جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

داعش و جنگ آب...

کد خبر: ۴۷۶۸۴
داعش و جنگ آب...
یکی از نشریات مذهبی در آمریکا چندی پیش نوشت که ترکیه به جای آن که به شورشیان مخالف پرزیدنت بشار اسد کمک کند، رود فرات را خشک کرده است. این نشریه خبر از کاهش شدید سطح آب در رودخانه اسد هم داده بود همان رودخانه ای که در واقع مخزن آبی است که برق و آب مورد نیاز حلب و حومه آن را تامین می کند.

در این تردیدی نیست که دولت ترکیه در واقع از مساله آب به عنوان یک اهرم فشار در جریان جنگ داخلی سوریه استفاده می کند، جنگی که از مدت ها پیش به یک مناقشه منطقه ای بدل شده است. اما این مساله به پیش از تهاجم تروریست های داعش به خاک کشور همسایه یعنی عراق بازمی گردد. دولت آنکارا از سال ها پیش یعنی از سال های دهه هشتاد این رفتار را پیش گرفت و در آن زمان امید داشت که این اقدام بتواند به بیرون راندن و متوقف کردن نیروهای حزب منحله پ.ک.ک توسط بشار اسد منجر شود.

دولت های دمشق و بغداد همواره ترکیه را متهم کرده اند که از آن به اصطلاح هژمونی آبی منطقه ای خود سوءاستفاده کرده و از هر ابزاری برای کنترل جریان آب استفاده می کند. در مقابل اما ترکیه توسعه کشور را حق مسلم خود می داند و در این مسیر یکی پس از دیگری سد خاکی تا به امروز ساخته است. با این حال آنکارا ادعا دارد که همچنان خود را به مفاد توافق نامه سال 1987 متعهد می داند.

اما انعقاد یک قرارداد امنیتی در سال 1998 بود که راه را برای انعقاد یک قرارداد تجارت آزاد در سال 2004 هموار کرد و این قرارداد تاثیرات بسیار مثبتی بر اختلاف های آبی چند دهه ای گذاشت. بر این اساس قرار شد که ترکیه و سوریه یک سد خاکی مشترک در منطقه اورونتس بسازند و البته این قرارداد تا اندازه ای جنجال برانگیز هم بود زیرا سوریه در این حالت نیز بر ادعاهای ارضی خود در مورد استان هاتای ترکیه و اورونتس پافشاری داشت و حتی مرزهای موجود را نیز به رسمیت نمی شناخت. البته بشار اسد، رییس جمهور سوریه حتی امروز هم از این موضع خود عقب نشینی نکرده است اما سنگ بنای اختلاف های جدید در مورد آب و نقطه اوج این اختلاف ها در فوریه 2011 یعنی کوتاه زمانی پیش از آغاز شورش ها در سوریه گذاشته شد.

در سال 2009 رجب طیب اردوغان نخست وزیر ترکیه، نوری المالکی نخست وزیر عراق و بشار اسد رییس جمهور سوریه با توافق بر سر تشکیل یک شورای بلندپایه همکاری های استراتژیک در واقع به صورت تلویحی اعلام کردند که خواهان یافتن راه حلی برای پایان دادن به این اختلاف های دیرینه بر سر آب هستند. در اولین نشست این شورای مشترک پنجاه مورد توافق به امضا رسید که چهار مورد آن مربوط به مساله آب بود. در همان زمان قرار شد که یک کمیسیون بر روی پیشنهادهای عملی در مورد همکاری در استفاده از این آب مورد اختلاف کار و بررسی کند. بدین ترتیب ساخت سد خاکی اورونتس به تصویب رسید و قرار بر این شد که هزینه های ساخت این سد میان سه کشور سوریه، ترکیه و عراق تقسیم شود. این توافق ها می توانست چرخشی بسیار مثبت در مسیر حل اختلاف های آبی این سه کشور باشد اما با آغاز شورش ها و جنگ داخلی در سوریه و امروز فروپاشی ناگهانی دولت در عراق، ظاهرا ادامه این همکاری حداقل در حال حاضر امکان پذیر نیست.

