برای ورود به وزارت امور خارجه عراق باید از چهار ایست بازرسی مختلف عبور کنیم و البته این اقدامات امنیتی کاملا ضروری است زیرا در سال 2009 و در همین محل نزدیک به یکصد نفر بر اثر یک حمله انتحاری جان خود را از دست دادند و هوشیار زیباری 61 ساله نیز خود تجارب زیادی در مورد خشونت سیاسی دارد زیرا او در سال های دهه هشتاد و به عنوان یک کرد عراقی در کنار نیروهای پیشمرگ کرد علیه صدام حسین جنگیده است و از سال 2003 وزیر خارجه عراق است. زیباری در این مصاحبه ضمن هشدار نسبت به هرگونه تجزیه عراق از دولت نوری المالکی دفاع می کند.
س: آقای وزیر، آیا ما شاهد پایان کشور عراق هستیم؟
ج: من فکر نمی کنم زیرا گروه های قومی و مذهبی این کشور برای متحد ماندن به یک نوع فدرالیسم نیاز دارند. پیش از این بحران در مورد یک چنین اتحادی تبلیغ می شد و همچنین در مورد مناطقی که منابعشان را بدون مداخله دولت مرکزی استخراج کنند. تا پنج سال این مساله در گفتگوهای ما با همکاران عربمان در حکم یک تابو بود. در حالی که در یمن و امارات متحده عربی و آلمان نیز نظام فدرالی وجود دارد.
س: نوری مالکی نخست وزیر عراق پست های زیادی را در اختیار خود دارد یعنی نخست وزیری، وزارت کشور و افزون بر آن وزارت امنیت ملی. نیروهای پلیس و ارتش شما از سه هفته پیش توسط گروه تروریستی داعش رانده شده اند. آیا این به معنای ناکامی سیاسی دولت مالکی نیست؟
ج: من همواره به صورت خیلی آشکار از مالکی انتقاد کرده ام. اما خودم عضو همین دولت هستم و اگر شما از توانایی های این دولت بپرسید می توانم در این جا فهرستی از آن را نشان بدهم: ما عراق را از بدهی هایش نجات دادیم و حال این کشور می تواند آزادانه در بازار جهانی فعالیت داشته باشد. و در حالی که صدام حسین، عراق را در میان کشورهای عربی و در جهان اسلام منزوی ساخته بود، ما امروز یکی از سران اتحادیه عرب به شمار می آییم. صدام با حمله به کویت در سال 1990 مرتکب اشتباه بزرگی شد اما ما همه مشکلاتمان با کویت را حل و فصل کردیم. ما صنایع و کشاورزی را بازسازی و تولید نفت را افزایش داده ایم.
س: اما این افزایش تولید نفت آن هم یازده سال بعد از سقوط بغداد افزایش چندان قابل توجهی نسبت به آن زمان ندارد.
ج: با این حال این دولت در تضمین امنیت و تامین برق و آب برای مردم و همین طور در رابطه با آشتی گروه های مختلف در عراق شکست خورد.
س: این که چگونه امروز مرزهای عراق مورد هجوم قرار می گیرد این پرسش را پیش می آورد که در این کشور چه اتفاقی دارد می افتد؟
ج: موجودیت عراق به عنوان یک ملت و یک سیستم سیاسی به طور جدی در معرض تهدید قرار گرفته است. نیروهای تروریستی و بنیادگرا می خواهند در سراسر این منطقه مستقر شوند و چنانچه داعش بتواند غرب کشور ما و شرق سوریه و منابع نفتی این منطقه را برای مدتی طولانی در اختیار بگیرد آنگاه دیگر چه کسی امنیت خواهد داشت؟ همه در مورد پیامدهایی که این وضعیت می تواند برای اروپا داشته باشد سکوت کرده اند. تا زمانی که تروریست ها در بیابان های عراق و سوریه باشند ظاهرا از غرب دور خواهند بود اما زمانی در افغانستان نیز همین وضعیت برقرار بود تا این که القاعده به نیویورک حمله کرد.
س: در حال حاضر شهر کرکوک در اختیار نیروهای پیشمرگ کرد است. آیا آنها این شهر را بار دیگر تحویل خواهند داد؟
ج: مناطقی که در حال حاضر در اختیار کردها قرار دارد در قانون اساسی به عنوان "مناطق داخلی مورد اختلاف" تعریف شده است. کردها به این مناطق حمله کردند زیرا نیروهای مسلح عراق از هم پاشیده و یک خلاء ایجاد شده بود. کردها قصد داشتند که از اشغال این مناطق توسط آن افراد نادرست جلوگیری کنند. به عنوان مثال نیروهای پیشمرگ سد موصول را که از چند سال پیش خسارات زیادی دیده است به کنترل خود درآوردند. اگر آن سد بشکند نه تنها موصول بلکه این خطر وجود دارد که بغداد نیز زیر آب برود. این جا مساله بر سر این است که از ایجاد بدترین وضعیت جلوگیری شود.
