جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

یک استاد استراتژیک: ترکیه مخالفت جدی با استقلال کردستان عراق ندارد

کد خبر: ۴۷۴۰۹
یک استاد استراتژیک: ترکیه مخالفت جدی با استقلال کردستان عراق ندارد

عدم تشکیل دولت وحدت ملی در عراق و مبنای اختلافات داخلی حتی میان جریان های شیعی چیست؟ ورود مرجعیت شیعی در حل بحران عراق چقدر تاثیرگذار خواهد بود؟ دعوت آقای بارزانی از حضرت آیت الله سیستانی برای دخالت جهت پایان دادن به نا بسامانی های عراق چه معنایی دارد؟ احتمال توافقات پشت پرده آزاد شدن رانندگان ربوده شده ترکیه ای چقدر است؟ سربازان عربستان برای قرار گرفتن کنار دولت عراق به مرزها اعزام شده اند؟

به گزارش جماران، شفقنا این مسایل را با دکتر عبدالرضا فرجی راد، عضو هیات علمی دانشگاه علوم و تحقیقات و استاد ژئوپلیتیک به بحث گذاشته است.

این استاد ژئوپلیتیک در توضیح دلایل درخواست رییس اقلیم کردستان از حضرت آیت الله سیستانی، می گوید: آقای بارزانی می داند که شرایط عراق بغرنج است و بحران این کشور در کوتاه مدت و به سرعت قابل حل نیست، به همین دلیل این موضوع را مطرح می کند. بارزانی می خواهد به افکار عمومی نشان دهد، مشکلات عراق بسیار پیچیده است و حتی حضرت آیت الله سیستانی هم نتوانستند آن را حل کنند؛ در نتیجه برای جلوگیری از انتقال این بحران به کردستان عراق، بهتر است که زمینه استقلال آنها نیز فراهم شود.

او که معتقد است ترکیه مخالفتی جدی با استقلال کردستان عراق ندارد، دلایلی را برای آن ذکر می کند. یکی از دلایلی که در تحلیل های او مورد توجه قرار می گیرد، این است که ترکیه عضو مهمی از ناتو است و در صورت اعلام استقلال کردستان در آینده نه چندان دور، نه در کوتاه مدت اما می تواند با حمایت ترکیه به عضویت ناتو درآید. طبیعی است که در این صورت، نفوذ ترکیه در کردستان عراق نیز بیشتر خواهد شد و امتیازات بزرگی از این اجرا برخواهد گرفت.

فرجی راد که کردستان عراق را در حرکت به سمت استقلال می داند، تاکید می کند که باید دولتی متحد در عراق تشکیل دهند تا مردم، شیعه، سنی، کرد و... روحیه بگیرند. کردها نیز متوجه شوند اگر دولت مرکزی با پشتیبانی مردم می تواند داعش را شکست دهد، می تواند از تجزیه کامل عراق نیز جلوگیری کند.

متن گفت وگوی شفقنا با فرجی راد را در ادامه می خوانید:

*با وجود اینکه جریان های شیعه در داخل عراق، اکثریت را تشکیل می دهند و قدرت را در اختیار دارند اما مشاهده می شود تا امروز نتوانسته اند حتی در میان خود به توافقی دست یابند و عراق را با تشکیل یک دولت جدید به سمت ثبات هدایت کنند؛ مبنای این اختلافات چیست و از کجا ناشی می شود؟

فرجی راد: مبنای اختلافات در جریان های شیعی عراق بازمی گردد به سلیقه ها و نگرش هایی که نسبت به برنامه ریزی برای اداره این کشور وجود دارد. بعضی جریانات شیعی، نگران هستند که شرایط در عراق به نحوی پیش رود که مجددا افرادی وابسته به قدرت های منطقه ای و جریانات بعثی، قدرت را در اختیار گیرند، همان شرایط گذشته دوباره برای عراق رخ دهد و گروه اقلیتی بر این کشور حاکم شوند. به همین دلیل تا حدی کنترل بیشتری بر مسایل دارند و اتفاقا دولت قانون به رهبری آقای مالکی را نیز به این مساله متهم می کنند. برخی از جریانات شیعی که تا اندازه ای با دید بازتری نسبت به مسایل نگاه می کنند، معتقدند که باید فضای نسبتا بازتری را فراهم کرد و آنچه که قانون اساسی عراق گفته است، باید پیاده شود و عراق همان شرایط را پیدا کند. بر این اساس این جریان های شیعی با دولت قانون که رهبری آن را آقای مالکی بر عهده دارد، دارای اختلاف نظرهایی است که این اختلاف ها به شیوه حکومتداری هم باز می گردد و به همین جهت تاکنون نتوانسته اند بر اختلاف های خود فایق آیند. در حال حاضر سه جریان شیعی عمده، علی رغم جریانات شیعی کوچکتری که در خارج از چارچوب این سه جریان هستند، در عراق وجود دارد. از جمله این جریان های کوچک شیعی می توان نمونه ای را مثال زد که در روزهای اخیر در کربلا رخ داد یعنی اقدامات فردی که خود را عالم دینی می نامد که هم با دولت و هم باسیاست های کلی جریانات شیعی مخالف است.

