به گزارش جماران، شرق نوشت:
هر انسانی دارای مجموعهای از ویژگیهای اندیشگی، روحی، اخلاقی و رفتاری است که هرگاه این خصوصیات به ثبات و پایداری برسد منش و شخصیت او را تشکیل میدهد. هرچند شخصیت یک فرد از تمامی صفات او شکل گرفته اما با بروز و ظهور صفت خاصی که بر دیگر صفات غالب است و آنها را جهت میدهد، فرد شناخته میشود و شاکله او معین میگردد. این صفت بارز معمولا کلید شخصیت هر فردی است که از این راه میتوان او را شناخت، رفتار او را تحلیل وتفاوتهایش با دیگران و وجوه ممتازه او را دریافت. اگر نیمنگاهی به عملکرد و مبارزات آیتالله طاهری بیندازیم و تصمیمات، رفتارها و اقدامات وی در مقاطع حساس و بزنگاههای دشوار را بررسی کنیم، میتوانیم خصال روحی و صفات بارز وی را پیگیریم و کلید شخصیت او را پیدا کنیم. با امعاننظر به فرازهاوفرودهای زندگی سیدجلالالدین طاهری صفت بارز آزادگی بهعنوان صفت بارز و برجسته او نمایان میشود. آزادگی وجهی از شخصیت آقای طاهری است که او را از دیگران متمایز میکند. آزادگی که از جمله ارزشهای والای انسانی است به معنای رهایی انسان از قید و بندهای ذلتآور است. آزادگی در آن است که آدمی کرامت و شرافت خویش را
بشناسد و تن به پستی و حقارت و اسارت دنیا ندهد. در فرهنگ و باور ما الگوی آزادگان، شهدای کربلا هستند و امامحسین(ع) سرور آزادگان است. امامعلی(ع) در نامه 31 نهجالبلاغه در وصیت به امام حسن(ع) میفرماید: واکرم نفسک عن کل دنیه وان ساقتک الی الرغائب، فانک لن تعتاض بما تبدل من نفسک عوضا. ولا تکن عبد غیرک وقد جعلک الله حرا؛ نفس خود را از هر پستی گرامی دار، هرچند تو را بدانچه خواهی رساند، چه آنچه را از خود بر سر این کار مینهی، هرگز به تو برنگرداند. بنده دیگری مباش حالی که خدایت تو را آزاد آفریده است. به این ترتیب انسان آزاده کسی است که برای رسیدن به خواهشهای نفسانی و خواستههای دنیایی یا عافیتطلبی زیر بار حقارت، نمیرود و ارزشهای انسانی و آرمانهای خود را زیر پا نمیگذارد. وقتی در طول حیات آقای طاهری به فرازهای مهم میرسیم و نوع انتخابها را بررسی میکنیم، میبینیم که تصمیمات ایشان غالبا به سوی آرزوها و خواستههای نفسانی نیست بلکه سعی میکند به سوی عمل صالح بگراید و این مصداق یک انسان آزاده است. خصلت آزادگی در مقاطع مختلف زندگی ایشان نمودار است. شاید فراز مهم تصمیم سرنوشتسازی که ایشان گرفت بعد از پایان
تحصیلات متوسطه بود که با وجود فراهم بودن شرایط پیشرفت مسیر دیگری برگزید. توصیف این انتخاب از زبان شاگرد ایشان، حجتالاسلام شیخ عباسعلی روحانی شنیدنی است: ایشان در آن سالها (1323) در امتحان دیپلم، دانشجوی ممتاز دبیرستان سعدی و استان شدند و بورسیه تحصیلی فرانسه به وی داده شد اما در همان مقطع ایشان تصمیم گرفتند که طلبه شوند. پس به مدرسه صدر بازار رفتند؛ حجرهای تنگ و تاریک زیر پلههای زاویه مدرسه صدر گیرشان آمد و مشغول خواندن درس شدند. آیتالله طاهری میگفتند در آن دوره رییس اداره فرهنگ و معارف آن زمان (آموزشوپرورش فعلی) همراه با رییس حوزه علمیه اصفهان که آیتالله حاجسید محمدرضا خراسانی بودند، سرزده به حجره من آمدند، رییس اداره معارف با توبیخ و تشر گفت این چه وضعی است؟ تو الان باید فرانسه باشی، تو بورسیه داری، میفهمی بورسیه چیست؟ من گفتم بله میدانم، اما میخواهم طلبه بمانم. ایشان با اوقاتتلخی رفت و آیتالله خراسانی لبخند تشویقآمیزی به من زدند و رفتند که نشان از این بود که کار خوبی کردم. آیتالله طاهری در قم در محضر درس بزرگانی مثل آیتالله بروجردی و آیتالله خمینی شرکت کرد، از فضلا و تقریرگر دروس
آیتالله محقق داماد و همدورهای یا هممباحثهای افرادی همچون آیتالله بهشتی، آیتالله شبیرزنجانی وآیتالله اردبیلی بود. اما در سال 43 و در اوج مرتبه علمی خود تصمیم به هجرت گرفته، به اصفهان برگشت و در متن مردم کار تبلیغ و تربیت از یکسو و مبارزه از سوی دیگر را بهطور گسترده پی گرفت. فراز سوم بروز آزادگی، اقامه نماز جمعه در اصفهان آن هم با صبغه سیاسی و اجتماعی بود که در آن مقطع اقدام به چنین کاری از سوی افراد آزادهای چون آیتالله منتظری و طاهری برمیآمد. زیرا علاوه بر مخالفت رژیم شاه با نماز جمعه سیاسی و اجتماعی و فشارهایی که ساواک وارد میکرد واپسگرایان و فضای سنتی حوزههای علمیه نیز آن را برنمیتابیدند و علنا بر ضد آن موضعگیری کرده و مخالفت میکردند. برای آنکه با آن فضا آشنا شویم به نامه آیتالله خمینی در پاسخ به آیتالله طاهری در مورد نماز جمعه نجف و قم و اشاره به موضعگیری منفی برخی بزرگان حوزه توجه میکنیم. این نامه در تاریخ 16/7/1349 نگارش شده و در جلد دوم صحیفه امام آمده است: «مطلبی را که راجع به[نماز]جمعه مرقوم شده بود مثل اینکه جنابعالی در جوامع علمای اعلام تشریف نداشتهاید و تشتت افکار و آرا را
نمیدانید. در نجف آقای صادقی (تهرانی) نماز جمعه شروع نمودند و مصادف شدند با تحریم بعضی پیرمردها و مخالفت بعضی مراجع؛ شما در چه محل میتوانید احتمال دهید که علما یک نفر را بر خود مقدم بدارند و تصدیق عملی تقدم کنند؛ این تهران و آن اصفهان و آن قم و آن سایر بلاد! نفوذ پیش طبقه روشن تاثیری در این امر ندارد، عمده طبقه پیران است. انشاءاللّه تعالی خداوند جوامع ما را اصلاح فرماید و ما را از این خوابگران بیدار کند. والسلام علیکم.»
همه این قهرمانیها و جانفشانیها به خصلت آزادگی او برمیگردد؛ خصلتی که او را اسیر هیچ خواسته و منصبی نکرد و او را از دیگران متفاوت و متمایز کرد. او در سراسر حیات خود به سکون و سکوت رضایت نمیداد بلکه دمساز با تحول بود. روحش شاد.