س: در این بین نفرت در بغداد افزایش می یابد. آیا حمله داعش می تواند یک جنگ داخلی جدید به وجود آورد؟
ج: من خودم یک جنگجو هستم که چیزهای وحشتناک را دیده و تجربه کرده ام. اما زمانی می توان از یک جنگ داخلی حرف زد که همه چیز فروپاشیده باشد. و کشور عراق هنوز دچار فروپاشی نشده است. اگرچه که شبه نظامیان و ارتش های شخصی و مناطق نیمه خودمختار وجود دارد اما هنوز جنگ داخلی وجود ندارد.
س: بسیاری از سنی های عراق در این مورد که آیت العظمی سیستانی برادران ایمانی خود را به جنگ فراخوانده است نگرانی های زیادی دارند.
ج: آیت الله سیستانی حکم جهاد نداده اند. ایشان برای دفاع از کشور و اماکن مقدس فراخوان داده اند. باید با دقت به فحوای فتوای ایشان عمل شود.
س: اما چه کسی در خاورمیانه به فحوای دقیق چنین فراخوانی عمل می کند؟ سیاستمداران ایرانی پیشاپیش در مورد اعزام نیرو برای دفاع از اماکن مقدس شیعیان اعلام آمادگی کردند.
ج: درست است و این همان دلیلی است که چرایی درخواست شخصی من مبنی بر توافق دو کانون قدرت یعنی عربستان سعودی و ایران را نشان می دهد.
س: رهبر عالی ایران می گوید که آمریکا قصد دارد عراق را به خود وابسته کرده و یک همدست واشنگتن را در بغداد به قدرت برساند. وزیر خارجه عربستان در مقابل نسبت به هرگونه "مداخله" در عراق به ایران هشدار می دهد. به نظر نمی رسد که ریاض و تهران به یکدیگر نزدیک شده باشند.
ج: من می توانم به شما بگویم که منظور آیت الله خامنه ای و شاهزاده سعود الفیصل چیست. ما در آستانه تشکیل دولتی جدید در عراق هستیم و همه می خواهند که عراق مسیری جدید برود و چهره های جدیدی به دولت راه یابند. من به وزیر خارجه عربستان اعلام کردم که عراق یک سیستم دموکراتیک است. 64 درصد عراقی ها در انتخابات 30 آوریل شرکت کردند و ما هم بر اساس نتیجه همین انتخابات رییس جمهور جدید و نخست وزیر جدید را انتخاب خواهیم کرد. ما در عراق سیستم سلطنتی نداریم که افراد با فرمان پادشاه منصوب شوند. ما رهبرانمان را بر اساس اصول خودمان تغییر می دهیم. آیت الله خامنه ای عقیده دارند که آمریکا قصد دارد افرادی را در این جا به قدرت برساند که با واشنگتن هماهنگی داشته باشند.
س: دیان فاینشتاین سناتور آمریکایی گفته است که دولت مالکی باید برود. پرزیدنت اوباما هم دیگر چندان رغبتی به مالکی نشان نمی دهد. آیا عراق می تواند با این نخست وزیر همچنان به راه خود ادامه بدهد؟
ج: ببینید، من خودم یکی از وزرای دولت مالکی هستم. ما بر اساس زمان بندی خودمان و بر اساس قواعد خودمان تصمیم می گیریم و نه بر اساس خواست دیگران. شاید این کار دشوار و بسیار زمان بر باشد اما در نهایت ما دولت خودمان را خواهیم داشت. و فقط این شیعیان هستند که می توانند مشکل نخست وزیر را در میان خود حل کنند و کردها و سنی ها نمی توانند در این مورد چیزی را دیکته کنند. گام اول با شیعیان است. آیت الله سیستانی در نهایت شفافیت گفتند که دولت جدید باید اشتباهات گذشته را بپذیرد و دولتی باشد که از سوی همه گروه ها مورد پذیرش قرار گیرد.
س: و شما هنوز هم آن پیش نویس وحدت ملی را قبول دارید؟
ج: البته. من در این مورد ماه ها با مالکی بحث داشتم و به او می گفتم که یک اکثریت سیاسی نمی تواند به تنهایی به تو کمکی بکند. تو می توانی پیروز شوی اما نمی توانی با این پیروزی حکومت کنی. فرد پیروز در عراق نمی تواند همه چیز را برای خود داشته باشد و باید به آشتی و مصالحه تن بدهد.
منبع: اشپیگل
ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی - شفقنا