*آیا این عقلانیت میان جریان های شیعی عراق مشاهده می شود که منافع ملی را بر منافع حزبی ترجیح دهند؟ در غیر این صورت، این تبعیت از مرجعیت شیعی وجود دارد که اگر به طور مثال با تاکید حضرت آیت الله سیستانی بر این موضوع، این جریانات تاثیر پذیرند؟

فرجی راد: به نظر می رسد که وضعیت عراق تا حدی بغرنج است که حتی اگر اختلاف نظرها و اختلاف سلیقه هایی در مدیریت کشور وجود دارد، جریانات شیعی اگر تمایل دارند بر این مشکلات فایق آیند و اجازه ندهند کشور به سمت تجزیه رود - که متاسفانه در حال رفتن به این سمت است- حتما در این مقطع باید از دستورات، راهنمایی ها و ارشادات مرجعیت به ویژه حضرت آیت الله سیستانی پیروی کنند. در حال حاضر عملی شدن نظراتی که ایشان در رابطه با انتخاب هر چه سریع تر رییس پارلمان و رییس جمهور ارائه کردند، به تاخیر افتاده است. تاخیر در این موضوع به سود جریانات مخالفی در کشور است که از بیرون و از کشورهای منطقه دستور می گیرند و می توانند هر چه سریع تر اهداف خود را پیش برند. اختلاف های درون جریان شیعی منجر به این می شود که نتوانند متحد شوند؛ عدم اتحاد آنها نیز موجب تفرقه مردم و نیز تضعیف مرجعیت و دولت خواهد شد. به همین دلیل باید دولت و جریان های شیعی مختلف زیر نظر مرجعیت، تصمیم واحدی را با یکدیگر بگیرند و کار را پیش برند. نه به این معنا که جریان های شیعی، کل مسایل عراق را تحت کنترل خود در آورند؛ طبیعتا گروه های مختلف سنی، کرد، ترکمن، آشوری، مسیحی و اقلیت های دیگری نیز در عراق وجود دارند که باید به نظرات آنها نیز توجه و برای آنها نیز فضایی ایجاد کرد. برای اینکه این گروه ها بتوانند به زندگی باثبات و آرامشی در عراق ادامه دهند، نباید اجازه داد فضا به گونه ای باشد که احساس ترس و نگرانی کنند.

*با وجود اختلاف کردها با حاکمیت عراق و تاکید آنها بر تشکیل کردستان مستقل، در روزهای اخیر مشاهده شد که آقای بارزانی، دخالت آیت الله سیستانی برای پایان دادن به اوضاع بحرانی عراق را تقاضا کرد. آیا می توان این را به نوعی عقب نشینی ضمنی از استقلال کردستان تعبیر کرد؟ این اظهارات چقدر می تواند در جهت به آرامش رسیدن عراق پاسخگو باشد و اگر مرجعیت در این زمینه وارد شود، نتیجه ای در بر خواهد داشت؟

فرجی راد: به نظر نمی رسد آقای بارزانی بخواهد شرایط فعلی به وجود آمده در عراق، حداقل در کوتاه مدت تمام شود. کردها از ابتدا به دنبال استقلال بودند، با وجود شرایطی که به ویژه در یک ماه گذشته به وجود آمده است و نیز براساس مصاحبه هایی که انجام می شود -نه تنها از یک نفر بلکه از چندین نفر- و حمایت های بیرونی که بعضا علنی هم صورت می گیرد، می توان به این نتیجه رسید که کردها تصمیم خود را گرفته اند اما با موانعی جدی نیز رو به رو هستند. نیروهای داعش، بعضی از مردم داخل عراق را نیز فریب داده و با خود همراه کرده اند، حمایت های منطقه ای را نیز دارند و برخی کشورهای منطقه بدون این که مسایل را علنی کنند، به دلیل منافع خود در حال حمایت از این گروه ها هستند. از طرف دیگر آقای بارزانی با توجه به این مسایل و همینطور اختلافات میان جریان های شیعی داخل عراق، می داند که شرایط عراق بغرنج است و بحران این کشور در کوتاه مدت و به سرعت قابل حل نیست. به همین دلیل این موضوع را مطرح می کند و می توان گفت هدف بارزانی این است که به افکار عمومی عراق بگویند ما از حضرت آیت الله سیستانی هم خواستیم که این مسایل را حل و فصل کند اما این مسایل قابل حل نیست و حتی حضرت آیت الله سیستانی هم نتوانستند آن را حل کنند، بنابراین باید به سمت کردستان مستقل حرکت کرد. آیت الله سیستانی که پیش از این و از هفته های قبل نیز وارد این قضیه شده بودند، تحلیل من این است که بارزانی می خواهد به افکار عمومی نشان دهد، مشکلات عراق بسیار پیچیده تر است و برای جلوگیری از انتقال این بحران به کردستان عراق، بهتر است که زمینه استقلال آنها نیز فراهم شود؛ به ویژه که مساله رفراندوم را نیز در آینده نزدیک مطرح کرده اند.

