جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

عراق به سمت فدرالیسم سه گانه پیش خواهد رفت

کد خبر: ۴۶۴۵۵
عراق به سمت فدرالیسم سه گانه پیش خواهد رفت

آیا گروه تروریستی داعش براساس مبانی نظری، سیاسی، تشکیلاتی و عقیدتی خاصی شکل گرفته اند؟ تشکیل گروه داعش و فعالیت در عراق نتیجه مستقیم شکست آنها در سوریه محسوب می شود و تنها زمین بازی تغییر کرده است؟ چه کشورهایی از نا آرام شدن عراق توسط گروه داعش، آن هم به این شکل، بیشترین سود را می برند؟ در آینده تجزیه سه گانه عراق رخ خواهد داد؟

مرجعیت در مقابل این بحران رفتار مناسبی داشته اند؟

به گزارش جماران، شفقنا این مسایل را با دکتر فیاض زاهد، استاد دانشگاه و تحلیلگر مسایل بین المللی به بحث گذاشته است.

متن گفت وگوی شفقنا با فیاض زاهد را می خوانید:

* داعش در مقایسه با دیگر گروه های سلفی که تا امروز در خاورمیانه ظهور کرده اند، یک گروه مرموز به شمار می رود. افراد این گروه به دلیل اینکه از سراسر جهان کنار هم جمع می شوند، «بی وطن» هستند؛ علاوه بر آن، ایدئولوژی خاصی را هم تبلیغ نمی کنند. این موضوع تا جایی است که «ایمن الظواهری» علیه این گروه صحبت و هرگونه ارتباط خود و گروه «القاعده» را با این افراد انکار کرده است. داعشی ها در خشونت ورزی و سنگدلی گوی سبقت را از تمام گروه های تروریستی و شورشی در سراسر جهان ربوده اند. قوانینی هم که اعلام کرده اند، بیشتر از سیاسی بودن، اجتماعی است. به طور مثال عدم مراجعه زنان به دکتر متخصص زنان و زایمان، نکشیدن قلیان و سیگار برای مردان و آرایش کردن. حساسیت و تاکید این گروه به این عوامل نشان می دهد که تفکرات آنها در مناطق تحت تصرفشان بسیار سطحی و اجتماعی است. آیا این گروه تروریستی براساس مبانی نظری، سیاسی، تشکیلاتی و عقیدتی خاصی شکل گرفته اند یا خیر! تشکیل گروه داعش و فعالیت در عراق نتیجه مستقیم شکست آنها در سوریه محسوب می شود و تنها زمین بازی تغییر کرده است؟

