جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

استاد تاریخ دانشگاه میشیگان: فاتحه مسئله "خلافت" بغدادی خوانده است

کد خبر: ۴۷۱۲۹
استاد تاریخ دانشگاه میشیگان: فاتحه مسئله "خلافت" بغدادی خوانده است

"خوان کول" استاد رشته تاریخ در دانشگاه میشیگان و از صاحب نظران حوزه خاورمیانه در یادداشتی در وبسایت خود به بررسی تحولات تاریخی نهاد خلافت در میان اهل سنت و وضعیت فعلی جنبش ابوبکر البغدادی پرداخته است.
سرویس ترجمه شفقنا بدون تایید یا رد محتوای این یادداشت و صرفا جهت اطلاع مخاطبان محترم از نوع بازنمایی این بحران در رسانه های خارجی، محتوای این یادداشت را تقدیم می کند:

ابراهیم البدری، یک روحانی عراقی معمولی اهل سنت، زمانی از دانشگاه بغداد یک مدرک کسب کرد که تعلیم و تربیت در عراق به خاطر دیکتاتوری صدام حسین و تحریم های بین المللی فروپاشیده بود. پس از سال 2003، او نام "ابوبکر البغدادی" را برگزید و به سوی خشونتی شریررانه و جامعه ستیزانه روی آورد که شامل منفجر کردن کودکان در مغازه های بستنی فروشی و منفجر کردن موش صحرایی و مار در مغازه های حیوانات خانگی و منفجر کردن جشن های ازدواج، و سپس منفجر کردن مراسم تشییع حاصله از آن بود. این مرد یکی از منفورترین قاتلان زنجیره ای در تاریخ معاصر است که خون هزاران تن روی دستانش است، و پیش او اشخاصی همچون "جفری دامر" و "تد باندی" [قاتلان زنجیره ای معروف آمریکایی] محلی از اعراب ندارند.

البغدادی رهبری دولت به اصطلاح اسلامی عراق و شام (داعش) را بر عهده دارد که امروز نام خود را به "دولت اسلامی" تغییر داد. و اعضای آن با البغدادی به عنوان "خلیفه" بیعت کردند. بگذارید آن را "دولت اسلامی کذایی" بخوانیم، چرا که شباهت آن با اسلام رایج مثل شباهت "اوم شینریکیو" (که در سال 1995 در ژاپن، مترو را آلوده به گاز سارین کرد) با بودیسم است.
پس از درگذشت محمد پیامبر خدا در سال 632 در مدینه، غرب عربستان، طوایف مکه به عنوان اشراف جانشین از قبیله اصیل او "قریش"، جایگاهی والا یافتند. سه نفر اول، ابوبکر، عمر،‌ و عثمان بودند.
برخی طوایف در شهر همسایه، مدینه، اصل دودمانی را [برای جانشینی پیامبر] ترجیح می دادند، و می خواستند که خویشاوند نزدیک محمد به عنوان خلیفه، جانشین او شود. آنها هوادار علی بن ابیطالب، برادرزاده و داماد او بودند، یعنی نزدیکترین جایگاه به جایگاه فرزندی تا آخر عمر پیامبر. اشراف مکه، در سه نوبت، علی را نادیده گرفتند تا اینکه او در سال 656 پس از میلاد خلیفه چهارم شد. با این حال، او تنها پنج سال بعد در سال 661 به قتل رسید. آن مسلمانانی که چهار "خلیفه متعارف" اولیه را پذیرفتند، به تدریج به عنوان "معتقدان به سنت" یا اهل السنة شناخته شدند.
آن گروه هایی که به عنوان "شیعیان" شناخته شدند، علی را به عنوان اولین جانشین پیامبر، یا "امام" می شناسند، و معتقدند که منصب او حقا بایستی به پسرانش حسن و حسین، و سپس به فرزند حسین، و همینطور تا نسل های بعد، منتقل می شد. اکثر شیعیان امروزه معتقند که امام دوازدهم در کودکی از انظار ناپدید شده، اما یک روز دوباره رخ خواهد نمایاند و به عنوان "مهدی"، عدالت را به جهان باز خواهد گرداند.
پس از قتل علی، پادشاهان اموی حکومت کردند (661-750)، و اگرچه برخی از دانشمندان می گویند امویان مدعی فره مذهبی بودند، اما آنها فقط پادشاهان عرب بودند. با این حال، شاخه ای از خاندان پیامبر که نسبش به عموی او عباس می رسید ادعای حق حکومت کرد، و آنها در بین برخی تازه مسلمانان در میان فارسیان ایران محبوبیت داشتند، و در سال 750 انقلابی علیه امویان به راه انداختند. آنها خلافت عباسی را تاسیس کردند، و تا زمان فتح بغداد به دست مغول ها در سال 1258 حکومت کردند.
خلفای عباسی به تدریج اقتدار دینی خود را از اقتدار دنیوی جدا کردند، و بعدها پادشاهانی همچون آل بویه بغداد را به دست گرفتند و به خلفا مواجب می پرداختند و دامنه اقتدار آنها را محدود کردند. "ایرا لاپیدوس" می گوید که در دوره عباسیون، یک جدایی غیر رسمی دین و دولت وجود داشت.
پس از پایان شرم آور خلافت به دست مغول های بودیست و جان گرا، تلاش هایی برای احیای این نهاد صورت گرفت. این تلاش ها ناکام ماند. حکومت مملوکیان در مصر در قرون وسطی اعلام داشت که یکی از خویشاوندان آخرین خلیفه از دست مغول ها به قاهره گریخته است، و مدعی چیزی بودند که برخی یک "خلیفه در سایه" (خلیفة صوریة) یا خلیفه من باب ظاهر نامیده اند. من هیچ مسلمانی را نمی شناسم که نام آن خلفای فرضی را بداند، یا به هیچ کدام از حکمرانی های ایشان اشاره کند. شک دارم که زیاد شناخته شده باشند.

