در شرایطی که ایران و کشورهای 1+5 درحال گفتگو برای اتمام توافقنامه نهایی در باره برنامه هسته ای این کشور پیش از پایان یافتن زمان مشخص شده تا ماه جولای آینده هستند، یک مساله کاری مهم ذهن برخی را به خود مشغول کرده است و آن اینکه با نزدیک شدن به زمان پایان دوره مسوولیت کاترین اشتون، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا چه وضعیتی پیش خواهد آمد ؟
به گزارش سرویس ترجمه شفقنا ،خبرگزاری رویترز عربی در یادداشتی به بررسی پایان مسولیت اشتون پرداخته است: شاید این سیاستمدار انگلیسی که طی پنج سال گذشته بالاترین مقام را در سیاست خارجی اتحادیه اروپا برعهده داشته است در گفتگوهای ایران و کشورهای 1+5 تصمیم گیرنده اصلی نبوده باشد اما از سال 2010 تاکنون او نقش برجسته ای در این گفتگوها داشته است. نقشی که طی آن او توانست کشورهای ایالات متحده آمریکا و روسیه وچین درکنار بریتانیا و فرانسه و آلمان را به اتخاذ یک موضع واحد رسانده و بکوشد برای استمرار این مذاکرات حساس اعتماد ایرانی ها را نیز جلب کند. البته روشن است آنکه در نهایت سرنوشت این گفتگوها را تعیین می کند ایران و ایالات متحده آمریکا خواهند بود. با این حال نقش اشتون در هدایت روند گفتگوها به گونه ای بوده است که تاکنون از یک سو موجب ساکت کردن منتقدان واز سوی دیگر تحسین وتشویق مدافعان شده است.
شاید اشتون در تکوین نقش اتحادیه اروپا در سطح بین المللی نقش تعیین کننده ای نداشته باشد اما غیبت او، که چیزی به آن نمانده، می تواند روند دیپلماسی این کشورها را بخصوص در شرایط حساس کنونی با ابهام هایی مواجه کند. علی فایز یکی از اعضای گروه بحران های بین المللی می گوید : « رفتن خانم اشتون حتی به صورت موقتی هم شده خلایی را به وجود خواهد آورد... در حقیقت روابط شخصی او اهمیت زیادی داشت ».
درحال حاضر همه طرف ها تلاش می کنند هرطور شده تا پیش از پایان مهلت تعیین شده در 20 جولای به تفاهمی با ایران دست یافته و یک گام تاریخی را بردارند. اگر چنین اتفاقی بیافتد اشتون ماموریت دیپلماتیک خود را کاملا موفق خواهد دید... ماموریتی که تا پیش از پایان اکتبر ( مهرماه ) به اتمام خواهد رسید. اما با توجه به حساسیت مذاکرات و نقاط نگران کننده ای که وجود دارد و دخالت عوامل خارجی از قبیل اسراییل و شکاف هایی که بین طرف های شرکت کننده به وجود آمده است می توان انتظار داشت که این مذاکرات با تاخیر همراه گردد. دور هفته پیش این مذاکرات که در وین برگزار شد پیشرفت مطلوبی نداشت.
اما تاخیر دراین رابطه بدان معناست که مقام جدیدی برای سیاست خارجی اروپا خواهد آمد که طبعا نسبت به مسایل درک و درایت کمتری داشته و بخصوص ارتباط کمتری نیز با ایرانی ها دارد. البته این هم ممکن است - هرچند خیلی وارد نیست - که فرمان مذاکرات به طرف دیگری خارج از اتحادیه اروپا سپرده شود تا از نگاه ایران همه کارها را به مجرای اولیه اش بازگرداند.
قدرت تماس
کاترین اشتون ( 58ساله ) یک فعال سابق در حوزه سلاح های هسته ای بود اما به صورت یک کارمند اجتماعی واداری در بیمارستانی فعالیت می کرد و سال 1999 حزب کارگر بریتانیا به او برای تمام عمر لقب بارون بخشید. جالب اینکه زمانی که او در دسامبر سال 2009 به صورت غیر منتظره به این مقام منصوب شد تجربه ای در حوزه مسایل سیاست خارجی نداشت. با این حال و با وجود نقاط ضعفی که داشت و درابتدا مراحل سختی را پشت سر گذاشت، اشتون را به جایی رساند که توانست ارتباطات شخصی نیرومندی را از جمله با محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران برقرار کند به نحوی که وی گاهی او را با لفط « کتی » صدا می زد.
اشتون قدرت زیادی در تماس با دیگران دارد و همین امر توانسته است او را در تعامل با امثال ظریف موفق گرداند. هرچند این توانمندی برای دست یافتن به یک توافق هسته ای با ایران کافی نیست اما می تواند به طرف های دیگر امکان تداوم گفتگوها را بدهد.
کلیف کبتین تحلیل گر امور خاورمیانه در مجموعه مشاوران اوراسیا می گوید : « در نهایت این گفتگوها نه بر اساس منافع شخصی افراد بلکه براساس منافع ملی کشورها تعیین می شود ». وی درهمین حال می افزاید : « شخصیت البته اهمیت دارد. رفتن اشتون نیز حداقل فضا را مبهم کرده و نیروی پیش برنده مذاکرات را برای مدتی تعطیل خواهد کرد ».