* در چند روز گذشته مشاهده شد که راننده های ترکیه ای که توسط شبه نظامیان دعش ربوده شده بودند، آزاد شدند؛ چقدر احتمال دارد که توافقات پیشت پرده ای صورت گرفته باشد؟

فرجی راد: آقای بارزانی در سال گذشته چندین بار با مقامات ارشد ترکیه ملاقات داشتند که جزییات این ملاقات ها منتشر نشد. همان زمان مشخص بود که ترکیه به دنبال یکسری توافقاتی با کردستان عراق است؛ به ویژه که در رابطه با قراردادهای نفتی با اقلیم کردستان به اخطارهای دولت مرکزی در بغداد هم توجه نمی کردند. بر این اساس می توان تحلیل کرد که ترکیه با استقلال کردستان عراق، مشکلی ندارد و حتی به نحوی مشوق این کار است و کردستان به سمت استقلال در حال حرکت است بنابراین ملاحظاتی دارند. از سوی دیگر متاسفانه اسراییلی ها نیز بر این قضیه تاکید بسیاری دارند. طبیعی است که وقتی رژیم صهیونیستی بر این مساله تاکید کند، در داخل آمریکا، دولت آمریکا و سیاستمداران آمریکایی نیز اختلاف ایجاد می شود. بسیاری از طرفداران اسراییل در کنگره، سنا و حتی بعضا در دولت هم دیده می شوند. این اختلاف کمک می کند که دولت آمریکا هم به دلیل امکان عدم یکپارچگی درون این کشور در رابطه با ایستادگی در مقابل تجزیه عراق، هر چند که به تازگی اعلام کرده است که با استقلال کردستان مخالف هستند اما این طرح مساله نمی تواند چندان جدی باشد. ترکیه نیز مخالف جدی کردستان مستقل نخواهد بود و اگر اتفاق افتد نیز حرکت خاصی نخواهد کرد. رهبری کردی در کردستان نیز به دنبال این است که با تداوم روند به هم ریختگی عراق، نشان دهند که عراق به این زودی ها به آرامش نخواهد رسید. بر این اساس برای هر چه سریع تر بر ملا کردن این اهداف بهتر است دولت مرکزی در بغداد بتوانند دولتی متحد تشکیل دهند، مردم اعم از مذاهب و قومیت های مختلف نیز روحیه بگیرند و کردها هم متوجه شوند اگر دولت مرکزی با پشتیبانی مردم می تواند داعش را شکست دهد و بیرون کند، می تواند از تجزیه کامل عراق نیز جلوگیری کند.

*طبق گفته شما، ترکیه مخالفت جدی با مستقل شدن کردستان ندارد. آیا شکل گیری کردستان مستقل، موجب ایجاد ناآرامی هایی در مرزهای کردنشین ترکیه نیز نخواهد شد؟