اگرچه سلاطین یا امپراطورهای سکولار بعدی را گاهی درباریانشان به شکلی تزئینی "خلیفه" نامیده اند، من هیچ سندی مبنی بر اینکه کسی چنین چیزی را جدی گرفته باشد در دست ندارم. در قرن 18، "احمد الدمنهوری" شیخ مدرسه الازهر در قاهره، که مهمترین مرکز در آموزش اهل سنت است، رساله ای نوشت و در آن تصریح کرد که خلافت در سال 1258 پایان یافته، و "خلافت در سایه" مملوکیان تعدد چندانی نداشته، و اینکه عثمانی ها پادشاه هستند، نه خلیفه. خلافت سنی پایان یافته بود. با این حال، او گفت که برخی از عثمانی ها به عنوان پادشاهان سکولار، انسان های بهتر و عادلتری بودند نسبت به برخی ازخلفا. دلیلی ندارم که ثابت کند دیدگاه های الدمنهوری در آستانه مدرنیته خاورمیانه ای، دیدگاه فراگیری بوده اند. {احمد الدمنهوری، النفع الغزیر فی صلاح السلطان و الوزیر، کتابخانه ملی مصر، تیمور اجتماع، نسخه خطی شماره 34، صفحه 10}

سلطان عثمانی "عبدالحمید دوم" (1876-1909) نگران تعدی اروپاییان به سرزمین های عثمانی و مسلمان بود (مسیحیان سفیدپوست، مناطق تحت حکومت مسلمانان از جمله هند در 1757، آسیای مرکزی مسلمان در طی قرن 19، و الجزایر را در 1830 فتح کردند). "میرزا ملکوم خان" دیپلمات ایرانی در سال 1880 تلگرافی به شاه در تهران فرستاد به این مضمون که عبدالحمید تصمیم گرفته است خود را خلیفه اعلام کند تا بدین وسیله قاعده بازی را عوض کند و در مناطقی همچون هند تحت سلطه بریتانیا، که یک چهارم جمعیت آن مسلمان بود، مدعی اقتدار شود. اگرچه این باور که سلطان عثمانی یک خلیفه است، خریدار چندی در هند تحت السلطه بریتانیا یافت، گمان نمی کنم به طور گسترده مورد پذیرش قرار گرفته باشد. مصاحبه بریتانیایی ها با مصری ها پس از آن که این کشور را در سال 1882 فتح کردند نشان می دهد که مصری ها عبدالحمید را به عنوان خلیفه قبول نداشتند.
عبدالحمید، علیرغم اینکه می گفت خلیفه است، بر اثر یک انقلاب دموکراتیک در سالهای 1908-1909 سرنگون شد، که این انقلاب یک قانون اساسی و یک پارلمان تاسیس کرد و تلاش کرد نقش سلطان-خلیفه را به یک ریاست تشریفاتی کاهش دهد. با این وجود، در اوایل 1913، افسران جوان ترک، دست به کودتا زدند و اعضای پارلمان را روانه خانه کردند. آنها نابخردانه امپراطوری عثمانی را در اتحاد با اتریش و آلمان، وارد جنگ جهانی اول کردند. "محمد پنجم"، سلطان-خلیفه جدید (که حالا نسبتا بی قدرت بود) از منبر مطبوع خود برای اعلام جهاد یا جنگ مقدس علیه فرانسه، بریتانیا و روسیه استفاده کرد. با این حال عثمانی ها شکست خوردند (و سربازان مسلمان هندی در شکست آنها موثر بودند). پس از