جماران | آخرین اخبار ایران و جهان، سیاست، اقتصاد و اندیشه

شناخت نادرست منکر فاجعه می آفریند

کد خبر: ۴۳۱۷۵
شناخت نادرست منکر فاجعه می آفریند

این روزها گروه هایی تندرو در برخی کشورهای اسلامی به دلیل برداشت های نادرست از اسلام، فعالیت های منکری را با نام معروف انجام می دهند. اعمال این گروه های افراطی مانند بوکوحرام، داعش و... آثاری جبران ناپذیر در جامعه اسلامی و تصویری وحشت بار از اسلام و مسلمانی برای دنیا به جا می گذارند. شفقنا، این مسایل و «امر به معروف و نهی از منکر» در سیره حضرت محمد‌(ص) و نحوه پیاده سازی آن در جوامع اسلامی امروز را با حجت الاسلام و المسلمین محمدرضا نوراللهیان به بحث گذاشته است. وی معتقد است بسیاری از امور ما به عدم شناخت منکر باز می‌گردد؛ حتی گاهی منکر را با معروف اشتباه می‌گیریم. نشناختن منکر، قطعا فجایعی که گروه های تندرو با نام اسلام انجام می دهند را نتیجه می دهد.

به گزارش جماران، متن گفت‌وگو با حجت الاسلام و المسلمین محمدرضا نوراللهیان را در ادامه می‌خوانید:

بحث امر به معروف و نهی از منکر در متن رسالت پیامبر(ص) مطرح و به ویژه در سوره های مکی به صورتی پررنگ تر به آن پرداخته شده است. امروز چه تغییراتی در ارائه گفتمان پیامبر(ص) ایجاد شده و آموزه های دینی و اخلاقی در سیره ایشان از جمله امر به معروف و نهی از منکر به چه حالی افتاده است؟

پیامبر اسلام (ص) با عنایات تام به موضوع امر به معروف و نهی از منکر می پردازند؛ در سیره عملی ایشان هم امر به معروف و نهی از منکر جایگاه و موقعیت والایی دارد. آیه 71 سوره توبه «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاء بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةَ وَیُطِیعُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِکَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ» بر این معنا دلالت دارد که همه زنان و مردان مومنی که به دین اسلام گرویدند و در متن جامعه اسلامی قرار دارند، موظف اند یکدیگر را به خیر دعوت و از منکرات نهی کنند. قرآن، چهار شاخص برای میزان ارزش فریضه امر به معروف ذکر می کند و این دو امر مهم را در کنار زکات و اقامه نماز قرار می دهد. پنجمین نماد هم، دوستی با مومنان است. اگر چنین کارهایی در جامعه صورت پذیرد، جامعه مورد رحمت و بارش لطف خداوند قرار می گیرد. «وَعَدَ اللّهُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِینَ فِیهَا وَمَسَاکِنَ طَیِّبَةً فِی جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ أَکْبَرُ ذَلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ» در این آیه، خداوند هدیه ای هم به آمرین به معروف و ناهیان از منکر و زکات دهندگان می دهد؛ هدیه ای برای آخرت آنها و آن هم وعده بهشت است. در قرآن گفته شده است که وقتی امر به معروف و نهی از منکر در جامعه اجرا می شود، پروردگار رضایت خود را اعلام می کند. « وَرِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ اکبر؛ و رضایت خدا اکبر و بزرگتر از هر چیز دیگری است» و این یک ضابطه عمومی در قرآن است. رضای خداوند از بهشت نیز بالاتر است. «وَ رِضْوَانٌ مِّنَ اللّهِ اکبر» که در قرآن بعد از امر به معروف و نهی از منکر به آن اشاره شده، برترین مدالی است که می توانند به انسان ها دهند، بنابراین وقتی با قرآن مشورت می کنیم و این کتاب آسمانی را می خوانیم، متوجه دیدگاه پیامبر اکرم (ص) در اغلب امور به ویژه امر به معروف و نهی از منکر می شویم. در روایات مختلف هم بسیار مفصل به این موضوع پرداخته شده است. در احادیث به اندازه ای برای امر به معروف ارزش قایل شده اند که تمام خوبی ها و هر کار خیری که انجام می شود، حتی «جهاد فی سبیل الله» در برابر آن بسیار ناچیز است یعنی شرکت کردن در جبهه جنگ نیز مانند قطراتی در مقابل اقیانوس انجام امر به معروف است. تمام خوبی های دیگر بعد از امر به معروف قرار می گیرند. امر به معروف و نهی از منکر از ابتدای پیدایش اسلام مورد توجه فلاسفه، فقها و ادبا بوده است. اسلام در زمینه امر به معروف و نهی از منکر، پرچم عظیمی به دست گرفته است و همه باید پشت سر این پرچم قرار بگیریم.