فرجی راد: به نظر می رسد که ترکیه در زمینه تشکیل کردستان مستقل در عراق تا اندازه ای کوتاه آمده است که دلایل مختلفی هم دارد. ترک ها مسایل را تجزیه و تحلیل کرده اند؛ از یک طرف احساس می کنند با توجه به این که در حال ایجاد فضایی بازتر برای کردهای ترکیه در داخل کشور خود هستند، استقلال کردستان به ضرر آنها نخواهد بود. ترکیه باید هم این باز کردن فضا را انجام دهد، زیرا آنها چشم انداز عضویت در اتحادیه اروپا را مدنظر دارند و تا مساله آزادی اقلیت ها مطرح و قانونی نشود، نمی توانند به عضویت درآیند. با توجه به این که کردستان عراق، منطقه بسته ای است و تنها در آمد اصلی آنها نیز انرژی و نفت است که باید از ترکیه صادر شود، در حقیقت کردستان عراق کاملا تحت نفوذ ترکیه در می آید. ترکیه کشوری رو به توسعه و به دنبال این است که خود را تثبیت کند و جزو ده قدرت برتر اقتصادی دنیا شود. امروز برای کشورهایی که به دنبال تقویت خود از نظر اقتصادی و تبدیل شدن به یکی از قدرت های اقتصادی هستند، پشتوانه انرژی بسیار مهم است. ترکیه نیز کشوری است که از خود، انرژی ندارد و باید انرژی را بخرد. کردستان عراق، تنها جایی است که ترکیه نفوذ قابل توجهی دارد و کردها مجبور هستند که سیاست های ترکیه را به نحوی اعمال کنند. از یک سو نفت کردستان از ترکیه می گذرد، ترکیه نیز به دلیل گرفتن حق ترانزیتی قابل توجه، نفت ارزانتری می گیرد و شرکت های ترکیه نیز در حال سرمایه گذاری در عراق هستند. از سوی دیگر نفت را از نظر سیاسی و اقتصادی کنترل و از طرف دیگر رودخانه های دجله و فرات از کردستان عراق عبور می کند یعنی این برای کردستان بسیار مهم است. از آن سوی هم مشاهده می شود که در حقیقت، ترکیه آب مورد نیاز کردستان را در اختیار می گیرد. نکته بسیار مهم دیگر این است که ترکیه عضو مهمی از ناتو است و در حقیقت قسمت جنوبی ناتو را در اختیار دارد. در صورت اعلام استقلال کردستان در آینده نه چندان دور، ممکن است با تحریک و نگرش های ترکیه، تقاضای عضویت در ناتو را کند و نه در کوتاه مدت اما می تواند با حمایت ترکیه به عضویت ناتو درآید. طبیعی است که در این صورت، نفوذ ترکیه در کردستان عراق نیز بیشتر خواهد شد بنابراین مشاهده می شود که ترکیه چه امتیازات بزرگی از این ماجرا می برد. آقای بارزانی و کردها در کردستان عراق نیز دیگر در شرایطی قرار نمی گیرند که کردهای ترکیه را کمک یا تحریک کنند. علاوه بر آن کشورهایی که عضو ناتو می شوند براساس توافقات و قراردادهای موجود، باید به امنیت و ثبات یکدیگر احترام بگذارند و کمک کنند، نه این که امنیت یکدیگر را به خطر اندازند.

*عربستان سعودی، سی هزار سرباز خود را به مناطق مرزهای مشترکش با عراق اعزام و در آنجا مستقر کرده است؛ این مساله چه مفهومی دارد؟ آیا قرار است این نیروها در کنار حکومت عراق قرار گیرند یا خیر؟

فرجی راد: خیر! اصلا اینطور نیست. عربستان در پارادوکسی قرار گرفته است. عربستان نگران است نیروهایی که به قول آنها جهادی و به قول دنیا تروریست هستند، به مرزهای عربستان با عراق برسند و بتوانند همان تاثیرگذاری که بر مردم شهر های سنی نشین عراق داشتند، بر مردم سنی شهرهای هم مرز عراق در عربستان نیز داشته باشند. نیروهای داعش که حداکثر بیش از 15 هزار نفر نبودند و بخشی از اعضایی که در حال حاضر دارند، از همین نیروهای مردمی شهری و روستایی است. اگر داعش به مرزهای عربستان برسد که نزدیک هم شده است، این تحریک پذیری ممکن است در شهرهای مرزی با عراق صورت بگیرد. علاوه بر این نگرانی، از سوی دیگر عربستان خوشحال است که نیرویی مثل داعش، ثبات عراق را بر هم ریخته است، زیرا عربستان بیش از ده سال است که تلاش می کند حکومت شیعی یا حکومتی که به نحوی دولت آن در اختیار شیعیان است را در عراق نابود یا تضعیف کند یا به نحوی به قول خود آنها نفوذ ایران را در عراق کمرنگ کنند یا از بین برند. بر این اساس عربستان در این پارادوکس قرار گرفته و در عین تلاش برای جلوگیری از نفوذ داعش در بین مردم خود در شهر ها و روستاهای مرزی اش، برای بی ثباتی عراق نیز تلاش می کند که اهمیت بسیاری برای آنها دارد. عربستان تمایل دارد این بی ثباتی عراق تا زمان شکل گیری دولتی تا حدی مورد دلخواه آنها و همینطور کویت، امارات، قطر و بعضی از کشورهای عربی دیگر در عراق تداوم یابد.

