دکتر اسعد اردلان، پژوهشگر حقوق بینالملل با تشریح ریشه های ظهور گروه افراط گرای داعش در عراق، بخشی از آنچه عراق را گرفتار بحران کرده، متوجه عملکرد نوری مالکی و فاصله گرفتن او از اتخاذ سیاست های ملی بیان و با اشاره به تبعات تجزیه عراق تاکید می کند که ایران و ترکیه لازم است برای پیشگیری از این اتفاق به دولت مرکزی کمک کنند.
به گزارش جماران، دکتر اردلان در گفت و گو با خبرنگار شفقنا استراتژی داعش را حرکت به سمت تجزیه عراق نمی داند و معتقد است که شرایط منطقه ای و بین المللی نیز با چنین نتیجه ای موافقت ندارد.
او نقش نوری مالکی را برای حل بحران عراق بسیار حایز اهمیت می داند و می گوید: بدون شکیبایی دولت در تحمل دیگران امنیت در کشور کثیرالمله عراق میسر نخواهد شد.
اردلان با مثبت ارزیابی کردن عملکرد مرجعیت شیعی در کمک به حل بحران عراق تاکید می کند: فراخوان مرجعیت برای مقابله با داعش حکایت از درک درست آنان نسبت به خطراتی است که آینده عراق را تهدید می کند.
متن گفت وگوی شفقنا با دکتر اسعد اردلان را بخوانید:
*ریشه ها عقیدتی، تشیکلاتی و سیاسی گروه داعش چیست و چرا یکباره در عراق ظهور کردند؟
اردلان: ریشه های عقیدتی تمامی جریان های جهادگرای اسلامی در پیروی از تفاسیر متنوعی است که از اسلام ارائه شده و راهکاری برای برقراری حکومت اسلامی تلقی شده است. اگر داعش را از پیروان یکی از این تفاسیر بدانیم و آنرا گروهی جدا شده که با القاعده مشترکات بسیار دارد، می توان آنان را تاثیر پذیرفته از افکاری دانست که از رویکرد ابن تیمیه در قرن هفتم هجری در شامات آغاز شد و در مکتب مصر پرورش یافت و بصورت اساسنامه گروه هایی مانند الجهاد و جماعت اسلامی در آمد. داعش یکباره هم در عراق ظهور نکرده بلکه در اعتقاد با القاعده و گروه های سلفی نزدیک است اما راهبرد و تاکتیک متفاوت دارد. این تفاوت هم می تواند در حوزه جغرافیایی هدف مبارزه یا شرایط مناسبی که آنان تشخیص داده اند باشد. اعلام موجودیت آنان از سوریه آغاز شد اما چرا اکنون در عراق دلایل متفاوتی می تواند داشته باشد، از جمله نارضایتی گروه هایی از اعراب سنی از دولت مالکی، نارضایتی طرفداران رژیم بعثی ساقط شده و هم چنین عدم کفایت دولت مرکزی در استقرار امنیت است که در انفجارهای هر روزه در بغداد و اطراف آن خود را نشان می دهد.
* چرا این گروه اینقدر پیکار خود را قدرتمند آغاز کردند و چرا فقط در مناطق سنی نشین تاخت و تاز می کنند؟
اردلان: قدرت آن ها شاید ناشی از ناگهانی بودن و غافلگیری دولت عراق و همچنین بستر مناسب و ملتهب مناطق سنی نشین به دلیل چالش های آقای مالکی با سیاستمداران سنی و نارضایتی از عملکرد دولت آقای مالکی و از سوی دیگر واکنشی به پیروزی وی در انتخابات باشد.
* آیا استراتژی این گروه زمینه سازی برای تجزیه عراق به سه کشور سنی و شیعه و کرد است؟
اردلان: در حال حاضر خیر؛ مگر این که شرایط روز به روز وخیم تر شده و دولت مرکزی عملا از اعمال حاکمیت در مناطق اشغالی داعش عاجز شود. دلایلی برای رد این پرسش دارم یکی این که نیت داعش همان طور که از نامش آشکار است استقرار دولتی اسلامی به سبک اندیشه آن ها در سوریه و عراق است بخشی از خاک این منطقه آن ها را راضی نمی کند مگر آن که از راهبرد خود عدول کنند که در این صورت نام آن ها از محتوا خالی خواهد شد. دلیل دیگر این است که تمامی گروه های مذهبی و دینی در عراق بر تمامت ارضی پایبندی خود را اعلام کرده اند به شرط آن که حقوق آن ها بدون تبعیض مورد حمایت قرار گیرد. شرایط منطقه و بین المللی هم امروز با چنین نتیجه ای موافقت ندارد. هنگامی که شرایط داخلی و خارجی برای این امر مهیا نباشد چنین اتفاقی بعید می نماید.
