی هیچ گاه بازتاب دهنده اراده ساکنانش نبوده و هیچ گاه نه دولت ملی و نه هویت ملی فراگیر در این کشور شکل نگرفته است. در سطح تحلیل ملی باید گفت وجود بحران ها و مشکلات متعدد در کنار عدم اتحاد میان گروه های اصلی، اقدام رهبران و گروه های فراگیر ملی بدون تعصبات قومی و مذهبی است. در عراق دو گروه مذهبی و سیاسی وجود دارد که حمایت سایر گروه ها را به دنبال دارند؛ یکی از آنها جلال طالبانی بود که می توانست در اوج اختلافات، گروه های شیعه و سنی را با خود همراه کند و در عرصه مذهبی هم آیت الله سیستانی است که نوعی احترام را در بین اهل سنت و کردها داشته است. سایرین اعم از نوری مالکی و بارزانی را قبل از اینکه یک رهبر عراقی بدانیم، باید یک رهبر کرد شیعی یا سنی دانست.

او با بیان اینکه وضعیت سنی ها در عراق مشخص نیست، گفت: جلو پیشروی داعش را باید در سال 2010 می گرفتند. جایی که سنی ها با کمک متحدان منطقه ای مثل ترکیه و عربستان، تحت ائتلاف العراقی وارد انتخابات شدند، اگر در آن زمان یک نگاه مصلحت جویانه به سنی ها می شد و اجازه می دادند سنی ها نخست وزیر داشته باشند و سایر پست ها به دست شیعیان می افتاد، سنی ها خود را نسبت به آینده خوش بین تر می دیدند. نه تنها این روند مشاهده نشد بلکه این روندها معکوس هم شد. در مجموع، رضایت سنی های عراق کاهش پیدا کرده است.

او ادامه داد: در سطح تحلیل منطقه ای، عوامل متعددی وجود دارد. من موافق این دیدگاه هستم که وضعیت به گونه ای است که بیشتر، بازیگران منطقه ای تاثیر گذار هستند تا فرا منطقه ای. به نظر می رسد تا زمانی که تهران، ریاض، آنکارا و... به توافق نرسند، شاهد چشم انداز روشنی در قبال بحران سوریه و بعد عراق نخواهیم بود. در سطح تحلیل بین المللی، اشاره می کنم که تاسیس عراق و چگونگی تشکیل آن عمدتا تحت تاثیر عوامل فرا منطقه ای بوده و همین عوامل در حمله 2003 باعث شده است که عراق، سرزمین قصه های هزار و یک شب به سرزمین هزار و یک بحران تبدیل شود.

پشنگ تصریح کرد: بعد از به دست آوردن کرکوک توسط کردها، بارزانی اعلام کرد که زمان حرکت کردستان به سمت استقلال فرارسیده است. به نظر می رسد مطرح کردن بحث استقلال کردها، چند هدف را برای آنها دارد؛ اول اینکه آرزوی اصلی کردهای عراق همان استقلال است. جنبش مبارزات کردهای عراق از سال 1919یعنی دو سال بعد از تاسیس عراق شروع شده است و یکی از دلایل اصلی در این مقطع بحث استقلال است. اگر در این مرحله هم استقلال کردستان رخ ندهد، باز هم این هدف را دنبال خواهند کرد اما واقع بینانه تر این است که تغییر موازنه اربیل بغداد بر سر مواد مختلف اختلافی از اهداف اصلی طرح استقلال کردستان است. مهمترین آن نیز ماده 140 قانون اساسی است.

او افزود: تهدید به استقلال، حداقل در چانه زنی با دولت مرکزی و همسایه و حتی آمریکا باعث می شود که کردها در قبال دست کشیدن از استقلال در این مقطع، حداقل ماده 140 را برای خود عملی کنند. ماده 140 هم بحث تعیین سرنوشت مناطقی است که دارای جمعیت های کرد، عرب، سنی، ترکمن و شیعی است که کردها معتقدند این سرزمین ها اصالتا سنی بودند و باید یک رفراندوم برقرار شود که دولت مالکی در 8 سال اخیر نخست وزیری، این رفراندوم را برگزار نکرد.

او در پایان خاطر نشان کرد: در نهایت، طرح استقلال برای تاثیر گذاری بحث نخست وزیری آینده و میزان سهم خواهی گروه های مختلف، خصوصا خود کردها در دولت آتی عراق خواهد بود. در حال حاضر شرایط این گونه است که هدف اصلی، تغییر موازنه بر سر اختلافات و تاثیر گذاری در دولت آینده است که از دید کردها نباید نوری المالکی نباشد. باز تاکید می کنم که اگر این استقلال خواهی در این زمان رخ ندهد، کردها در میان مدت همچنان به دنبال استقلال از عراق خواهند بود.

در آخر این نشست نیز آقای عبدالرضا غفرانی، دیپلمات سابق ایران گفت: موضوع فقط سردرگمی دوران اوباما نیست؛ اوباما می خواهد از خاورمیانه رها شود. بعد از خاورمیانه می خواهد به کجا رود؟ به همین دلیل این خلاص شدن کمی بعید به نظر نمی رسد؟ باید توازنی ایجاد شود اما کدام توازن؟ در حال حاضر توازنی وجود ندارد و منطقه به هم ریخته است. مساله اسراییل نیز وجود دارد که از سایر آنها تفکیک ناپذیر است. آمریکا بعد از خروج می خواهد به خاور دور رود. به نظر من مساله نفت در استرالیا مطرح می شود. فکر نمی کنید این سیاست احتمالا به تاخیر افتد؟

دکتر فرهی در جواب آقای غفرانی بیان کرد: اوباما و یارانش در چند سال گذشته مشخص کردند که می خواهند بگویند، سیاست خارجی که از دید آنها واقع گراست و نیرویی که تصور می کنند در نهایت، قدرت جهانی آمریکا را به چالش خواهد کشید، چین است. این موضوع نیز در استراتژی نظامی آمریکا کاملا مشاهده می شود. آمریکا اکنون در حال افزایش قدرت نظامی خود در اقیانوس آرام است، به طوری که چین نگران این قضیه است. با خواندن واشنگتن پست متوجه می شویم که رابطه آمریکا و چین به بدترین نقطه خود رسیده است. بله! حرف شما کاملا صحیح است یعنی خاورمیانه اجازه نمی دهد اما اوباما به طور علنی اعلام کرده است که توازنی بین شیعه و سنی ایجاد کرده و از این توازن برای کاهش خشونت در خاورمیانه استفاده می کند. یکی از دلایلی که سیاست آمریکا منسجم نیست، همین است که علاقه مند است، حضور خود را در خاورمیانه کم کند. این یک واقعیت است اما آیا می تواند یا خیر؟ مسلما رفتار اوباما در یک ماه گذشته نشان دهنده این است که علاقه ای ندارد به سرعت وارد خاورمیانه شود. اشخاصی مثل آقای مکین در آمریکا هستند که حضور دوباره آمریکا در خاورمیانه را مطرح کردند، اما اوباما می داند که ملت آمریکا دیگر این اجازه را نخواهند دادند.

انتهای پیام

دیدگاه شما