آب مایه زندگانی است ؛ قطره قطره اش نعمت است و نبودش نقمت؛ وجودش مایه شادابی و سرزندگی و نبودش اسباب خشکی و نابودی است.
هر روز که می گذرد، هشدارها و خبرهای بی شماری درمورد گرم شدن زمین، لایه ازن، خشکی تالاب ها و دریاچه ها، از بین رفتن جنگل ها و هزاران اتفاق دیگر شنیده می شود اما بسیاری از آنها در هیاهوی صنعت و ماشین و پول و لابه لای سیاست و فرهنگ و اقتصاد گم می شوند و کسی این وقایع را تا لحظه رخ دادن مهم نمی گیرد و همه بی توجه از کنار آنها می گذرند.
اما به راستی اگر همه انسان ها وجدان خویش را قاضی کنند و اگر درصدی این تهدیدها و خطرها را جدی گیرند شاید به هنگام وقوع حوادثی از این دست، کسی کاسه چه کنم و کی بود، کی بود، من نبودم را به دست نمی گرفت و هیچ کس از زیر بار مسوولیت شانه خالی نمی کرد.
به راستی، چرا اکنون که زنگ خطر بی آبی و کم آبی به صدا در آمده، و صدای شرشر دلنشین مایه زندگی را از ذهن دور می کند و خشکی و نیستی را بر چهره طبیعت می نشاند،از هم اکنون به فکر جلوگیری از هدر رفتن آب و پیشگیری از بحران آب نباشیم؟
بر پایه اسناد سازمان ملل، تنها 2.5 درصد آب های شیرین کره زمین را آب قابل دسترسی تشکیل می دهد که شامل بخش ناچیزی از آب های سطحی و یخچال ها، اقیانوس ها و آب های زیرزمینی می شود.
کشور ما و منطقه خاورمیانه،بر روی کمربند خشک جهان قرار گرفته، و با وقوع 10 سال خشکسالی پی در پی، میزان بارش ایران به 75 درصد بارش عادی کاهش پیدا کرده که این وضع نشان دهنده تغییر اقلیمی است که از شمال آفریقا آغاز شده و اکنون به درون مرزهای جغرافیای ایران نیز راه یافته است.
افزایش روز افزون جمعیت، بی توجهی در قبال هدر رفت آب و کمبود مایه زندگانی اکنون بسیار مشهود است و ایران به سمتی می رود که به زودی در ردیف کشورهایی قرار خواهد گرفت که با بحران و کمبود آب روبه رو می شود.
بر پایه اعلام کارشناسان جهانی، در سال 1960 میلادی به ازای هر فرد شش هزار متر مکعب آب و در سال 1990 دو هزار مترمکعب آب در اختیار بود که پیش بینی می شود در سال 2025 میلادی حدود یک هزار مترمکعب آب به ازای هر نفر وجود داشته باشد، بنابراین وضع به گونه ای پیش می رود که سال به سال شرایط بر ما سخت تر می شود.
وضعیت آب ایران در سال 1960میلادی یک دوم میانگین آب جهان بود که در 20 سال آینده پیش بینی می شود که حجم آب در دسترس به یک چهارم کاهش پیدا کند.
افزایش جمعیت، گسترش و توسعه صنعت، کشاورزی و شهرنشینی هر روز ایران را به مرز بحران کم آبی نزدیک و نزدیک تر می کند؛ پخش و پراکنش بارش های ایران هم به شدت ناهمگون است به گونه ای که در چند سال گذشته نیز میزان بارندگی کشور به شدت کاهش یافته به طوری که اکنون سه چهارم کشور به دلیل کم آبی در ناحیه خشک کامل قرار گرفته است.
با توجه به اینکه هنوز کشاورزی به روش سنتی در بسیاری از مناطق کشور رواج دارد، بنابراین سهم اصلی مصرف آب در بخش کشاورزی و نحوه آبیاری است، اما با این وجود سال به سال با توسعه شهرنشینی این موضوع تغییر جهت پیدا می کند.
یکی از استان هایی که با وجود بارندگی چشمگیر سده ها و دهه های گذشته از مناطق پرآب کشور به شمار رفته، ایلام است اما این استان هم مانند بسیاری از جاهای دیگر ایران به دلیل خشکسالی متوالی و وقوع پدیده هایی مانند ریزگردها و خشکیدگی جنگل های بلوط سال هاست که دستخوش تغییر زیست محیطی و کم آبی شده است.
