«عکاس انقلاب»، «عکاس جنگ». شاید شما هم به شنیدن این عبارتها در ماههای خاصی از سال عادت کرده باشید. خرداد، شهریور و بهمن. روزهایی که رسانه ها و دولتی ها بیشتر از همیشه از عکاسان انقلاب و جنگ یاد می کنند. یادی که اگرچه خوب است اما گاه برای آنها این سوال را پیش می آورد که روزهای دیگر سال چه اتفاقی پیش می آید؟ چرا فقط این روزها به سراغشان می روند؟ وضعیت عکسهای روزهای انقلاب و جنگ چه می شود؟ کتابهایی که به خاطر نبود بودجه از انتشار می مانند؟ عکسهایی که مردم هرگز ندیده اند و نگاتیوهایی که خاک می خورند و کسی حالی از آنها نمی پرسد؟ حسین پرتوی دبیر عکس روزنامه کیهان که نامش به عکاسی جنگ و انقلاب گره خورده است، سرنوشتی شبیه همین نگاتیوها داشت. نگاتیوهایی با ارزش که کمتر کسی از آنها یاد می کند. در سالروز آزادی خرمشهر و فوت حسین پرتوی، عکاسان انقلاب و جنگ باز هم یاد می شوند. یادبودی «مقطعی» و «سطحی».
به گزارش جماران، گفت و گوی شفقنا رسانه با پنج عکاس انقلاب و جنگ درباره ی همین درد و دل های همیشگی آنهاست. چرا فکر می کنند فراموش شده اند؟ چه اتفاقی می افتد که از عکاسان جنگ و انقلاب در ماههای خاصی یاد می شود و چرا در مراسم ختم آدمهایی مثل حسین پرتوی جای خالی بعضی افراد پر رنگ است؟
اکبر ناظمی:
منتظر میمانند تا ما بمیریم، بعد جنازه مان را از دم در خانه هنرمندان یا تالار وحدت تشییع کنند. گویا علاقه خاصی به این مراسم دارند. جنازه ما را بیشتر از تن سالم ما دوست دارند. واقعا چه چیزی برای آقایان ارزشمند است. از امثال حسین پرتوی بزرگتر چه کسی داریم؟ چرا وقتی آقای باستانی پاریزی، از بزرگترین تاریخ دانان معاصر فوت کرد هیچ کسی خبردار نشد؟ چرا هیچ کس در زمان حیاتش او را نمیشناخت؟ دیگر نمیتوانیم کسی مثل باستانی پاریزی داشته باشیم. اما به محض این که از کشور خارج شوی و کمی سر و صدا کنی تازه یادشان میافتد که فلانی هم هست. تنها عکاسان انقلاب و جنگ از این وضع گله مند نیستند، متاسفانه این کم لطفیها به بسیاری از بزرگان این سرزمین نیز روا داشته میشود. بارها و بارها این حرف را که «ما مرده پرستیم» از زبان افراد مختلف شنیدهایم؛ اما حقیقت این است که ما اصلا مرده پرست نیستیم. ای کاش مرده پرست بودیم. ما فقط وقتی کسی از بین میرود اندکی یادش میکنیم. اصلا موضوع این نیست که در زمان حیات این افراد به سراغشان بروند؛ افرادی مانند باستانی پاریزی، حسین پرتوی و ... تکرار ناشدنی هستند اما متاسفانه عموم مردم هیچ کدام از این افراد را نمیشناسند. به نظر من اهمیت و بزرگی هنرمندان هنوز از سوی مسوولان درک نشده است. به شخصه اصلا توقع ندارم که در شرایط سختی و دشواری به من سر بزنند. متاسفانه در عرصه مدیریت کشور -به جز عده ای معدود-مدیر شجاع نداریم. مدیری داریم که دنباله رو است. مدیری که میخواهد صندلی ریاستش را حفظ کند. مدیرانی که روی کار میآیند اصلا متوجه اهمیت موضوع نمیشوند. نمیفهمند که قضیه چقدر حساس است.در تمام دنیا وقتی کوچکترین مشکلی از جمله اختلاس یا ... در کشور به وجود میآید، مدیران مربوطه استعفا میدهند. این از شجاعت مدیر است.