*استراتژی آمریکا و ایران برای مهار این گروه چیست؟
اردلان: استراتژی هر دو کشور در چند امر با هم مشابه و در مواردی متفاوت است. هدف اعلام شده آمریکا استقرار امنیت در عراق به منظور توجیه مداخله خود در آن کشور است و سپس روی کار آمدن دولت هایی که روابط مستحکم با آمریکا داشته و منافع حداکثری آن کشور و تامین جریان عادی نفت به غرب را ممکن کنند اما در نهان خیلی تفاوت ندارد؛ این دولت ها از حمایت اکثریت مردم برخوردار باشند یا خیر. همچنین احتمال هر گونه اتحاد با ایران و توسعه اندیشه ضداستیلای آمریکا بر منطقه که با دوستی میان ایران و عراق تشدید خواهد شد موجب نگرانی آمریکاست و آن ها به روش های مختلف تلاش می کنند از وقوع چنین اتفاقی جلوگیری کنند. استیلای گروه های افراط گرایی که با اقدامات تروریستی قصد تغییر وضع موجود را دارند هم مطلوب آمریکا نیست بویژه تقویت داعش در عراق به تقویت این جریان در سوریه و سایر کشورهای مجاوری که از حمایت آمریکا برخوردارند هم منجر خواهد شد و این با استراتژی آمریکا مناسبت ندارد. استراتژی اعلامی ایران هم استقرار امنیت و تداوم وضع موجود در عراق با هدف خروج نهایی نیروهای آمریکایی از آن کشور است. استقرار امنیت در عراق امنیت ایران
را هم تقویت خواهد کرد. رژیم بر آمده از انتخابات هم که متکی بر اکثریت آرای جمعیت باشد مورد حمایت ایران خواهد بود. تحکیم مناسبات دو کشور هم در منطقه به تقویت هر دو کشور ایران و عراق در مقابل تهدیدات مشترک منجر خواهد شد. ایران نیز با استیلای تروریسم و افراط گرایی اسلامی و سلفی گری در منطقه مخالف است. تقویت این جریان امنیت و ثبات در منطقه و از همه مهمتر توسعه را با خطر مواجه می سازد. استراتژی مشترک هر دو کشور می تواند بر تقویت دولت عراق برای مقابله با این موقعیت و بازگرداندن ثبات مورد نیاز اما بطور جداگانه مبتنی باشد.
*برخی از صاحبنظران این جنگ را یک جنگ ایدئولوژیکی و برخی آن را ژئوپلیتیکی می دانند. نظر شما در باره ابعاد این بجران چیست؟
اردلان: هر دو. ایدئولوژیکی در استقرار مرامی خاص بدون تحمل دیگری و ژئوپلیتیکی به سبب مشخص بودن منطقه هدف و قرار گرفتن آن در منطقه ای که برای جهان بسیار مهم است. استیلا بر منابع نفت و قرار گرفتن در مرکز جهان اسلام، مکانی که می تواند شرایط را برای رشد جریان های افراطی فراهم کند حساسیت ژئوپلیتیکی را بر جسته می سازد.
* اگر زمینه ها برای تجزیه عراق شروع شود واکنش ایران و ترکیه چه خواهد بود؟
اردلان: هر تلاش داخلی یا بیرونی از طرف دولت و بازیگران سیاسی می تواند زمینه تجزیه را فراهم سازد. زمینه در عراق کنونی وجود دارد اما تمایلی به آن اظهار نمی شود. ایران و ترکیه لازم است برای پیشگیری از این اتفاق به دولت مرکزی کمک نمایند نه تنها با تقویت نظامی بلکه با مشورت در جهت رفع شرایطی که تجزیه را میسر می سازد. اتخاذ سیاست های ملی منجر به همگرایی و جلوگیری از فرقه گرایی و متکی کردن دولت به حمایت عمومی و احترام به تمامی باورها و ادیان و اقوام و رفع تبعیض در فرایند کسب قدرت و توزیع عادلانه ثروت و شرایط برای توسعه، سیاست مورد نیاز دولت عراق است.
*نوری مالکی برای حل این بحران کجای راه حل قرار دارد؟ آیا با استعفای وی و تشکیل یک دولت فراگیر این بحران فروکش خواهد کرد؟
اردلان: دولت مالکی قطعا با چنین موقعیتی مخالف است اما در صورت تداوم عامل اصلی آن معرفی خواهد شد. پاسخ مناسب به اصلاحات در دولت می تواند به کاهش تنش ها کمک نماید. اشتباهات دولت مالکی اعتراض مرجع تقلید شیعیان عراق را نیز که همواره حامی او بوده است موجب شده است. این نشان می دهد که پیروزی در انتخابات اخیر بیش از آن که دولت را متوجه حل و فصل اختلافات با گروه های سیاسی نماید به تشدید بحران انجامیده است. فراموش نکنیم که هر چند گروه های سیاسی از موقعیت کنونی آسیب می بینند اما قطعا تقصیر آن را متوجه سیاست های آقای مالکی می دانند. توجه به خواست های معقول آنان به وحدت ملی عراق کمک خواهد کرد. در شرایط کنونی باید با رضایت و اتحاد جمعی به مقابله با بحران رفت. نقش آقای مالکی بسیار حایز اهمیت است. بدون شکیبایی دولت در تحمل دیگران امنیت در کشور کثیرالمله عراق میسر نخواهد شد.
* عملکرد مرجعیت شیعه در این بحران را چگونه ارزیابی می کنید؟
اردلان: به دلیل این که اکثریت جمعیت عراق اهل تشیع هستند مراجع تقلید جایگاه نخست را در هدایت مردم برای حمایت از دولت یا مخالفت با آن دارند. اظهارات بیان شده از سوی مرجعیت تمایل جدی و صریح ایشان را به استقرار امنیت و تامین حاکمیت و وحدت ملی عراق نشان می دهد و تاکنون نیز از دولت های بر آمده از انتخاب اکثریت حمایت کرده اند. شاید اگر چنین موضعی نبود پیشتر از اکنون بحران عراق تشدید می شد. فراخوان مرجعیت برای مقابله با داعش حکایت از درک درست آنان نسبت به خطراتی است که آینده عراق را تهدید می کند.
دکتر اردلان: ایران و ترکیه برای پیشگیری از تجزیه عراق به دولت مرکزی کمک کنند
کد خبر:
۴۶۳۶۰