زاهد: این گروه، بازخورد و بازگشتی از شرایط ناکام در سوریه هستند. مدتی پیش در میزگردی که منتشر نشد، پیش بینی کرده بودم که با توجه به تغییر شیفت این نیروهای تروریستی از فاز سیاسی به فاز نظامی، حتی تضعیف مواضع سیاسی مخالفان بشاراسد و به طور کلی با شرایطی که در سوریه پیش آمده بود، این نیروها به سمت عراق حرکت می کنند. نباید چندان بدبینانه به این پدیده نگاه کرد، اما باور دارم که سرویس های امنیتی غرب برای شناسایی عناصری که از اروپا به این گروه ها پیوسته اند، ریشه خانواده ها، پایگاه ها و مراکز آموزشی آنها را در فرانسه، بریتانیا و دیگر کشورهای اروپایی به نقطه بدون بازگشت هدایت می کنند و مانند مار سر آنان را به سنگ خواهند کوبید. به این دلیل که بازگشت این گروه به جوامع اروپایی، می تواند دور تازه ای از تنش ها و انشقاق سیاسی را در آن کشورها ایجاد کند. از سوی دیگر موفقیت ایران، روسیه، دولت سوریه و حزب الله لبنان در کنترل و به دست آوردن بخش های مهمی از شهرهای سوریه مطرح است. این نیروی تجمیع شده در سوریه که بدون تردید حمایت قدرت های خارجی، از همه مهم تر از نظر مالی، حمایت دولت عربستان و قطر را داشته اند، تا حدی نیز از ملاحظات سیاسی و امنیتی ترکیه برخوردار بودند، وضعیت را در عراق بحرانی خواهد کرد. این گروه، بیش از آنکه عقیدتی و ایدئولوژیک باشد -که در ظاهر به این شکل است- ناشی از میل و اراده دو جریان است. این دو جریان، یکی قدرت های تاثیرگذار مثل مدل اتحاد جماهیر شوروی است که طالبان را در افغانستان پدید آوردند تا کمونیسم را در آنجا زمین زنند و بعد بلای جان خودشان شد؛ دیگری قدرت یابی نوعی از اسلام بنیادگرا و سیاسی که با حمایت های بین المللی و منطقه ای مواجه شده است. این پیوند یک پیوند تاکتیکی است و اصلا استراتژیک نیست یعنی برای زدن دشمن دیگری به نام بشار اسد و کاهش نفوذ ایران با پول دول عربی و سازماندهی تروریست های امنیتی وقت پدید آمدند. امروز نیز برای ایجاد یک بازی جدید سیاسی به عراق آمده اند. افراد این گروه در عراق در نهایت از نظر امنیتی، شناسایی، دستگیر، سرکوب یا کشته می شوند اما تعادل سیاسی عراق را به شکلی جهت می دهند که مورد پذیرش قدرت های تاثیرگذار باشند. باید یک انتقاد جدی به دولت مالکی وارد کرد که نه به حقوق کردها و نه به حقوق اهل سنت به صورت جدی توجه نکرده است. نمی توان در حکومتی، دولت تشکیل داد و حاکمیت داشت اما فرقه ای رفتار کرد، اصلا امکان پذیر نیست. این حجم گسترده طرفداری از داعش، رام کردن ارتش و فرار آنها از سنگرها و مواضع خود حتما ناشی از نوعی همدلی اعتقادی و سیاسی است؛ ضمن اینکه حزب بعث همچنان ساختارهای قدیمی خود را دارد و آنها نیز به کمک داعش آمده اند. به اعتقاد من اصلا نباید داعش را یک جریان ایدئولوژیک و فکری قدرتمند دانست. گروه داعش، یک جریان سیاسی با قرائت خاصی از یک اسلام بنیادگراست که این ظاهر ماجراست.

آنها در نهایت به دنبال برهم زدن مناسبات و تعادل سیاسی در دولت عراق و صف بندی های جدیدی هستند که می توان در مورد آنها صحبت کرد. کلام آخر در این رابطه اینکه با نگاه به این گروه ها در خاورمیانه یا دیگر نقاط دنیا، مشاهده می شود که از نظر محتوا، ماهیت و بنیان فکری، موضوع خاصی برای عرضه ندارند. آنها به نزدیک ترین دستاویزها مثل مساله پوشش زنان، تعلیم و تربیت و ظاهر و پوشش توجه می کنند که چندان ریشه دار و عمیق نیست؛ بخشی از آن نیز

سرمایه های عراق و تسلط بر بانک هاست. آنها در موصل، حدود 450 میلیون دلار از بانک ها برداشتند بنابراین ادامه یک نوع فعالیت مزدوری در عراق خواهد بود اما معادلات آنها می تواند در آینده نزدیک بر هم بریزد.

* یکی دیگر از ویژگی های ذکر شده برای این گروه، این است که به رغم ادعاهای اسلامی و بنیادگرایانه خود با یک گروه سکولار یعنی بازمانده های حزب بعث بخصوص «عزت الدوری» به عنوان یکی از فرماندهان ارشد اینها، موتلف شده اند. همین مساله، آینده و حیات این گروه را به شدت با پرسش مواجه می کند زیرا در صورت رسیدن به موفقیت هایی و تشکیل یک امارت، یا باید عزت الدوری و حزب بعث از ایدئولوژی خود کوتاه آیند یا تضاد منافعی میان آنها ایجاد شده و درگیر خواهند شد. قرار گرفتن این دو گروه در کنار هم از چه ناشی می شود؟