اشتون روند دیپلماتیک گفتگو ها با ایران را در دوران تحولات فوق العاده مهمی طی سالهای گذشته پیش برده است. یکی از این تحولات امضای یک توافقنامه موقت در ماه نوامبر گذشته بود که به موجب آن تهران موافقت کرد برخی فعالیت های حساس خود را محدود کرده و درمقابل برخی تحریم ها نیز از این کشور برداشته شود.
این توافقنامه بعد از دور جدید گفتگوهای رسمی شکل گرفت که از سال 2012 و پس از آن شروع شد که اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا نسبت به احتمال دست یافتن ایران به فناوری ساخت یک بمب اتمی به شدت نگران شده بودند. البته تهران بارها تاکید کرده که برنامه هسته ای ایران خالی از مقاصد نظامی است.
کارشناسان و گفتگوکننده ها
هم اکنون پرسش اصلی این است که چه کسی می تواند یا احتمال دارد جانشین کاترین اشتون شود ؟ به زودی و طی چند هفته یا چند ماه آینده نامزدها مشخص خواهند شد. تا آن زمان نیز روشن است که نامزدی برگزیده نخواهد شد مگر در لحظات پایانی. به محض تعیین یک نامزد باید وی در جلسات متعدد پارلمان اروپا شرکت کرده و از سوی نمایندگان به صورتی دقیق و مشخص مورد ارزیابی قرار گیرد. پس از آن است که او می تواند به اولویت هایش فکر کند. هرگونه تاخیری از سوی اتحادیه اروپا می تواند بهانه به دست ایران داده و مذاکرات را به تاخیر بیاندازد. روشن است که مسئول جدید سیاست خارجی اروپا روش و شیوه های مختلف و حتی مغایر با اشتون را خواهد داشت.
دینا اسفندیاری پژوهشگر مرکز مطالعات استراتژیک بین المللی می گوید : « اشتون برای این انتخاب شد که شیوه تندی را در سیاست های خارجی نداشت. او درواقع صدای جمع بود که با لحنی آرام بیان می شد . اگر شخصی بیاید که صدای بلندتری داشته باشد به طور طبیعی دینامیسم مذاکرات عوض خواهد شد »
از بین کسانی که در ضمن نامزدهای جانشینی کاترین اشتون از آنها نام برده می شود باید از کارل بیلت وزیر خارجه سوئد و یا همتای لهستانی او رادوسلف اسکورسکی یاد کرد. این دو در مسایل مربوط به تحریم های اقتصادی و تجاری و سیاست دفاعی اتحادیه اروپا همواره صدایی بلند داشته اند. از آنجا که این دو باید سیاست خارجی کشورشان را رهبری می کردند تقریبا کمتر نقش سرپرستی کننده داشته و درعوض بیشتر تمایل دارند فرمان مذاکرات را خود در دست داشته باشند. این مساله می تواند صرف نظر از آمریکا، روسیه یا چین از نگاه ایران تغییر یا تاثیر بازدارنده ای را به همراه داشته باشد .
از سوی دیگر رفتن خانم اشتون همچنین به معنای رفتن تیم گفتگو کننده اوست و باید تیم جدیدی جایگزین آن شود که این مساله نیز جوانب فنی گفتگوها را پیچیده تر خواهد کرد. مقامات اروپایی می گویند روشن نیست که خانم هیلگا اشمیت درمقام خود باقی خواهد ماند یا خیر. او که در راس تیم مذاکره کننده اروپایی قرار دارد یک خانم آلمانی تبار است که در سال 2011 توانست روابط تنگاتنگی را با همتایان ایرانی خود برقرار کند.
یک عامل دیگر که می تواند آینده مذاکرات را تحت الشعاع قرار دهد این است که جانشین اشتون تا حد زیادی نوع روابط آینده اتحادیه اروپا با ایران را در صورت امضای یک توافقنامه هسته ای تعیین خواهد کرد. زیرا شرکت های اروپایی و آمریکایی متعددی هستند که از هم اکنون به آینده چشم دوخته اند و به دنبال کسب فرصتی برای سرمایه گذاری در ایران و یا برقراری روابط تجاری در صورت لغو تحریم های غربی هستند. در این مرحله است که اتحادیه اروپا تصمیم خواهد گرفت مساله پرونده حقوق بشر ایران را به بحث بگذارد یا خیر. پرونده ای که از مدت ها قبل به عنوان مشکلی در روند روابط طرفین بوده و همچنان به قوت خود باقی است. هرچند در طول مذاکرات هسته ای به این پرونده توجهی نشد اما می تواند همچنان به عنوان یک مساله مناقشه برانگیز و حساس آینده روابط تجاری و سرمایه گذاری ها را تحت تاثیر قرار دهد.
دانیل کوهن تحلیل گر مرکز مطالعات فرایدمی گوید : « اشتون گشاده رویی آن را داشت که به این مسایل در شرایط کنونی فکر نکند ».
منبع: منبع : رویترز عربی
ترجمه :شفقنا