جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

استقلال؛ از رویا تا توهم کردهای عراق

کد خبر: ۴۷۵۲۰
استقلال؛ از رویا تا توهم کردهای عراق

"آیا کردهای عراق باید از تغییرات اخیر بر روی زمین خوشحال باشند یا اینکه اقدامات اخیر آنها گامی نسنجیده به شمار می آید که احتمال دارد تمامی دستاوردهای چندین ساله اقلیم کردستان عراق را به باد دهد؟ اگر فرض کنیم که کردها با این روش غیر قابل قبول در سطح عراق، جهان عرب، منطقه و جهان، بر مناطق مورد مناقشه با دولت مرکزی تسلط پیدا کرده اند، آیا خواهند توانست به این تسلط خود ادامه دهند؟ با توجه به اعلام این مسئله از سوی اقلیم کردستان که شهر نفت خیز کرکوک را برای همیشه به خاک خود ملحق کرده، آیا دولت عراق و سایر دولت های منطقه و جهان چنین چیزی را به رسمیت خواهند شناخت؟"


به گزارش سرویس ترجمه "شفقنا"، دکتر "فارس الخطاب"، تحلیلگر سیاسی و ستون نویس عراقی در مقاله ای تحلیلی که تحت عنوان "کردهای عراق و توهمات استقلال" روی پایگاه اینترنتی شبکه خبری "الجزیره" قرار گرفته، با اشاره به تسلط نیروهای پیشمرگ اقلیم کردستان عراق بر مناطق مورد مناقشه با دولت مرکزی این کشور از جمله شهر نفت خیز "کرکوک" در نتیجه وخامت اوضاع امنیتی استان های عرب نشین هم مرز با اقلیم و نابسامانی اوضاع سیاسی در "بغداد"، تاکید کرده که تلاش های کنونی کردهای عراق جهت دستیابی به استقلال هیچ نتیجه ای در پی نخواهند داشت، چرا که خود آنها به خوبی می دانند در این راه با موانع زیادی روبرو هستند که مخالفت های کشورهای عرب، ایران و ترکیه با تشکیل کشور مستقل کردستان تنها بخشی از این موانع به شمار می آیند، جایی که در مقاله خود آورده است:

«پس از آنکه اوضاع امنیتی وخیم در استان های عرب نشین هم مرز با اقلیم کردستان عراق یعنی "نینوى"، "دیالى" و "صلاح الدین" و همچنین اوضاع سیاسی نابسامان در "بغداد" باعث به وجود آمدن خلاء نظامی کاملی در مناطقی شدند که برای بیش از 10 سال مورد اختلاف و کشمکش دولت اقلیم و دولت مرکزی عراق بوده و هر دو طرف آنها را مناطق مورد مناقشه می نامند، رویای استقلال بار دیگر در صدر آرزوهای کردها در شمال عراق قرار گرفت.

شاید همین مسئله نیز باعث شده باشد "مسعود بارزانی"، رئیس اقلیم کردستان عراق وسوسه شود و به عناصر نظامی این اقلیم یعنی نیروهای پیشمرگ دستور دهد به سوی مناطق مورد مناقشه پیشروی کرده و کنترل آنها را در دست بگیرند.

در همین حال، هنگامی که "مسعود بارزانی" در سفر خود به شهر نفت خیز "کرکوک" تاکید کرد که تسلط کردها بر این شهر و برخی دیگر از مناطق مورد مناقشه برای همیشه بوده و ماده 140 قانون اساسی عراق در مورد این مناطق را پایان یافته دانست، رویای کردهای عراق برای استقلال نزدیک تر به واقعیت به نظر می رسید.

با این حال، در این جا باید پرسید آیا کردهای عراق باید از تغییرات اخیر بر روی زمین خوشحال باشند؟ یا اینکه اقدامات اخیر آنها گامی نسنجیده به شمار می آید که احتمال دارد تمامی دستاوردهای چندین ساله اقلیم کردستان عراق را به باد دهد؟

علاوه بر این، اگر فرض کنیم که کردها با این روش غیر قابل قبول در سطح عراق، جهان عرب، منطقه و جهان، بر مناطق مورد مناقشه با دولت مرکزی تسلط پیدا کرده اند، آیا خواهند توانست به این تسلط خود ادامه دهند؟ یک پرسش دیگر نیز اینکه با توجه به اعلام این مسئله از سوی اقلیم کردستان عراق که شهر نفت خیز "کرکوک" را برای همیشه به خاک خود ملحق کرده، آیا دولت عراق و سایر دولت های منطقه و جهان چنین چیزی را به رسمیت خواهند شناخت؟

"سناریوهای اقدام کردها"

در واقع همانند ناظران، بسیاری از شهروندان عراق نیز به شدت از چگونگی افتادن سریع و آسان مناطق مورد مناقشه در دستان نیروهای پیشمرگ کرد شگفت زده هستند، چرا که این مناطق در مجموع مناطق راهبردی و اقتصادی مهم به شمار می آیند.