زاهد: این پیوند، دقیقا سیاسی و امنیتی است و اصلا ایدئولوژیک نیست. خود رفتار داعش نیز رفتاری ایدئولوژیک نیست. آنچه در مناطق متصرفه داعش مشاهده می شود، استفاده از ترور برای گسترش حوزه نفوذ است؛ مانند کاری که صرب ها در بالکان انجام می دهند یعنی تجاوز گسترده به زنان، کشتارهای بی رحمانه و توییت کردن آن. به نظر می رسد چنین اقداماتی از جمله زدن گردن 700 نفر، تیرباران کردن، تیر خلاص به شهروندانی که کروات دارند، گشتن محله به محله به دنبال دخترهای مجرد برای جهاد نکاح و انتشار آن در توییتر، کاملا هوشمندانه است. مولف تاریخ جهان گشای جوینی نوشته بود که در حمله مغول، کلاه مغولی که به نیشابور می افتد و لشکر خوارزمی پراکنده می شود. ترور به معنای این گسترش ترس و وحشت است. با نزدیک شدن این گروه به هر شهری، قدرت مقاومت از رزمندگان آنها گرفته می شود اما از نظر تاکتیک نظامی این گونه است که یک گروه ده هزار نفری نمی تواند در یک حوزه گسترده جغرافیایی قدرت مانور داشته باشد. یک مشکل بزرگ داعش این است که نمی تواند در پهنه جغرافیا گسترش پیدا کند اما می تواند از همراهی مردمی استفاده کند یعنی به دلیل داشتن پول و منابع جدیدی که به دست می آورد، می تواند در مناطقی که مسلط می شود، نیروهای جدید را عضوگیری کند. در حقیقت یک شبکه عمودی و افقی ایجاد کند؛ از یک طرف خود در مقابل دولت عراق بایستد و از سویی مردم را در کنار خویش قرار دهد و با شعار حمایت از برادران و خواهران اهل سنت، یک نوع دایورسیتی سیاسی و امنیتی با دولت عراق ایجاد کند. بعید به نظر می رسد با این شدت عمل و روش هایی که به کار می برند، موفق باشند، به همین دلیل معتقدم که داعشی ها آمده اند که نمانند. داعش، مامور انجام کاری است. از دست دست کردن آمریکایی ها این احساس ایجاد می شود که آنها هم از وضعیتی که دولت عراق ایجاد کرده بود، راضی نبودند. آمریکایی ها بیشترین هزینه را در سقوط صدام دادند اما این دولت بیشترین نزدیکی را به دولت ایران داشت؛ نق زدن های ترکیه، قطر، عربستان و اسراییل هم بی اثر نبود. تا زمانی که مالکی دست های خود را بالا نبرد، کمک جدی برای مقابله با داعش نخواهد کرد برای اینکه دولت مالکی را وادار به نوعی ائتلاف سیاسی کند. سفر کری به کردستان هم از همین نظر قابل ارزیابی است. به نظر نمی رسد عراق به سمت نوعی حکومت سه گانه پیش رود بلکه شاید نوعی فدرالیسم سه گانه با محوریت بغداد مشاهده شود یعنی دولت سنی نشین در شمال و مرکز عراق و دولت اکثریت شیعی. این مدلی است که اگر دولت مالکی بخواهد از آن فرار کند، باید بپذیرد علی رغم داشتن اکثریت در انتقال پارلمانی، سهم بیشتری به رقبای خود دهد؛ زیرا وجود مراکز نفتی و شهر کرکوک در منطقه کردستان که در دست پیشمرگ های کرد، بارزانی و دوستانش قرار دارد، به آنها استقلال اقتصادی می دهد، در مرکز سنی نشین هم، این بی ثباتی سیاسی همانطور که در حال حاضر ماه هاست دولت عملا در استان الانبار و مناطق فلوجه وجود خارجی ندارد، تداوم می یابد. علاوه بر آنها، عملیات های انتحاری که توسط نیروهای جاهل به ظاهر مذهبی در بغداد صورت می گیرد، ثبات سبلیتی دولت بغداد را از بین می برد.