کم آبی و کاهش بی سابقه آب های سطحی و پایین رفتن سطح سفره های زیرزمینی این روزها نه تنها محیط زیست، و دار و درخت و جنگل، بلکه یقه زندگی را در استان ایلام که روزگاری پس از ناحیه خزری جزو استان های پرباران کشور بود را گرفته است.
مدیرعامل امور آب ایلام گفت: بارندگی سال زراعی جاری (اول مهر تا پایان شهریور) در استان ایلام در مقایسه با سال زراعی 91 - 92 نزدیک به 38 درصد افزایش نشان می دهد و در مقایسه با بلند مدت 20ساله نیز 20 درصد رشد داشته است.
ˈذوالفقار مهدی زادهˈ اظهار کرد: حجم آب سد ایلام به عنوان سرچشمه تامین عمده آب آشامیدنی شهروندان ایلامی اکنون 63 میلیون متر مکعب است که در مقایسه با خرداد پارسال 31 درصد افزایش یافته که نیاز آب مردم این شهر را تامین می کند اما به سبب محدودیت ظرفیت خطوط انتقال آب و ایستگاه های پمپاژ همچنان صرفه جویی و مصرف بهینه آب از سوی شهروندان ضروری است.
وی ادامه داد: با توجه به خشکسالی چند سال گذشته و افت شدید مخازن آب زیرزمینی در دشت های آبرفتی و سازه های آهکی، به عنوان منشا تامین آبدهی چشمه ها و چاه ها، همچنان کاهش حجم این آبخوان ها ادامه داشته و بارش های چشمگیر سال زراعی جاری هیچ تغییری در سطح آب مخازن زیرزمینی این استان ایجاد نشده است.
وی افزود: به همین دلیل منابع تامین آب آشامیدنی شهرها و روستاهایی که از منابع آب زیرزمینی و چشمه ها تامین می شود به احتمال فراوان با کاهش و کمبود آبدهی روبه رو بوده که ضمن رعایت صرفه جویی در مصرف به ویژه در فصل تابستان، شرکت های آب و فاضلاب شهری و روستایی آمادگی لازم را در راستای جلوگیری از بحران کمبود آب داشته باشند.
مهدی زاده گفت: با توجه به وضعیت نامناسب منابع آبی استان متولیان بخش کشاورزی نیز لازم است در خصوص جلوگیری از کشت محصول هایی که به آب فراوان نیازمند است، کشاورزان را توجیه کنند زیرا به دلیل کمبود شدید آبدهی رودخانه ها، چشمه ها و چاه ها که متاثر از چند سال خشکسالی است، احتمال خشک شدن آنها در تابستان وجود داشته و در صورت کاشت محصول تابستانه بیش از ظرفیت، منابع آب دچار خسارت خواهد شد.
وی ادامه داد: به سبب تغییر اقلیم و وقوع پدیده خشکسالی چند سال گذشته و به دنبال آن کاهش شدید منابع آب سطحی و زیر زمینی در یک سال بارندگی عادی سال زراعی جاری، وضعیت این منابع بهبود نخواهد یافت و همه بهره برداران و مصرف کنندگان آب باید با رعایت الگوی مصرف و استفاده صحیح از منابع آب از بحران آب جلوگیری، و مسوولان این بخش را در تامین آب مورد نیاز کمک کنند.
مدیرعامل امور آب منطقه ای ایلام گفت: سال زراعی جاری از لحاظ بارش به ویژه در پراکنش بارندگی ، سال بسیار خوبی بود به گونه ای که آب دریاچه پشت سد «چم گردلان» که وظیفه تامین آب آشامیدنی مردم شهر 220 هزار نفری ایلام را بر عهده دارد به دنبال بارندگی کم سابقه این مدت پس از گذشت 9 سال سرریز شد.
مدیرعامل آب منطقه ای ایلام با اشاره به اینکه مقدار آب وارد شده به سد ایلام در سال زراعی جاری 35 میلیون متر مکعب است، افزود: سد چم گردلان افزون بر این که سالانه 14 میلیون مترمکعب آب مورد نیاز آشامیدنی اهالی شهر ایلام را تامین خواهد کرد، پنج هزار هکتار از زمین های پایین دست را نیز آبیاری می کند.