این آموزه الهی در نگاه جوامع و ادیان دیگر چگونه است؟

همه مصلحان اجتماعی وقتی برای اصلاح جامعه گام بر می دارند، به موضوع امر به معروف و نهی از منکر اشاره می کنند. تمام فرق اسلامی نیز این فریضه را بسیار مهم می شمرند و با اهتمام خاصی به آن می پردازند. به طور مثال فرقه های مختلف اسلامی در هر جای دنیا، زیدیه در یمن، اسماعیلیه در تاجیکستان، بدخشان و قسمت هایی از انگلستان، حنبلی ها، شافعی ها، جعفری و ... در مورد امر به معروف و نهی از منکر اتفاق نظر دارند و مطالب و کتاب های بسیاری در این زمینه نوشته اند. این موضوع فرا ملی است و تنها به یک دین، آن هم اسلام مربوط نیست بلکه زرتشت، یهودیت، مسیحیت و حتی بودا هم در مورد امر به معروف نهی از منکر آموزه های مختلفی دارند. به آیه و سنت درکنار هم اشاره شد؛ خداوند می فرماید که «رضوان و رضای من با امر به معروف نهی از منکر محقق می شود». امر به معروف در جامعه مساله ای بسیار کارساز است. نگاهی درون دینی و وحیانی به امر به معروف و نهی از منکر وجود دارد. در تشیع به ما آموزش داده شده که در زیارتگاه امامان در دعاهای خود «أشهد انک قد اقمت الصلوة و آتیت الزکوة و أمرت بالمعروف و نهیت عن المنکر» گفته شود. وحی و عقل به انسان ها می گوید که نباید کاری منکر انجام داد بلکه باید عامل به معروف و خوبی ها بود، از زشتی ها پرهیز کرد و معروف را درست شناخت. به طور مثال در حرم ائمه(ع)، خادمان نسبت به رعایت حجاب و حفظ حرمت حرم به زنان تذکر می دهند اما اگر این خانم یا آقایانی در حرم نشسته و غیبت کنند، کسی به آنها تذکر نمی دهد؛ در حالی که غیبت، بالاترین منکر است. بسیاری از معضلات و مشکلات ما به عدم شناخت امور منکر باز می گردد و حتی گاهی معروف با منکر اشتباه گرفته می شود. قیام حضرت محمد (ص)، نهضت امام حسین (ع) و بسیاری از نهضت های اجتماعی دیگر برای پیاده سازی امر به معروف رخ داده است. در بحار الانوار (جلد 44 صفحه 329 )، مطلبی از امام حسین (ع) گفته شده است که فرمود: «من از روی هوس، سرکشی، تبهکاری و ستمگری قیام نکردم. تنها به انگیزه سامان ‌بخشی در امت جدم برخاستم، می‌خواهم به معروف امر و از منکر نهی کنم». نوه پیامبر(ص) کشته می شود، برادرها و فرزندان او شهید می شوند، همسر و خواهر او به سختی می افتند و جامعه اسلامی امتحان بسیار سختی را می گذارند اما امام حسین(ع) می گوید که «فلسفه قیام من برای امر به معروف و نهی از منکر در جامعه بود».

در روایت های موجود از پیامبر (ص)، تاکیدات فراوانی به امر به معروف و نهی از منکر مشاهده می شود. این فریضه دینی در جامعه ما هم مورد توجه و تاکید بوده است اما گاهی اوقات دیده می شود که اثری در افزایش معروف و کاهش منکرات ندارد؛ چرا؟