این در حالی است که عناصر مسلح مسلط بر مناطق زیادی در استان های "نینوى"، "صلاح الدین" و "دیالى" نیز به دنبال آن هستند که مناطق مورد مناقشه برگه فشاری بر دولت مرکزی عراق به رهبری "نوری المالکی"، نخست وزیر این کشور باشند، برای این مسئله نیز برخی سناریوهای احتمالی وجود دارد که می توان آنها را به صورت ذیل فرض کرد:

سناریوی نخست اینکه عناصر مسلح مناطق مورد مناقشه را نادیده گرفته باشند، چرا که مهمترین هدف برای آنها همان شهر "بغداد"، پایتخت عراق بوده و سایر مناطق این کشور از نظر آنها تنها مناطقی اداری هستند که پس از تشکیل دولت مرکزی قدرتمند، بر اساس قانون و یا اعمال قدرت، به سرعت به این دولت خواهند پیوست، جایی که وضعیت عراق در بیشتر دوران تاریخ معاصر خود این چنین بوده است.

سناریوی دوم اینکه از پیش توافقی میان رهبران گروه های مسلح و دولتمردان اقلیم کردستان عراق وجود داشته باشد که بر اساس آن، عناصر مسلح مناطق مورد مناقشه را برای نیروهای نظامی و امنیتی آموزش دیده و منظم پیشمرگ ترک کرده باشند تا این مناطق در برابر هر گونه پیامدی که در آینده بر وضعیت امنیتی و اقتصادی سراسر عراق تاثیر بگذارد، در امان باشند، با شرط آنکه پس از پایان درگیری های کنونی، موضع رسمی دولت مرکزی فصل الخطاب تعیین سرنوشت مناطق مورد مناقشه باشد، چیزی که احتمال درستی این سناریو را بیشتر می کند این است که "مسعود بارزانی" از روابط خوبی با مهمترین گروه های شرکت کننده در نبرد بر علیه نیروهای عراقی برخوردار است.

سناریوی سوم اینکه کردهای عراق خطر و ریسک را برگزیده و از لحظه ای تاریخی که طی آن سراسر عراق در برابر تمامی چالش های پیش رو تضعیف شده، بهره گرفته باشند تا آنچه که می خواهند به دست آورند و پس از آن مرزهای کشور مورد هدف خود را مشخص کرده و جهان و منطقه را در برابر واقعیتی قرار دهند که عملکرد ضعیف دولت مرکزی عراق در برابر نیاز جهان به عراقی توانا به بهبود وضعیت خود تا حدی که از طریق آن بتواند از تحرک اقلیم کردستان و منافع غرب در این اقلیم و کشورهای همسایه آن محافظت کند، باعث تثبیت این واقعیت می شود.

سناریوی چهارم و آخر نیز اینکه تحرک کردها تنها یک اقدام پیشگیرانه باشد جهت محافظت از استان های اقلیم کردستان در برابر فعالیت های گروه "دولت اسلامی در عراق و شام" (داعش) و سایر گروه های تروریستی، جایی که شخص "مسعود بارزانی" در این باره اظهار داشت: در این مناطق نیروهای عراقی مستقر بودند و خلایی امنیتی به وجود آمد، در نتیجه نیروهای پیشمرگ برای پر کردن این خلا وارد عمل شدند.

"میان کویت و کرکوک"

اگر "مسعود بارزانی" خیال کند مسئله تسلط کردها بر استان "کرکوک" برای همیشه بوده و می توان آن را به عنوان یک واقعیت بر جامعه عراق و جامعه بین الملل تحمیل کرد، به احتمال زیاد وی دچار یک اشتباه راهبردی بزرگ شده است.

با توجه به اظهارات رئیس اقلیم کردستان عراق پس از تسلط نیروهای پیشمرگ بر شهر "کرکوک" و سایر مناطق مورد مناقشه با دولت مرکزی، می توان گفت که مسئله ادامه تسلط کردها بر این شهر نفت خیز، تا حد زیادی شبیه ورود نیروهای عراقی به کشور کویت و اشغال آن می باشد، جایی که ورود هر دو نیروی کرد و عراقی به آسانی صورت گرفت و رهبران دو طرف یعنی "صدام حسین" و "مسعود بارزانی" نیز مسئله پیوستن را نهایی دانستند.