اما ما مدیر شجاع نداریم. نقد نداریم. خب وقتی شجاعت نباشد، میترسند از چیزی که کمی غیرمعمول است حرف بزنند. امروز خبرنگار و عکاس ما در کار حرفه ای خود آزادی لازم را ندارد. در مجلس یک کشور کتک کاری میکنند و فیلمبردار دقیقا در کنار پلیس و حراست می ایستد و بدون هیچ مشکلی فیلم تهیه میکند. اما اینجا 10 بار دوربین عکاسی و فیلمبرداری ما را شکستهاند. مدیر شجاع نداریم که رو در روی همه بایستد و این مسایل را مطرح کند. من در مصاحبه قبلیام با شفقنا هم این نکته را گفتم که شبکه من و تو با 100 کارمند، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران با 40 هزار کارمند را ضربه فنی کرده است. مدیر شجاع مدیری است که در مرحله اول این نکته را قبول میکند، سپس برای رفع آن گام برمی دارد. مشکل اینجاست که ما بی تفاوت شدهایم. شما اگر این مصاحبه را چاپ نکنی چیزی تکان میخورد؟ چیزی تغییر میکند؟ در هر حال، همه چیز عادی، یکنواخت و بدون هیچگونه تغییر و دگرگونی است. من دیروز در جمع دوستانم گفتم این ما هستیم که خودمان را به اینها تحمیل میکنیم. همین امروز اگر اکبر ناظمی وسایلش را جمع کند و به کشور دیگری برود نه هیچ کسی ناراحت میشود و نه برای کسی اهمیتی دارد. وقتی اینقدر بی تفاوتی وجود داشته باشد هیچ چیز بهتر نخواهد شد.دلیل دیگر هم این است که اینهاقهرمانِ مرده را بیشتر میپسندند؛ چون هیچ خطری ندارد.
علی فریدونی:
متاسفانه در حال حاضر که حدود 27 سال از جنگ میگذرد، این مراسمها برگزار شده است و ما عکاسان جنگ بارها و بارها از مطبوعات و رسانههاانتقاد کرده ایم، ولی کو گوش شنوا؟ متاسفانه مثل یک کالا به ما نگاه میشود. تا به مناسبت خاصی نزدیک میشویم به سراغ ما میآیند و مصاحبه میکنند. پس 12 ماه دیگر سال شما کجا هستید؟اصلا در این مدت برایتان مهم بوده که علی فریدونی زنده است یا مرده؟ دیروز تشییع جنازه مرحوم پرتوی بود. عکسی که ایشان از همافران گرفته یک کشور را متحول کرده است؛ آیا در طول 7 سالی که ایشان در بستر بیماری بود، کسی به سراغ او رفت و حالی از او پرسید؟ این موضوع یکی از بزرگترین معضلات جامعه فرهنگی ماست. از وزیر گرفته تا پایینترین مقام. ما این گلایه را مطرح کردیم ولی متاسفانه هیچ نتیجه مثبتی نگرفتیم. سال گذشته در نمایشگاه دفاع مقدس به خود آقای جنتی گفتم که عکاسان جنگ از شما انتظار خاصی دارند؛ چون شما فرزند یک فرد انقلابی هستید و با بقیه فرق میکنید. ولی در نمایشگاه کتابِ امسال ایشان حتی به غرفه انجمن عکاسان انقلاب و دفاع مقدس هم نیامد. من نمیدانم این حرف را دیگر باید چگونه بیان کرد؛ ما تند صحبت کردیم، ملایم صحبت کردیم، خواهش کردیم، التماس کردیم ولی متاسفانه هیچ کسی توجهی به حرفهای ما نکرد. من این کار را برای دلم و مملکتم انجام. فردا علی فریدونیها از این دنیا مثل پرتوی میروند؛ اما آثارشان که برای این کشور ثبت شده و به یادگار باقی مانده ارزشمند است. باید برای آثارشان ارزش قائل شوند. علی فریدونی در 23 عملیات حضور داشته و 33 ماه در عملیات ها بوده است.