امر به معروف و نهی از منکر تنها وظیفه امامان جمعه، مبلغان، رسانه ها و گروه خاصی نیست بلکه همه افراد جامعه باید برای پیاده سازی این موضوع کوشش کنند. اگر معنای ساده امر به معروف را ندانیم، گاهی به اشتباه، امر به منکر و نهی از معروف می کنیم یعنی ترک واجب کرده ایم. این اتفاق زمانی رخ می دهد که شخص، کار خوبی انجام داده است و ما به جای تشویق با او برخورد عتاب آمیز داشته باشیم که بسیاری از این مشکلات به فهم نادرست امر به معروف و نهی از منکر باز می گردد. برای مثال باید در حق دیگران خیرخواه باشیم و بی تفاوت نباشیم. در سوره طلاق آیاتی مشاهده می شود که در آنها از رفتار با زنان گفته شده است. گمان می کنم عبارت معروف و خوبی در این سوره، یازده بار در مورد رفتار با زنان استفاده شده است که «با آنها به خوبی معاشرت کنید» یا در هنگام طلاق زمانی که تمامی راه ها را رفتید و می خواهید به طلاق فکر کنید و اگر می خواهید زنان خود را رها کنید باید با خوبی این اتفاق بیفتد و حقوق زنان خود را با خوبی بدهید (النساء آیه 91 / البقره آیه 231/ احزاب 49). به تازگی در تهران دیده می شود، برخی زوج ها پس از جدا شدن از هم، جشن بر پا می کنند که یعنی از شر همدیگر راحت شدند؛ این اتفاق بسیار عجیب است که برای از هم پاشیدن یک زندگی جشن بگیرند. در قرآن گفته شده است که «اگر می خواهید از هم جدا شوید با خوبی جدا شوید و اخلاق را رعایت کنید». برخی مردان، همسران خود را در مقابل دیگران از حیثیت ساقط و مشکلات فراوانی برای او ایجاد می کنند. چرا نباید با نهایت احترام جدا شد؟ نباید از جدایی این تعبیر را داشت که یکی از طرفین خوب و دیگری بد است؛ شاید خدا خواست و آنها مدتی پس از جدایی تصمیم بگیرند دوباره با هم زندگی کنند اما اگر با بی احترامی و آزار دیگری از هم جدا شوند، قطعا چیزی جز تنفر باقی نمی ماند و معروف از بین رفته است. اگر طلاق هم می خواهید بدهید باید با خوبی باشد.

مطلب دیگر اینکه من نباید ناهی از منکرات و زشتی ها اما خود به آنها آلوده باشم. زمانی که فردی اخلاق اجتماعی را رعایت نمی کند و بی فرهنگی را در جامعه رواج می دهد، نمی تواند دیگران را از چنین کارهایی باز دارد؛ البته ممکن است از نظر فقهی چیز دیگری بگویند. به طور مثال اگر کسی خود، شراب می خورد، برای اینکه منکر دیگری انجام نشود، به فرد دیگری که او هم این کار را می کند، گوشزد کند تا قبح شرب خمر شکسته نشود و فرد دیگری هم به گناه آلوده نگردد؛ البته این بحث فقه است. آموزه های اسلامی می گویند: «اگر خودت خرما می خوری به دیگران نگو خرما نخورید». باید خیرخواه جامعه بود و به صلاح دیگران حرکت کرد. اگر با این دید نگاه کرد که جامعه از ما انتظاری دارد و هر چه به جامعه آسیب می زند باید درست شناسایی شود، نتیجه بسیار مطلوبی حاصل خواهد شد. جلوگیری از کاری زشت، گاهی گفتاری و گاهی نیز با رفتار و عمل محقق می شود. طبق روایتی از نبی اکرم(ص)، امر به معروف یا نهی از منکر دارای مراتب است و کمترین مرتبه آن این است که اگر کسی به حقوق دیگران تجاوز کرد، در قلب، روح و جان خود به آن بی تفاوت نباشیم و کسی که کار خوبی انجام داد تشویق کنیم یا از کار او شادمان باشیم. اگر کمترین کاری که از دست ما بر می آمد را انجام ندادیم، دیگر نام ما مومن نیست. هیچ فقیهی نه در شیعیان و نه در اهل سنت را پیدا نمی کنید که اگر کتابی بنویسد، یک فصل یا چند بخش از آن را به امر به معروف نهی از منکر اختصاص ندهد. در منابع اسلامی، سیره، تاریخ، حدیث و تفسیر، همه جا رد پایی از امر به معروف مشاهده می شود بنابراین بیهوده و بی دلیل تا این اندازه ذهن ما را به این موضوع مشغول نکرده اند. عمل درست به امر به معروف و نهی از منکر، اجتماع را متحول می کند و دارای اهمیت فراوان است.