در حالی که "صدام حسین" هنگام اشغال کویت از سوی نیروهای عراقی اعلام کرد که این منطقه به کشور مادر خود یعنی عراق بازگشته و عبارت هایی از قبیل "فرع به اصل بازگشت" و "کویت هم اکنون استان نوزدهم عراق به شمار می آید" را به کار برد، در سوی مقابل "مسعود بارزانی" نیز هفته گذشته در کنفرانس خبری مشترک با "ویلیام هیگ"، وزیر امور خارجه بریتانیا در شهر "اربیل"، مرکز اقلیم کردستان اظهار داشت: 10 سال صبر کردیم تا با دولت مرکزی مشکلات این مناطق را بر اساس ماده 140 قانون اساسی عراق حل و فصل کنیم، حالا این ماده تکمیل شده و به پایان رسیده است.

علاوه بر این، در حالی که کویت مروارید غرب و شاهرگ حیاتی تولید کننده نفت و منافع دیگری به شمار می آید، شهر "کرکوک" نیز با وجود تفاوت های زیادی که از نظر ژئوپولیتیک با کویت دارد، اما همانند آن از اهمیت زیادی برخوردار است، به همین دلیل نیز آمریکا و بریتانیا نسبت به موافقت با درخواست اقلیم کردستان پس از تسلط بر مناطق مورد مناقشه جهت جدایی از عراق تردید داشتند، با این حال مسئله مهمتر و خطرناکتر برای آرزوی کردهای عراق جهت دستیابی به استقلال، همان موضع دو همسایه بزرگ آن یعنی ترکیه و ایران در قبال این آرزو می باشد، همان گونه که پیشتر نیز عربستان سعودی و ایران به صورت قاطع با تسلط عراق بر کویت و الحاق آن به سایر استان های خود مخالفت کردند.

در همین راستا، نباید سکوت ترکیه در قبال تحولات اخیر عراق باعث فریب و اغوای کردهای این کشور شود، چرا که "آنکارا" سیاست مشارکت در تغییر وضعیت کنونی عراق را دنبال می کند و برای قانع ساختن جامعه منطقه ای و بین المللی به ضرورت ناگزیری از تغییر ریشه ای ماهیت نظام و ایدئولوژی حکمرانی در عراق، مجبور می شود نسبت به تغییر در برخی مسائل از جمله مسئله کردها صبر پیشه کند.

گمان می رود که این مسئله بسیار روشن باشد، جایی که ترکیه روش دیپلماسی نرم جهت به کار گیری تمامی عناصر تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی فعال در تغییر را در پیش گرفته بدون آنکه گره جامع نخ های بازی کنونی عراق را از دست بدهد.

در همین حال، ایران نیز به اقلیم کردستان عراق هشدار داده که به اقداماتی از قبیل تغییر واقعیت جغرافیایی و حاکمیت در منطقه که باعث خشم این کشور می شود، دست نزند و این در حالی است که همه می دانند دولت و احزاب سیاسی اقلیم کردستان از خشم ایران به شدت حساب می برند و نگران آن هستند که در صورت از دست دادن پشتیبانی این کشور به عنوان عمق راهبردی خود در مراحل سیاسی مختلف از دهه 20 قرن گذشته میلادی تاکنون، این اقلیم دچار زیان های گسترده ای شود، علاوه بر این برخی گروه های شبه نظامی عراقی وابسته به ایران نیز نسبت به الحاق شهر "کرکوک" به اقلیم کردستان تهدید کرده و به صورت تلویحی به آغاز عملیات نظامی بر علیه این اقلیم اشاره کرده اند.

"گره کرکوک"

در حالی که اشغال کویت پایان "صدام حسین" و نظام حکمرانی وی را رقم زد، امیدوارم رهبر سیاسی باتجربه و کهنه کاری همچون "مسعود بارزانی" در محاسبات خود در قبال مسئله ای که احتمال دارد تمامی دستاوردهای اقلیم کردستان عراق را بر باد دهد، دچار اشتباه نشود، چرا که در صورت عدم اصلاح اظهارات و مواضع اخیر رئیس اقلیم کردستان در مورد شهر "کرکوک"، ممکن است این شهر نیز پایان نامناسبی برای روند طولانی مبارزات قدرت های سیاسی این اقلیم رقم بزند و تمامی دستاوردهای یک دهه اخیر اقلیم را به سراب تبدیل کند.

در پایان باید گفت که خرد ایجاب می کند دولتمردان اقلیم کردستان عراق به جای اظهارات تنش زایی از قبیل این جمله رئیس اقلیم که گفته "اگر لازم باشد شخصا برای دفاع از کرکوک و اهالی آن سلاح به دست می گیرم"، با اندکی تامل در مورد آینده اوضاع در "بغداد" رفتار کنند، چرا که کردهای عراق بهتر از دیگران می دانند که هزاران مانع بر سر راه تسلط همیشگی آنها بر شهر نفت خیز "کرکوک" وجود دارد.»

منبع: الجزیره، ترجمه از "شفقنا"

انتهای پیام

دیدگاه شما