* چه کشورهایی از ناآرام شدن عراق توسط گروه داعش، آن هم به این شکل، بیشترین سود را می برند؟

زاهد: دولت عربستان سعودی برای اینکه خود را بازنده می داند، دولت قطر برای اینکه از نظر تئوریک و نوع گفتمان سیاسی که دنبال می کند، به این وضعیت علاقه مند نیست و دولت ترکیه به دلیل رابطه استراتژیکی که دولت عراق با سوریه دارد، اما دولت ترکیه با احتیاط بیشتری این کار را می کند. نقش دولت ایران در اینجا بسیار اهمیت دارد، چون ایران و آمریکا می توانند در مورد عراق، مهم ترین پیوندها را داشته باشند اما متاسفانه سیاست یک بام و دو هوای ایران و نگرانی هایی که از بد عهدی آمریکایی ها دارند، سبب می شود که نتوانند با صراحت و صمیمت مسایل خود را در عراق روی میز بگذارند. اخباری وجود داشته که طرفین به صورت محرمانه با هم ملاقات هایی کرده اند اما اگر ما روزی بخواهیم با آمریکایی ها در یک حوزه متحد عمل کنیم، آنجا عراق است. باید به طرف آمریکایی تفهیم کرد که تضعیف دولت مالکی به این شکل می تواند دنیایی از تضعیف ها و بی ثباتی سیاسی و منطقه ای ایجاد کند. به اعتقاد من فرای این تنش در عراق، آمریکایی ها در آینده ای نه چنان دور تکلیف خود را با عربستان هم روشن خواهند کرد. اساسا جنس و ماهیت دولت عربستان با تحولات پیش رو در خاورمیانه ناسازگار است.

* در صحبتتان اشاره کردید که تشکیل دولت سه گانه در عراق را تقریبا نا ممکن می دانید. عراق همواره از زمان تاسیس و تقسیم خود آبستن بحران هایی بوده است و اساسا نام آن کشور را با بحران ساخته اند زیرا این سه گروه شیعه، سنی و کرد کاملا نا متجانس کنار هم قرار گرفته اند و هیچ وقت مگر با یک دیکتاتوری نظامی از نوع صدام نمی توانند یک سازگاری فعال داشته باشند. با وجود مصاحبه مسعود بارزانی -رییس اقلیم کردستان- و مسایل اشاره شده، شما همچنان بر پیش بینی خود مصر هستید که عراق تجزیه نخواهد شد؟

زاهد: تجزیه برای آمریکا و کشورهای منطقه هزینه های جدی خواهد داشت. شما موضع ترکیه را چطور می بینید؟

* به نظر من ترکیه مخالف تجزیه خواهد بود.

زاهد: برای اینکه در صورت تجزیه عراق، ترکیه برای ثبات خود در مناطق شرقی با مشکل روبه رو می شود. ایران هم به عنوان یک بازیگر مطرح مخالف خواهد بود، برای اینکه ایجاد کشور مستقل کردستان برای ایران و سوریه و بخشی از ارمنستان ایجاد بی ثباتی خواهد کرد اما من به فدرالیزم معتقد هستم. آمریکایی ها نسبت به تغییرات عراق با احتیاط رفتار می کنند چون مخالف تغییرات در اوکراین هستند. یک بام و دو هوا نمی توان رفتار کرد و اگر می شود این کار را کرد پس به دونتسک هم باید چنین اجازه ای داده شود که آنها از اوکراین جدا و به اتحادیه روسی متصل شوند. به نظر می رسد آمریکایی ها دنبال مشارکت افزون تر عراقی ها در ساختار قدرت هستند. کردها نیز اگر دنبال جدایی بودند پس از رفتن صدام این ساز را می زدند. جلال طالبانی به عنوان یک شخصیت طراز اول منطقه و یکی از سیاستمداران باهوش خاورمیانه به خوبی فهمیده بود که اکنون زمان طرح دولت کرد مستقل نیست بلکه باید برای کردستان، مزیت ها و مشخصه های خاص آن منطقه را تعریف کرد و این امروز جا افتاده است. در حال حاضر منطقه کردستان عملا به صورت خودمختار عمل می کند؛ در بسیاری از کشورهای دنیا مانند چین، آلمان و آمریکا هم این وضعیت مشاهده می شود. مگر مناطق شمالی و جنوبی آمریکا از نظر اجتماعی و فرهنگی پیوندی دارند؟

اما به دلیل وجود نهادهای مدنی قدرتمند و امکان پیگیری مطالبات از طریق روش های مسالمت آمیز، مردم هزینه هم جواری و هم زیستی را بسیار کمتر از ساز کردن آهنگ جدایی می زنند. به نظر می رسد این فشارها برای این است که دولت عراق به نوعی تعادل سیاسی تن دهد و البته یادمان باشد ایرانی ها به هیچ عنوان تنها تماشاگر به هم ریختن وزنه سیاسی در عراق نخواهند بود و این می تواند بر وضعیت داعش اثر بگذارد. اگر نیروی هوایی عراق با قدرت وارد عمل و از مکانیزم اطلاعاتی و امنیتی بهره مند شود، داعش نمی تواند در عراق به صورت بلند مدت، اقدامات نظامی ایجاد کند. این یک فرصت، تاکتیک و یک ضربه ایجابی است برای اینکه دولت عراق را وادار کنند، امتیازات مناسبتری به سایر رقبای خود بدهد.