جنگ، بریتانیایی ها و فرانسوی ها مناطق عثمانی را بین خود تقسیم کردند. ژنرال ناسیونالیست و سکولار "مصطفی کمال" طاقت این را نداشت که ببیند آناتولی یا آسیای صغیر، منطقه مرکزی و حیاتی ترک زبان ها، تقسیم بشود، و برای متوقف کردن این روند جنگی به راه انداخت. او پیروز شد. دولت ترکیه پا به عرصه وجود گذاشت. پارلمان این کشور در سال 1923 خود را جمهوری اعلام کرد. پارلمان در سال 1924 خلافت را منحل کرد.
پایان خلافت اهمیتی برای اکثر مسلمانان نداشت. شما برای اینکه پنج بار در روز نماز بخوانید یا در ماه رمضان روزه بگیرید به خلیفه نیاز ندارید. در مصر، یک قاضی دادگاه به نام "علی عبدالرازق"، به شکلی روزپسندانه استدلال کرد که وجود خلیفه هیچ ضرورتی ندارد. برخی از روحانیون مصری از این استدلال ناخشنود بودند، اما جوابی برای آن نداشتند. در اواسط دهه 1920 تحرکاتی برای احیای خلافت صورت گرفت، و پادشاه مصر، "فواد اول"، خواست که شانس خود را امتحان کند. اما واقعیت این است که هیچ کدام از ملت-دولت های جدیدالتاسیس مایل به پذیرش یک اقتدار فراملی همچون خلافت نبودند، و امکان دستیابی به هیچ گونه توافقی وجود نداشت، و خلافت (بدان صورت که بود، چرا که به نظرم اکثر مسلمانان مایل به پروژه عبدالحمید نبودند) دوباره پایان یافت.
از آن پس، گروه های کوچکی از بنیادگرایان فرقه مانند، امید به بازگشت خلافت داشته اند، اما این چیزی نیست که ذهن 99٪ جمعیت 1.5 میلیاردی مسلمانان را به خود مشغول کرده باشد. اسلام سنی از لحاظ جامعه شناختی شبیه به مسیحیت پروتستان شده است، و فاقد یک مرکزیت رسمی است و عمدتا بر مبنای ملت-دولت سازمان یافته است. بنابراین هر کشوری با اکثریت مسلمان یک مفتی دارد که دارای والاترین اقتدار فقهی است، و برای دولت احکام عملی صادر می کند. از مفتی ها، که اقتدار واقعی دارند و اقتدارشان تحت حمایت حکومت های مسلمان است، بپرسید که نظرشان درباره البغدادی قاتل زنجیره ای چیست؟
به یاد دارم در سال 2004 "اسامه بن لادن" سخنرانی ای ایراد کرد و در آن از مصائبی که "طی 80 سال گذشته" به دست مسیحیان اروپایی بر سر جهان مسلمان آمده است شکوه می کرد. او به انحلال خلافت به دست آتاتورک در سال 1924 اشاره داشت. تئوری او این بود که بدون خلیفه، قدرت های بزرگ، مسلمانان را به راحتی جدا می کنند و بر آنها حکومت می کنند. اشکال این تئوری این است که عثمانی ها در اواخر امپراطوری شان ادعای خلافت کردند، اما با این حال قدرت های بزرگ آنها را جدا کردند و بر آنها حکم راندند. با قدرت نظامی به سختی می توان مجادله کرد، و القاب دینی تفننی قادر به مقابله با چنین درگیری هایی در عرصه قدرت نیست. حتی خلافت اصلی عباسیون به دست جنگجویان کافر و جلگه نشین مغول پایان یافت که کمان های کوتاه و لاکی و مشبک داشتند و به وسیله آن می توانستند از پشت اسب هایشان تیر آتشین بیاندازند و این تیرها توان نفوذ به زره داشت. (مغول ها تیرسازهای بسیار ماهری داشتند).