رسالت پیامبر اکرم (ص)، توجه عمیق به آگاهی مردم در انتخاب نوع زندگی آنها داشت و ایشان بنای تمدن اسلام را بر تفکر اسلامی قرار داد. در آیات قرآن نیز بارها تکرار می شود که «لِّقَوْمٍ یَعْقِلُونَ»، «لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ» و « أَفَلاَ تَعْقِلُونَ» و امثال آن؛ چه مساله ای باعث شده که گروه های تندرویی مثل «بوکوحرام» در نیجریه، چهره خود را در پشت پرچم امر به معروف و نهی از منکر مخفی می کنند؟ گروه هایی که دختران را به جرم تحصیل گروگان می گیرند؟

نشناختن منکر، فجایعی مثل بوکوحرام در نیجریه، اسیدپاشی بر دختران و آتش زدن مدرسه ها در افغانستان و ...و انتشار آنها در فیلم ها را در پی خواهد داشت. این فجایع تنها به این دلیل انجام می شود که دختران درس می خوانند؟ و چون آنها مدرسه می روند باید جلوی این منکر را گرفت؟! اگر پیامبر اسلام (ص) به این کشورهای اسلامی پا بگذارند، چه می گویند؟ این افراد، معنای اسلام را نفهمیده اند و اسلام را نمی شناسند. اگر شرع هم نباشد، عقل نسبت به چنین کارهایی، اخطار می کند. گروه های مختلفی در جامعه اسلامی درست کردند که نگاه و روش آنها بسیار دور از اسلام است؛ یک طرف، طالبان کشتار می کند، طرف دیگر، «داعش» و «النصره» و تمام این گروه ها هم با حربه امر به معروف فعالیت می کنند. چنین کارهایی نه تنها امر به معروف نیست بلکه به تمام معنا امر به منکر است. پناه بر خدا! با نام دین و سیره پیامبری که از آزردن یک مورچه هراس دارد، چنین جنایاتی را انجام می دهند و متاسفانه تنها، اسمی از امر به معروف و نهی از منکر یدک می می کشند. اسلام عزیز با تمام شیوه های ترور، ارعاب و ترس به شدت اعلام مخالفت کرده است و این اعمال قطعا منکر است. امر به معروف، امروز پوستینی بر عکس بر تن کرده و معنای خلافی پیدا کرده است.

سخن آخر؟

در جوانی، اقتضای کار من سفر به کشورهای مختلف در شرق و غرب بود و به دلیل توجه فراوانی که به موضوع امر به معروف و نهی از منکر داشتم، بسیار مفصل و عمیق در این مورد کار کردم. در آن دوران، دوستی دو جلد کتاب ترجمه شده از یک دانشمند اسلام شناس انگلیسی به نام «مایکل کوک» به من داد که در مقدمه، فلسفه تحریر این اثر عالمانه را اتفاقی در که 26 سال قبل در متروی شیکاگو رخ داده و بسیار تکان دهنده بود، عنوان می کرد. مایکل کوک می گوید که یک آمریکایی به خانمی ظلم و تجاوزی را روا می دارد، با اینکه جمعی در آنجا حضور داشتند اما هیچ کس عکس العملی نشان نمی دهد و بی اعتنا از کنار این موضوع می گذرند. دختر در آن حادثه با ضربات چاقو به قتل می رسد و در آن زمان به این اتفاق در نشریات تایمز لندن و در آمریکا بسیار گسترده می پردازند. او در اثر این ماجرا به فکر فرو می رود و اینکه تنها پلیس، مسوول جلوگیری از جرم و جنایت است و کس دیگری نباید از تجاوز، ستم و قتل جلوگیری کند را نقص بزرگی در قوانین آمریکا می بیند. چنین موضوعاتی به یک وظیفه و تکلیف عمومی تبدیل نشده است و با بی تفاوتی خود به نوعی در ارتکاب این جرم ها شراکت می کنیم. او را بی اعتنایی افراد نسبت به حقوق هم نوعان خود به فکر فرو می برد. مایکل کوک، مقررات آمریکا را بررسی می کند و با برخی از فلاسفه و حقوقدانان صحبت می کند اما می بیند چنین موضوعی فرهنگ سازی نشده است. او مطالعات و تحقیقات بسیاری در این زمینه انجام می دهد و متوجه می شود که در اسلام عمیقا به این موضوع پرداخته شده است. مایکل کوک 1700 کتاب و مقاله را بررسی می کند، 12 سال تمام فقط بر روی موضوع «امر به معروف» تحقیق می‌کند، تا به جمع بندی جدی در این مورد می رسد و این کتاب دو جلدی را می‌نویسد.

انتهای پیام

دیدگاه شما