* با وجود این گروهک های تروریستی ناشناخته مرموز و با این وضعیت کانون بحرانی منطقه، کشورهای همسایه عراق، اردن که تلاش بسیاری کرد تا خود را از موج بهار عربی دور نگه دارد، سوریه که همچنان از یک بی ثباتی رنج می برد و ایران که گسترده ترین مرز را با عراق دارد، چه آینده ای خواهند داشت؟

زاهد: این افراد، یک گروه آدم کش هستند. در منطقه خاورمیانه، سابقه جنبش های رهایی بخش، ضد استبدادی یا ضد امپریالیستی-چه مارکسیست هایی از جنس کارلوس در یمن و چه گروه های ناراضی در اردن و سوریه مثل سازمان های سیاسی چپ- وجود دارد اما همه آنها قایل به روشی بودند؛ پرنسیپ های سیاسی دارند، هیچ وقت به زنان تجاوز نمی کنند و انسان ها را به خاطر شکلشان سلاخی نمی کنند. معلوم است که این گروه نمی خواهد حکومت کند، زیرا اگر برای حکومت آمده بود، این ابزار را نداشت. اینها مامور اجرای یک برنامه و نقشه هستند که دود آن به چشم خودشان می رود. تردیدی نیست که با ثبات در عراق، این گروه می تواند به اردن نفوذ کند و به همین دلیل است که به نظر می رسد اردن در حال تلاش است که داعش، قدرت چندانی نگیرد. بدون تردید اینها می توانند در ترکیه ایجاد بی ثباتی کنند بنابراین علی رغم هوشی که به داوود اوغلو نسبت می دهند، دولت ترکیه در حال انجام اشتباهی فاحش است. این اشتباه را در مورد سوریه مرتکب شد و فردا این گروه ها با نفوذ به داخل خاک ترکیه، مشکلات امنیتی ایجاد می کنند. ایران، تنها کشوری است که تا اندازه ای می تواند با ثبات بیشتری با این گروه های تروریستی برخورد کند، برای اینکه هم سابقه مبارزه با تروریسم و هم سابقه مبارزه با گروه های مسلح سازمان یافته را در کارنامه خود دارد. از منظر سیاسی، تقویت این گروه های بنیادگرای نه تنها سلفی بلکه اولترا سلفی در عربستان و قطر می تواند منجر به بی ثباتی سیاسی در میان این خانواده ها شود. این گروه ها اساسا ضد مدرنیسم و سرمایه داری هستند و همچنین مخالف تمام اشکالی هستند که یک جامعه متمدن می تواند از آنها برخوردار باشد، بنابراین فردا با برگزاری جام جهانی در قطر مبارزه خواهند کرد، فردا می توانند با گسترش بازارهای تجاری در دبی و ابوظبی مقابله کنند و موجی از بی ثباتی و نا امنی را به وجود آورند. قدرت پول و درآمد بالای مالی با تکیه بر سلاح، بسیار فریبنده است و اگر آن را با چهار شعار تو خالی «مجاهدین فی سبیل الله» پر کنید، جمع کردن چنین جماعتی بسیار سخت خواهد بود بنابراین اشتباهی که غرب درباره القاعده داشت، نباید در اینجا نیز رخ دهد. دولت های غربی نیز می دانند که آنچه در افغانستان اتفاق افتاده، نباید در اینجا نیز روی دهد. به همین جهت توصیه من به سرویس های امنیتی غربی و کشور خودمان این است که حتما سطح مبادلات، گفت و گوها و داد و ستدهای امنیتی را برای کنترل این گروه خطرناک افزایش دهند.