در واقع، سر دادن ادعاهای پر طمطراق درباره اقتدار [مذهبی] در بین رهبران مسلمان که با قدرت های استعماری اروپایی مبارزه می کردند رایج بود. غالبا پیروانشان فکر می کردند که چنین رهبرانی قدرت شکست دادن گلوله ها و توپ های اروپایی را دارند. از ایده محبوب "مهدی" یا چهره ای هدایت گر که در آخرالزمان از سوی خدا خواهد آمد (گاهی اوقات، گفته می شود که همزمان با بازگشت مسیح) در موقعیت های مختلف برای اهداف ضد استعماری بهره گرفته شده است. در سال 1799 یک "مهدی" یا مسیحا علیه فرانسوی ها در مصر برخاست. فرانسوی ها او را کشتند. "مهدی" دیگری در سودان در دهه 1880 قیام کرد. بریتانیایی ها او را کشتند و پس از آن تا سال 1956 به سلطنت بر سودان ادامه دادند. "مقتدی الصدر" در عراق "جیش المهدی" ساخت، به این قصد که نیرویی برای حمایت از "مهدی" باشد، که به عقیده مقتدی ظهورش نزدیک بود، و در سال 2004 با ارتش آمریکا و بریتانیا درگیر شد؛ در میدان نبرد شکست خورد.
و البته، طالبان و القاعده، "ملا عمر اروزگانی" از افغانستان را "خلیفه" اعلام کردند. امید می رود که او و البغدادی سرنوشتنشان به سلول مشترکی در زندان ختم شود که بتوانند با ادعای خلافت راستین همدیگر را دیوانه کنند. در واقع، تقریبا هیچ کس در جهان مسلمان "ملا عمر" را به عنوان خلیفه قبول ندارد.
اخوان المسلمین مصر، نهاد "ارشاد عام" را توسعه داد، که در دوره ریاست جمهوری "محمد مرسی" در سالهای 2012-2013، آرزوهای تئوکراتیک در سر پروراند. "محمد بدیع" مرشد عام، نقشه در سر داشت و اهل تسلط بود، و مرسی،‌ مطیع از آب درآمد. اکثریت وسیع مصری ها از این خود بزرگ پنداری، آزرده شدند و دولت اخوان المسلمین را سرنگون کردند. خطر اعدام "بدیع" را تهدید می کند. قابل توجه اینکه، به نظرم خواص مصری در آزار اخوان المسلمین و تروریست خواندن آنها از حد گذشته اند، و حکم اعدام "بدیع" نقض حقوق بشر است. اما فقط به این مسئله اشاره دارم که اینکه خودتان را "مرشد عام" بخوانید و بیعت یک گروه فرقه گرا را کسب کنید، تضمینی برای پیروزی دنیوی نیست. و اخوان اهمیت بسیار بیشتری از "دولت اسلامی" [داعش] دارد.
فاتحه مسئله "خلافت" بغدادی هم خوانده است.

منبع: شفقنا

جماران: انتشار این متن به معنای تایید آن نیست

انتهای پیام

دیدگاه شما