بر اساس گزارش های منابع مستقل در سال های اخیر همه طرف های دعوا در سوریه از مساله آب و برق به عنوان ابزاری برای فشار علیه یکدیگر بهره می گیرند. پیش از این یعنی در سپتامبر 2012 بود که فاش شد نیروهای دولتی سوریه شبکه های آب و برق رسانی شهر چند میلیون نفره حلب را نابود کرده اند تا به این وسیله بتوانند آن به اصطلاح نیروهای میانه روتر اپوزیسیون را تحت فشار بگذارند. اما از مدت ها پیش دیگر نیروها نیز مشابه همین رفتار نیروهای دولتی را در پیش گرفته اند. گروه های شورشی و مخالف اسد اعم از ارتش آزاد سوریه، سازمان دولت اسلامی عراق و بلاد شام یا همان داعش و کارگزاران القاعده در سوریه یعنی گروه تروریستی جبهه نصرت برای در اختیار گرفتن سدهای خاکی رود فرات به جان هم افتاده اند و از این رود به عنوان ابزار فشار علیه یکدیگر استفاده می کنند، همان رودی که تامین آب و برق مصرفی مردم حلب و استان رقه وابسته به آن است.

در حال حاضر دو سوم سدهای این مناطق در اختیار نیروهای شورشی است . به عبارت روشن تر از مدت ها پیش نه تنها دولت سوریه هیچ کنترلی براین سدها ندارد بلکه کنترل آن به طور کامل در اختیار تروریست های داعش است. بر اساس گزارش همان منابع مستقل، تروریست های داعش هر روز مقادیر متنابهی از آب مخازن ذخیره را هدر می دهند تا به این صورت جریان آب به سوی حلب برای همیشه خشک شود. ایستگاه های پمپاژ آب نیز در اختیار نیروهای داعش است و پمپ ها تقریبا نابود شده اند. و پیامد این اعمال جنایتکارانه این بود که مردم حلب در اکثر روزهای ماه مه سال جاری از آب آشامیدنی محروم بودند و به گزارش رادیو واتیکان مردم از سر ناچاری و با علم به این که این آب غیر فابل شرب است به حوض های موجود در مساجد و کلیساها هجوم بردند.

تروریست های داعش در عراق نیز در اواسط هفته گذشته به سوی سد حدیثه که دومین سد بزرگ عراق به شمار می رود، حمله خود را آغاز کردند. در حال حاضر این نگرانی وجود دارد که تروریست ها با دستیابی به این سد همان کاری را انجام دهند که پس از اشغال سد فلوجه انجام دادند یعنی باز کردن دریچه های سد برای به زیر آب بردن نیروهای ارتش عراق. البته ارتش عراق اعلام کرده است که تدابیری امنیتی برای مقابله با این اقدام تروریست ها پیش بینی کرده است.

اما آیا این خبر واقعیت دارد که ترکیه از این جنگ آب در جریان جنگ سوریه و عراق در جهت منافع خود بهره برداری می کند؟ پاسخ به این پرسش در حال حاضر چندان آسان نیست. دولت رجب طیب اردوغان متهم شده است که در برابر تروریست های داعش حداقل سکوت پیشه کرده است. در این میان اما داعش به خاک عراق حمله برد و این عمل می تواند منافع ترکیه را نیز با خطری جدی روبرو کند. گفته می شود که دولت ترکیه به کردهای شمال عراق اطمینان داده است که در صورت تجزیه و فروپاشی عراق از به اصطلاح حق آنها برای تاسیس یک کشور مستقل حمایت خواهد کرد، امری که تا همین چندی پیش کاملا غیرمحتمل و حتی ناممکن به نظر می رسید.

اما تغییر موقعیت ژئوپلتیک منطقه بی تردید اختلاف ها بر سر آب را تشدید کرده و ابعاد تازه ای به آن خواهد بخشید. زیرا در این حالت آن افراد و نیروهایی که ترکیه در سال 2009 با آنها به توافق رسیده بود دیگر قدرت زیاد و نامحدودی در عراق نخواهند داشت و در این تردیدی نیست که پیش از همه این نیروهای داعش خواهند بود که آشکارا عزم خود را برای دسترسی به منابع آبی و استفاده از آن به عنوان یک اهرم فشار و قدرت جزم خواهند کرد و در این راه درنگ نخواهند کرد. کنترل این منابع آب به این صورت نه تنها به یک ابزار جنگ در داخل بلکه به فاکتوری مهم و قدرتمند در پوکر منطقه ای قدرت بدل خواهد شد.

منبع: دی تسایت

ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی- شفقنا

انتهای پیام

دیدگاه شما