مهدی زاده اضافه کرد: اگرچه این نعمت خدادادی اکنون به مقدار قابل توجه در سد ایلام و دیگر منابع آبی منطقه ذخیره شده است ولی مردم نباید خشکسالی سال های گذشته را فراموش و در مصرف آب زیاده روی کنند.
مدیرعامل آب و فاضلاب ایلام نیز گفت: مجموع بارش در استان ایلام هشت میلیارد متر مکعب در سال معادل 8.1 درصد کشور است و میانگین بارش سالانه استان 427 میلی متر معادل 7.1 درصد کشور است.
«داراب بیرانوندی» اظهار کرد: همه ظرفیت آب های سطحی استان سه هزار و 670 میلیون متر مکعب در سال برابر 8.2 درصد منابع کشور و ظرفیت آب های زیرزمینی (آبرفتی و سازند سخت) استان 620 میلیون متر مکعب در سال معادل کمتر از یک درصد کشور است.
وی ادامه داد: میزان مصارف آب های سطحی استان 665 میلیون متر مکعب در سال معادل 0.7 درصد کشور است.
وی اضافه کرد: استان ایلام با متوسط بارش سالانه 427 میلیمتر، باتوجه به میزان بارندگی و ویژگی های زمین شناختی و توپوگرافی خاص از منابع آب سطحی و زیرزمینی به نسبت مناسبی برخوردار است.
بیرانوندی گفت: با توجه به شرایط ویژه استان از جمله وجود رشته کوه «کبیرکوه» از رشته های زاگرس از دو شرایط خاص آب و هوایی برخوردار است که بخش جنوبی و باختری این رشته کوه شامل دشت های پست با بلندی 60 متر از سطح دریا، دارای شرایط آب و هوایی خشک با دمای بیش از 52 درجه سانتی گراد، شامل شهرستان های مرزی دهلران و مهران است.
مدیرعامل آبفای ایلام ادامه داد: با توجه به شرایط خاص جغرافیای استان از لحاظ شکل ظاهری، بلندی و پستی زمین (توپوگرافی و مورفولوژی) در فواصل مکانی اندک شاهد تغییر شدید آب و هوایی زیرحوزه ها هستیم به طوری که دما، بارش، تبخیر، رطوبت، شتاب و جهت باد در این مناطق با هم متفاوت است.
بیرانوندی افزود: اکنون 70 درصد آب آشامیدنی ایلام از منابع زیرزمینی تامین می شود که در صورت وقوع و تکرار خشکسالی سال های گذشته وضعیت به شدت نگران کننده خواهد شد.
وی افزود: بحث بحران آب مقوله ای استانی، کشوری یا منطقه ای نیست، زیرا با افزایش سه برابری جمعیت جهان و مصرف شش برابری آب، این موضوع بیانگر خطر جدی و تهدیدی عمده پیش روی همه جهان است.
وی با بیان اینکه در سال 1335 سرانه سهم آب برای هر نفر در سال از بارش آسمانی در کشور شش هزار و 860 متر مکعب بود، گفت: اکنون جمعیت ایران 75 میلیون نفر است که مصرف سرانه حدود یک هزار و 750 متر مکعب در سال برای هر نفر کاهش یافته است.
بیراوندی افزود:اگر سرانه از یک هزار و 700 متر مکعب کمتر باشد کشور کم آب است و اگر بالاتر باشد مشکل آب ندارد و اگر کمتر از900 متر مکعب باشد فقر مطلق آب است که ما در مرز بین کم آب و پرآب هستیم.
وی ادامه داد: پیش بینی می شود در سال 1405 یعنی حدود 12 تا 13 سال آینده سرانه سهم آب برای هر فرد ایرانی به یک هزار و 350 متر مکعب در سال برسد که کشور ما درسال 1405 در ردیف کشورهای کم آب جهان قرار می گیرد.
وی گفت: مدیریت مصرف و صرفه جویی وظیفه ای همگانی است و باید با هم اندیشی و هم افزایی بتوان فرهنگ مصرف را تغییر داد تا از آب استفاده بهتری شود و آیندگان نیز مشکل مصرف آب نداشته باشند.