* حضرت آیت الله العظمی سیستانی در مقابله با این گروه، دو موضع گیری داشته اند،

یکی دعوت از همه مردم عراق - و نه تنها شیعیان- از طریق نماینده ایشان برای پیکار با این گروه تروریستی و دیگری که از یک دولت فراگیر قدرتمند در عراق حمایت کردند. ارزیابی شما از رفتار مرجعیت در مقابل این بحران چیست؟

زاهد: روحانیت عراق این شانس را دارد که همچنان یکی از مراجع اصلی ایجاد مشروعیت در جامعه عراق است. اگر روحانیت در بعضی از کشورهای دیگر به دلیل عملکرد خود به تدریج این مرجعیت و جایگاه را با مشکل مواجه کرده، در عراق همچنان این قدرت دست نخورده باقی مانده است. شانس دیگر عراقی ها این است که اساسا مکتب نجف به دلیل دور نگه داشتن خود از درگیری با رویدادهای روزمره سیاسی و مسوولیت های اجرایی، همچنان می تواند یک پایگاه الهام بخش برای مردم عراق، نیروها، احزاب و گروه های مختلف باشد. آیت الله سیستانی هم به دلیل شخصیت خود ایشان، نوع رفتاری که در رابطه با سقوط صدام، آمدن نیروهای آمریکایی و تشکیل دولت وحدت ملی به خرج دادند، یک مزیت سوم به شمار می روند. روشن است که نه تنها آقای سیستانی حتی روحانیون با سابقه تندرویی مثل مقتدی صدر، ابراهیم جعفری و عمار حکیم از نوع رفتار و گفتمان دولت مالکی راضی نیستند. متاسفانه به نظر می رسد برخی از مشاوران داخل ایران هم به مالکی کمک نمی کنند، شنیده می شود که دولت مالکی بدون هرگونه دادن امتیازی به طرف مقابل، قدرت کنترل مساله داعش را دارد. ارزیابی من این نیست. من برای آینده عراق احساس نگرانی می کنم و اگر مرجعیت دینی مثل آیت الله سیستانی از تشکیل دولت با ابعاد فراگیرتری حمایت می کند، باید از آن استقبال کرد زیرا خود این موضوع به کنترل و کاهش بحران کمک می کند. تردیدی نداشته باشید، عراق آرام نمی شود جز اینکه برادران و خواهران اهل سنت احساس کنند که در حاکمیت مستقر در بغداد، سهم و نقشی دارند.

* به همکاری آمریکا و ایران در مساله عراق اشاره کردید؛ با توجه به تجربه همکاری ایران و آمریکا در افغانستان و از بین بردن طالبان، بعد هم اعلام اینکه ایران، محور شرارت است و با در نظر گرفتن بی اعتمادی بسیاری که میان این دو وجود دارد، فکر می کنید در آینده این همکاری در عراق هم شکل خواهد گرفت؟ و اگر شکل بگیرد، مختصات آن چه خواهد بود و برای طرفین چه سودی به دنبال خواهد داشت؟

زاهد: موضع گیری بوش در آن زمان، مورد انتقاد بسیار گسترده ای قرار گرفت، حتی این روزها در مطبوعات آمریکا و محافل تاثیرگذار سیاست خارجی آمریکا به عنوان یک رفتار نسنجیده و نابخردانه مطرح می شود. به کاراکتر آقای بوش نیز می خورد که خیلی اهل تدبیر و فهم پیچیدگی های این عرصه نبود، بنابراین آن آمریکایی ها از آن اشتباه استراتژیک درس گرفتند. شخصیت اوباما و حزب دموکرات هم با آن سابقه ناسازگاری دارد بنابراین هم طرف ایرانی و هم طرف آمریکایی می داند که چقدر همکاری ایران برای حل بحران عراق می تواند مفید باشد و اتفاقا مساله عراق برای حل پرونده هسته ای ایران نیز می تواند مفید باشد.

* طبق صحبت های شما و نظرات کارشناسان دیگر، شکاف گسترده ای بین اعراب ایجاد شده است که در یک سوی آن قطر، عربستان و بحرین پشت هم ایستادند و در سوی دیگر نیز عراق، اردن و سوریه هرکدام با تحریک کشورهای گروه اول دچار مشکلات امنیتی، سیاسی و اقتصادی برای دراز مدت شده اند. با این اوصاف فکر می کنید این اتلاف شکننده در اتحادیه اعراب ادامه پیدا خواهد کرد یا باید فاتحه این همکاری ها و اتحاد را خواند؟ ضمن اینکه مصر هم بعد از پیروزی سیسی، بسیار بیش از گذشته به عربستان نزدیک شده است.