آیا کسی تا به حال پرسیده است که 3 فرزندِ بالای 25 سال تو کار دارند یا بیکارند؟ این درد را من باید به چه کسی بگویم؟ من از روزی که بازنشسته شدم به هر کسی که رسیدم گفتم فرزند من تحصیل کرده است؛ من نه ضد انقلاب بودم، نه منافق و نه فدایی. من از سال 55 به امام لبیک گفتم و تا آخر عمرم به این عهد پایدار هستم. من از اولین روز جنگ تا پایان جنگ در منطقه بودم. حق این را ندارم که یکی از بچههای من یک جا مشغول به کار شود و حقوق مکفی بگیرد تا بتواند زندگی کند؟ بچه هایم از من توقع دارند.میگویند:«پدر، تو که رفتی تمام عمرت را صرف انقلاب و جنگ کردی پس آثار و نتیجه کارهای تو را چه زمانی می بینیم؟ آن کسی که نرفته از تو بیشتر سود کرده است.» من واقعا نمیدانم چه زمانی میخواهند به حرفهای ما گوش دهند و به دردهای ما برسند.
فرهاد سلیمانی:
واقعا نمیدانم باید چه بگویم. سالهاست که در این مملکت این اتفاقات می افتد و همیشه وقتی میخواهند یک کار دیده شود، زمانِ شروع آن کار را به ایام خاص موکول میکنند. تصور من این است که برای کارهای خیلی سطحی این اتفاق میافتد؛ یعنی اگر به یک کاری به صورت عمیق بپردازی -چه مشاهیر مملکتمان و چه کسانی که حق بزرگی به گردن ما دارند- دیدن اینها، رسیدگی به وضعیتشان و ایجاد بستر مناسب برای این که افکارشان به عنوان الگو برای نسل جوان مطرح شود، نیاز به مناسبت خاص یا مراسم خاص ندارد. ولی وقتی سطحی و تبلیغاتی کار میکنیم و فقط دوست داریم خبر آن پخش شود یا بیلان کاری ارائه دهیم، این اتفاقات میافتد. اگر بخواهیم فقط خودنمایی کنیم و دیده شویم، همین اتفاقات سطحی میافتد. اگر ما فقط به این موضوع نگاه کنیم که رسانهها قدرت زیادی دارند و میتوانند برخی را بزرگ و برخی دیگر را کوچک کنند یا شانتاژهای این چنینی، نگاهمان بیشتر به آنجاست و خود ماجرا را فراموش میکنیم که عمق قضیه باید با نگرش درست همراه باشد تا هر زمانی که فرصت شد خودش را نشان دهد، نه این که ما بخواهیم آن را با بحث رسانه ای بزرگ کنیم یا طور دیگری جلوهاش دهیم.
احمد نصیرپور:
متاسفانه فقط در بهمن ماه که ماه پیروزی انقلاب است یاد عکاسان انقلاب و جنگ میافتند. چندی پیش یکی از دوستان عکاس به من میگفت که چرا اینها فقط در بهمن ماه یاد ما میافتند؟ واقعا در دیگر ایام سال هیچ کس به فکر ما نیست؟ در این چند سالی که آقای پرتوی در بستر بیماری بود، فرمانده نیروی هوایی هر سال 22 بهمن به ملاقات حسین پرتوی میآمد اما یکی دو سال اخیر همان یک روز هم یادی از او نمیکردند. واقعا نمیدانم جامعه ما چرا باید اینقدر مظلوم و فراموش شده باشد که در یک زمان خاصی که شاید میخواهند زمانشان و ستونشان را پر کنند یا میخواهند اعلام کنند ما هم این کار را کردیم به سراغ ما میآیند. من واقعا متعجب و ناراحت شدم از این که دیدم هیچ یک از مسوولان روزنامه کیهان در مراسم تشییع پیکر حسین پرتوی حضور نداشتند؛ در حالیکه خیلی از آنها را همین حسین پرتوی به اینجا رسانده بود.