وی اضافه کرد: حدود 400 هزار نفر، زیرپوشش شرکت آب و فاضلاب شهری استان قرار دارند و برای 19 شهر ایلام سالانه حدود 33 میلیون متر مکعب آب از منابع مختلف تامین می شود که 70 درصد آن منابع زیرزمینی و 30 درصد آن منابع سطحی است.
مدیرعامل آب و فاضلاب شهری ایلام بیان کرد: میزان مصرف آب سال گذشته استان را 25 میلیون متر مکعب اعلام کرد و گفت: بیشترین مصرف آب مربوط به شهرهای ایلام و ایوان با میزان مصرف 8.7 و 8.6 درصد بوده و کمترین نیز به شهرهای مهران و آبدانان اختصاص دارد.
بیرانوندی ادامه داد: چهار سال پیش، 52 درصد مشترکان تا 20 متر مکعب در ماه آب مصرف می کردند که در سال 91 به 60 درصد رسید که این نشان می دهد مردم از مصارف بالا به مصارف پایین روی می آورند و مدیریت مصرف را در پیش گرفته اند.
وی افزود: حدود 98 درصد مشترکان استان کمتر از 40 متر مکعب در ماه آب مصرف می کنند.
مدیرعامل آب و فاضلاب روستایی ایلام نیز گفت: با توجه به خشکسالی سال های گذشته و به منظور کاهش اثرهای این پدیده، این شرکت
طرح هایی همچون تامین آب آشامیدنی 65 روستای بدون آب یا کم آب با میانگین 40 درصد پیشرفت فیزیکی را در دست اجرا دارد.
«احمد دوستعلی» اظهار کرد:در راستای کاهش هدر رفت آب، پارسال دو هزار و 975 مورد تعمیر و بازسازی در خطوط انتقال و شبکه انتقال، قطع و شناسایی دو هزار و 800 انشعاب غیر مجاز، و تعویض 550 دستگاه آب نمای (کنتور) خانگی خراب انجام شد.
وی اظهار کرد: با توجه به مشکل کمبود آب هر سال به ویژه در فصل گرما کار آبرسانی به برخی روستاها سیار انجام می شود و به همین منظور پارسال آبفار ایلام، با استفاده از 22 دستگاه تانکر روزانه بیش از هزار و 300 متر مکعب آب سالم و بهداشتی به 117 روستا با پنج هزار و 62 خانوار و 26 هزار و 365 نفر جمعیت خدمات رسانی کرده که امسال نیز این طرح ادامه دارد.
دوستعلی گفت: آبرسانی به 132 روستای استان ایلام اکنون به صورت سیار انجام می شود که با اضافه شدن 35 روستای مجتمع در دهستان «بیجنوندˈ شهرستان چرداول این تعداد به 167 روستا افزایش یافته است.
معاون برنامه ریزی استاندار ایلام نیز گفت: مقوله آب یکی از مهمترین مباحث جهانی است که با توجه به اهمیت و ضرورت حفظ این منبع واقعی زندگی، همگان باید برای حفظ آن و پیشگیری از مواجهه شدن با بحران کم آبی و یا بی آبی همکاری کنند و با درست مصرف کردن و صرفه جویی حافظ این ثروت ارزشمند باشند.
ˈحشمت اله عسگریˈ اظهار کرد: دولت تدبیر و امید همان گونه که در موضوع محیط زیست تاکنون موفق عمل کرده به بحث آب نیز توجه جدی دارد به گونه ای که در سفر اردیبهشت گذشته رییس جمهوری به استان ایلام از محل ماده 10 و 12 مبلغ 250 میلیارد ریال اعتبار به بخش آب استان اختصاص یافت.
وی افزود: 200 میلیارد ریال از این اعتبار به آب و فاضلاب شهری و 50 میلیارد ریال نیز به آب منطقه ای اختصاص یافته است.
وی ادامه داد: همچنین از محل طرح های تملک دارایی های سرمایه ای ملی به طرح های بخش آب استان شامل نیروگاه آبی سیمره، سد کنگیر، سد دویرج، سد میمه سد شهدای ایلام و شبکه آبیاری و زهکشی و ساختمان سد گاوی و شبکه های آبیاری و زهکشی اعتبار مناسبی به تناسب پیشرفت طرح ها اختصاص یافته است.