زاهد: آنچه همواره در مورد اعراب صادق است، نا متحد بودن آنهاست، آنها هیچ وقت با هم پیوندهای جدی نداشتند. زمان جمال عبدالناصر، زمان جنگ عراق و اسراییل و زمان جبهه متحد مقاومت که بین آنها دولت های مصر، سوریه و عراق حضور داشتند،، پیوندی وجود داشت؟خیر! همیشه دو دسته کشورهای عربی داشتیم، کشورهایی مثل الجزایر، عراق، لیبی و سوریه که می توان آنها را تا اندازه ای پیشرو نامید و کشورهایی که به آنها کشورهای محافظه کار گفته می شود و رهبری آنها با عربستان بود. این دسته بندی، امروز هم وجود دارد؛ ضمن اینکه سکولاریسم قدرتمندی در شمال آفریقا-تونس و مراکش و حتی مصر- از نظر اجتماعی و سیاسی رو به رشد است. سیسی در مصر با کودتای نظامی، یک دولت مشروع را سرنگون کرد؛ ماهیت دولت سیسی سکولار است و با ایدئولوژی گرایی مذهبی در تعارض است. چه بسا مصر در این وضعیت برای پیشبرد دموکراسی از آنچه که مرسی و اخوان دنبال می کردند، بهتر هم باشد بنابراین این چند پارچگی در تاریخ کشورهای عربی دیده می شود. به نظر می رسد که این چند پارچگی، در آینده افزایش پیدا خواهد کرد. تردیدی نیست که هر چه زمان به جلو می رود، فاصله آمریکا با کشورهای محافظه کار عربی مثل عربستان بیشتر می شود؛ همانطور که آمریکا به هیچ وجه امروز، رابطه ای که با عربستان در 50 سال گذشته داشته ندارد.

* بحث درباره آینده عربستان و مزاحمت هایی که توسط این تروریست ها برای دیگر کشورها ایجاد می کند، رفته رفته در حال تبدیل شدن به یک معضل امنیتی است. کار به جایی می رسد که حتی رییس جمهور معتدل و اعتدال گرای ایران هم با صراحت، آنها را تهدید می کند که آفت این شیطنت ها گریبانشان را خواهد گرفت. با توجه به اینکه عربستان، روزانه 9 میلیون بشکه نفت به دنیا می دهد و تامین سوخت برای غرب، با هر قیمتی از اهمیت برخوردار است؛ آیا غرب این ریسک را می کند که به سمت عربستان برود و بخواهد آنجا را سرو سامان دهد؟

زاهد: آنچه امروز در مورد عربستان برای غرب مطرح و دارای اهمیت است، آلترناتیو و وجود نیروی اجتماعی است. تردید نکنید که به دنبال وصلت کردن این شرایط، در اولین فرصتی که این امکان وجود داشته باشد، تغییر در عربستان مشاهده خواهد شد. نکته بعدی اینکه در عربستان با یک ساختار ایلیاتی یا قبیله ای یکسانی روبه رو نیستیم و در درون حاکمیت عربستان، جنگ قدرت شدیدی وجود دارد. این جنگ قدرت، نه تنها برای خود قدرت بلکه به خاطر نوع نگرش نسبت به جهان معاصر است. در خاندان سعودی بین نسل جوان و نسل قدیمی یک تنش جدی وجود دارد و باید دید کدام یک از طرفین مناظره در عربستان، قدرت بیشتری را به دست خواهند آورد. آن نسلی که جوان تر است خواهان مشارکت اجتماعی بیشتر، باور بیشتر به زنان در صحنه های سیاسی، همکاری های منطقه ای مطلوب تر و نشان دادن چهره انسانی تری از اسلام است یا آن جریانی که همچنان بر طبل رادیکالیسم اسلامی می کوبد و به دنبال تشکیل یک حکومت مذهبی سلفی است؟ من آینده را از آن جریان معتدل در عربستان می دانم.

انتهای پیام

دیدگاه شما