رسول اولیا زاده:
این خاصیت ما ایرانیهاست. حسین پرتوی تا زمانی که زنده بود هیچ کسی سراغی ازش نمیگرفت. اما روز سه شنبه که تشییع جنازه او در خانه هنرمندان بود خیلیها آمدند و همه هم عاشق سینه چاک حسین پرتوی بودند؛ ولی در سال 90 خانه عکاسان و رسول اولیازاده بود که برای او بزرگداشت گرفت. در مناسبات دیگر هم به این شکل است. روز جانباز یادمان میافتد که جانبازان هم هستند و برایشان بزرگداشت میگیریم و دوباره فراموششان میکنیم تا یک سال بعد. حسین پرتوی 7 سال در بستر بیماری بود؛ چند نفر به عیادت او رفتند؟ چند نفر رفتند ببینند که دردش چیست؟ آیا کسی از روزنامه کیهان سری به حسین پرتوی زد تا ببیند او هزینه درمان بیماریاش را از کجا تامین میکند؟ ماهی 3 میلیون تومان هزینه نگهداری حسین پرتوی بود. هر زمانی که احساس نیاز کنیم، تصمیم میگیریم راجع به جنگ و خرمشهر مطلب بنویسیم و بزرگداشت برگزار کنیم. متاسفانه همه این حرکات موسمی است و ما انسانهایی نیستیم که کار مستمر و با برنامه ریزی انجام دهیم؛ مشکل در اینجاست. همه ما گرفتار کارهای روزمره و مقطعی خود هستیم و از برنامه ریزیهای بلند مدت غافلیم. تا کی میخواهیم به بچههایمان کارتون پسر شجاع نشان دهیم؟ چرا راجع به سوژههایی مانند زندگی حسین فهمیده، دوران دفاع مقدس و از این قبیل اتفاقات فیلم و کارتون نمیسازیم؟ متاسفانه درگیر کارهای روزمره هستیم و یک دفعه میبینیم 4 روز دیگر سوم خرداد است و تصمیم میگیریم یک مصاحبه با اهالی جنگ انجام دهیم و در روزنامه و خبرگزاری منتشر کنیم. چرا خود شما در طول سال با امثال اولیازاده راجع به خرمشهر و جنگ مصاحبه نمیکنید اما 3 روز مانده به روز آزادی خرمشهر این کار را انجام میدهید؟ همه ما همین طور هستیم. دچار تغافلی شدیم که این تغافل باعث میشودخیلی از ارزشهایمان از بین برود. آیا در تشییع جنازه حسین پرتوی مدیر مسوول یا سردبیر روزنامه کیهان حضور داشت؟آیا یک فرمانده نیروی هوایی در مراسم شرکت داشت؟ فقط یک گروه موزیک از نیروی هوایی آمده بود تا مراسمی اجرا کنند و بروند. آیا شان و منزلت حسین پرتوی این بود که فقط یک گروه موسیقی از نیروی هوایی به مراسم میآمد؟ باید تمام اعضای نیروی هوایی در مراسم شرکت میکردند و تمام قد به پیکر حسین پرتوی ادای احترام میکردند. روز سه شنبه روزنامه کیهان باید تعطیل میشد و تمام پرسنل آن در مراسم تشییع جنازه شرکت میکردند. فقط 31 شهریور یادمان میافتد که به مناسبت سالگرد تجاوز نیروی هوایی عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی به جنگ تحمیلی بپردازیم. در طول سال چرا این اتفاقات نمیافتد؟ این تغافلی است که هم خود ما و هم مسئولان فرهنگی دچارش هستیم و به اصطلاح موسمی هستیم.