*از مجموعه آنچه در رابطه با موضع گیری های جهانی در مورد تحولات عراق شنیده می شود، به نظر نمی رسد اراده ای جمعی برای برخورد جدی با داعش وجود داشته باشد. این وضعیت تا کی ادامه دارد؟ چه کاری باید انجام شود و چه اتفاقی باید رخ دهد تا جهان به سمت برخورد جدی با این تحرکات پیش روند؟

فرجی راد: در نگاهی به سیر تاریخی تحولات و درگیری های یکی دو دهه اخیر جهان می توان گفت که در حقیقت آمریکا رهبری این مسایل را به عهده داشته است. به نظر می رسد اینکه آمریکایی ها در روزهای اخیر تا حدی فعال شده اند، مخالفت هایی با بی ثباتی در عراق یا تجزیه عراق می کنند و نیروهای مختصری برای مقابله با داعش می فرستند، به این دلیل است که از بازگشت روسیه به عراق و وضعیت قبلی که در زمان رژیم بعثی در عراق داشتند، نگران هستند. دولت مرکزی عراق به سمت روسیه حرکت می کند، خریدهایی از آنجا دارند، از روسیه مستشار نظامی وارد می کند و ... . آمریکایی ها نیز نمی خواهند این فضا را از دست دهند و روس ها و چینی ها با توجه به نفوذ ایران در عراق، کنترل این کشور را از اختیار آنها خارج کنند و به همین دلیل است که در مخمصه افتاده اند. تجربه خاورمیانه در چند سال اخیر نشان داده است که اروپایی ها دیگر نمی خواهند وارد درگیری های منطقه شوند، به ویژه که این درگیری ها چریکی است. چراکه در طول بیش از ده سال گذشته در عراق و افغانستان نتیجه ای نگرفتند، حتی ناتو که وارد افغانستان شد، نتوانست با آن حجم وسیع از نیروها و سلاح های دارای تکنولوژی برتر بر گروه های چریکی یا تروریستی غلبه کنند، بنابراین می دانند که نتیجه ای ندارد. حضور تروریست ها و بحران تنها در عراق نیست، بلکه در لیبی هم مشاهده می شود اما اروپایی ها وارد نمی شوند. هر چند خود آنها وارد لیبی شدند و دولتی را سرنگون کردند اما در حال حاضر معتقدند اگر وارد این داستان شوند، غیر از تداوم مسایل چریکی در لیبی، نتیجه ای ندارد زیرا با توجه به شکاف عمیقی که بین مناطق مختلف لیبی وجود دارد، این موضوع گسترش می یابد. با توجه به جریانات سوریه، عراق و ... هر چه درگیری ها افزایش یابد، به نقاط باثبات تر خاورمیانه نیز کشیده می شود، به همین دلیل آنها تمایلی ندارند. علاوه بر آن در رابطه با تجزیه عراق، اشتراک نظر واحدی نیز وجود ندارد. بعضی از کشورهای اروپایی مثل کشورهای شمال اروپا یا سوسیالیست های فرانسه که اتفاقا حاکمیت فعلی پاریس را نیز در اختیار دارند، از گروه ها و کشورهایی بودند که از استقلال کردها حمایت می کردند. به دلیل مسایل گفته شده، این دو گانگی اجازه نمی دهد اتحادیه اروپا که قدرت بعدی بعد از ایالات متحده آمریکا به شمار می رود، تصمیم بگیرد، نیرو وارد کند و در مسایل عراق درگیری نظامی داشته باشد یعنی در جلسات خود به توافق جمعی و نهایی هم نخواهند رسید و می دانند این درگیری نظامی نتیجه ای نیز ندارد. به همین دلایل، اصلا معتقد نیستم که کشورهای غربی وارد مسایل عراق شوند. رژیم صهیونیستی احتمالا به طور غیر مستقیم یا مستقیم به گروه های مختلف در عراق کمک و اهدافی را می کند. اسراییل در تلاش است که چتری امنیتی برای خود ایجاد کند بنابراین اگر وحدتی بین شیعیان ایجاد نشود و فضایی برای گروه های دیگر باز نکنند، وضعیت عراق به این زودی ها به آرامش نخواهند رسید. بر این اساس شیعیان باید به خاطر منافع ملی خود از یکسری خواسته هایشان صرفنظر کنند، به وحدتی برسند و فضای بهتری را برای گروه هایی که معتقدند باید عراق با ثباتی وجود داشته باشد، فراهم کنند.

انتهای پیام

انتهای پیام

دیدگاه شما