معاون استاندار ایلام بیان کرد: افزون بر این، از محل اعتبارهای استانی نیز به طرح های بالای 80 درصد شامل افزایش ظرفیت ایستگاه های پمپاژ تامین آب آشامیدنی شهر ایلام 10 هزار میلیون ریال، تامین آب زمین های کشاورزی 10 هزار و 500 میلیون ریال، تامین آب زمین های کشاورزی هلیلان 15 هزار میلیون ریال، مجتمع آبرسانی «شله کش- بیجنوند» سه هزار و 800 میلیون ریال، ایستگاه پمپاژ «چم آب ارمو» و شبکه آبیاری و زهکشی دره شهر 13 هزار میلیون ریال اختصاص یافته است.
عسگری گفت: همچنین برای اجرای طرح های تامین آب زمین های «چم کبود» آبدانان یک هزار و 400 میلیون ریال، «ورگر» آبدانان 15 هزار میلیون ریال، «بانبکر» شهرستان ایوان دو هزار و 200 میلیون ریال، «پیله» ایوان یک هزار و 800 میلیون ریال، «برتش» دهلران 9 هزار میلیون ریال و شبکه آبیاری سیروان 40 هزار میلیون ریال اعتبار اختصاص یافته است.
وی افزود: ساخت سدها، بهسازی شبکه های آبیاری و زهکشی، تامین آب زمین های کشاورزی و تمام فعالیت های از این دست تنها با هدف بهینه سازی و درست مصرف کردن و نیز افزایش بهره وری و راندمان آب انجام می شود.
وی اظهارکرد:این استان دارای 11 دشت مهم با شناسه مطالعاتی مشخص است ضمن اینکه ظرفیت آب زیرزمینی منطقه نزدیک به 350 میلیون متر مکعب برآورد می شود که 250 میلیون متر مکعب از آن به وسیله یک هزار و 233 حلقه چاه عمیق و نیمه عمیق کشاورزی برای مصارف کشاورزی، صنعتی و آشامیدن برداشت می شود.
عسگری گفت: استان ایلام همچنین سه رشته قنات با حجم تخلیه سالانه 68 میلیون متر مکعب آب و 29 دهنه چشمه مهم با میزان آبدهی سالانه 294 میلیون متر مکعب دارد.
وی ادامه داد: راهکار نجات آب تهیه برنامه بسیار مهم «مدیریت بحران آب» در کشور و برای همه استان های ایران است و برای جبران کمبود و تامین آب در شرایط بحرانی باید راهکارهای پیشگیری از این وضعیت را از همین اکنون به شکل علمی و دقیق بررسی و عملیاتی کرد.
عسگری بازسازی چاه های تامین آب آشامیدنی، شناسایی منابع آبی در دسترس، نگهداری و بازسازی به موقع، رفع مشکلات قطع برق، اجرای دقیق و هدفمند سامانه گرمسیری در استان های مرزی کشور، مهار آب های سطحی و رودخانه های مرزی، گسترش عملیات آبخیزداری و آبخوانداری، کاهش پرت و هدر رفت آب، کنترل مصرف مشترکان پر مصرف، اطلاع رسانی و آموزش همگانی در استفاده درست از آب را برای حفظ این مایه زندگانی و جلوگیری از بحران آب در کشور ضروری برشمرد.
وی از همه مردم خواست با همراهی دولت یازهم در راستای حفظ آب و صرفه جویی و استفاده درست از آن همکاری لازم و کافی داشته باشند تا در آینده با مشکل بحران آب روبه رو نشوند.
استان ایلام با برخورداری از 640 هزار هکتار جنگل (با گونه غالب بلوط) و یک میلیون 200 هزار هکتار مرتع و وجود 15 رودخانه دایمی در غرب کشور واقع است.
خشکسالی یک دهه گذشته در کنار ورود ریزگردهای عربی افزون بر کاهش سطح منابع آب های سطحی و زیرسطحی، زیان های جبران ناپذیری بر بخش کشاورزی، محیط زیست، دامداری و منابع طبیعی استان ایلام وارد کرده است.
کارشناسان اقتصادی و اجتماعی زیان های مادی و معنوی ناشی از پدیده خشکسالی و ریزگردها را بر بخش های مختلف استان ایلام از جمله منابع آب، جنگل ها و محیط زیست طبیعی، حیات وحش و انسانی، حدود 100 میلیارد دلار برآورده کرده اند.
منبع: ایرنا
